Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §9.3.64-9.3.73

和合与并列区别及基于词音相似的修辞格

第 264 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者继续讨论通过省略或添加构成的修辞格,介绍了和合(synoikeiosis)和并列区别(paradiastole)等概念,随后结合具体的文学实例及父亲的幽默轶事,阐述了利用词音相似性的同音异义(paronomasia)和反照法(antanaklasis)等修辞格。

§9.3.64sed haec adeo sunt vulgaria, ut sibi artem figurarum adserere non possint.
但这些都是如此普通,以至于它们不能自称具有修辞格的技巧。
illud plane figura est, qua diversa sermonis forma coniungitur: " sociis tunc, arma capessant, edico, et dira bellum cum genie gerendum.
显然是修辞格的是那种将不同的言语形式结合在一起的形式: “那时,我命令盟友,让他们拿起武器,并与这可怕的一族进行战争。
" Quamvis enim pars bello posterior participio insistat, utrique convenit illud edico.
” 因为尽管后半部分依赖于分词,但那个“我命令”对两者都适用。
non utique detractionis gratia factam coniunctionem συνοικείωσιν vocant, quae duas res diversas colligat: " tam deest avaro, quod habet, quam quod non habet.
他们将这种并非为了省略而做出的、而是将两个不同的事物结合在一起的结合称为和合(synoikeiosis): “对于守财奴来说,他所拥有的东西就像他所没有的东西一样缺少。
" Huic diversam volunt esse distinctionem, §9.3.65cui dant nomen παραδιαστολήν qua similia discernuntur: cum te pro astuto sapientem appelles, pro confidente, fortem, pro illiberali diligentem.
” 对此,他们希望有另一种区别,并给它起名叫并列区别(paradiastole),以此来区分相似的事物:比如当你把狡猾称作聪明,把鲁莽称作勇敢,把吝啬称作勤勉。
quod totum pendet ex finitione, ideoque an figura sit dubito.
因为这完全取决于定义,所以我怀疑它是否是一种修辞格。
cui contraria est ea, qua fit ex vicino transitus ad diversa ut similia: brevis esse laboro, obscurus fio, et quae sequuntur.
与其相反的是那种从邻近的事物过渡到作为相似事物的不同事物:“我努力做到简练,却变得晦涩”,以及接下来的内容。
§9.3.66tertium est genus figurarum, quod aut similitudine aliqua vocum aut paribus aut contrariis convertit in se aures et animos excitat.
第三类是修辞格,它通过词语的某种相似性、等价性或相反性来吸引听众的耳朵并激发人们的心灵。
hinc est παρονομασία, quae dicitur adnominatio.
由此产生了同音异义(paronomasia),即改名(adnominatio)。
ea non uno modo fieri solet: ex vicinia (quadam praedicti nominis ducta casibus declinat, ut Domitius Afer pro Cloatilla, mulier omnium rerum imperita, in omnibus rebus infelix; §9.3.67et cum verbo idem verbum plus significans subiungitur: quando homo hostis, homo.
它通常不只有一种方式:从前述名词的某种邻近性中导出,它通过格进行变化,如多米提乌斯·阿非尔为克洛阿蒂拉辩护时说:“一个在一切事物上都无经验的(imperita)女人,在一切事物上都倒霉的(infelix)女人”;以及在词语之后紧跟含义更丰富的同一个词:“当人是敌人时,他还是人。
quibus exemplis sum in aliud usus, sed in uno ἔμφασις est geminatio.
”我曾为了另一个目的使用过这些例子,但在其中一个例子中,强调就是重复。
παρονομασίᾳ contrarium est, quod eodem verbo quasi falsum arguitur: Quae lex privatis hominibus esse lex non uidebatur.
与同音异义相反的是,用同一个词来揭露某种虚假:“这法律在私人看来似乎不是法律。
§9.3.68cui confinis est ἀντανάκλασις eiusdem verbi contraria significatio.
” 与之邻近的是反照法(antanaklasis),即同一个词的相反含义。
cum Proculeius> quereretur de filio, quod is mortem suam expectaret, et ille dixisset, se vero non exspectare: Immo, inquit, rogo exspectes.
当普罗克莱乌斯抱怨他的儿子期盼他的死亡,而儿子说他确实没有期盼时,他说:“不,我请求你期盼(期待)。
non ex eodem sed ex vicino diversum accipitur, cum supplicio adficiendum dicas, quem supplicatione dignum iudicaris.
”不同的含义不是从同一个词中获得,而是从邻近的词中获得,比如当你对一个你认为值得感谢(supplicatio)的人说他应该受到惩罚(supplicium)时。
§9.3.69aliter quoque voces aut eaedem diversa in significatione ponuntur aut productione tantum vel correptione mutatae; quod etiam in iocis frigidum equidem tradi inter praecepta miror, eorumque exempla vitandi potius quam imitandi gratia pono: §9.3.70amari iucundum est, si curetur, ne quid insist amari.
在另一种方式中,相同的词也被置于不同的含义中,或者仅仅通过长音化或短音化而改变;我很惊讶这在教条中居然被传授,因为即使在玩笑中这也显得很无趣,我给出它们的例子是为了避免而不是为了模仿: “被爱(amari)是愉快的,只要注意不掺杂任何苦涩(amari)。
avium dulcedo ad avium ducit; et apud Ovidium ludentem: " cur ego non dicam, Furia, te furiam? " Cornificius hanc traductionem vocat,
”“鸟类(avium)的甜美引向无路之地(avium)”;以及在爱开玩笑的奥维德那里: “为什么我不说,富里亚,你是个暴怒者(furiam)?
§9.3.71videlicet alterius intellectus ad alterum.
” 科尔尼菲基乌斯将这种称为转用(traductio),即显然是将一种理解引导到另一种理解。
sed elegantius, quod est positum in distinguenda rei proprietate: hanc rei publicae pestem paulisper reprimi, non in perpetuum comprimi posse.
但更优雅的是那些置于区分事物特有性质之中的:“国家的这一祸害可以暂时被抑制(reprimi),但不能永远被镇压(comprimi)。
sed quae praepositionibus in contrarium mutantur: non emissus ex urbe, sed immissius in urbem esse videatur.
”还有那些通过前置词改变为相反意义的:“让他看起来不是被逐出(emissus)城市,而是被放入(immissus)城市。
melius atque acrius, quod cum figura iucundum est tum etiam sensu valet: Emit morte immortalitatem.
”更好且更锐利的是那种既因修辞格而令人愉快,又在意义上强有力的:“他用死亡换取了不死。
§9.3.72illa leviora: Non Pisonum sed pistorum et ex oratore arator.
” 那些较轻浮的:“不是皮索家的,而是面包师的”,以及“从辩论家到农夫”。
pessimum vero: ne patres conscripti videantur circumscripti; — raro evenit sed vehementer venit.
最糟糕的确实是:“以免被征召的父亲们(patres conscripti)看起来像被欺骗的人们(circumscripti)”;“它很少发生(evenit),但来得猛烈(venit)。
sed contingit, ut aliqui sensus vehemens et acer venustatem aliquam non eadem ex voce non dissona accipiat.
”但也有可能,某种猛烈而锐利的意思从一个不相同但并非不和谐的词语中获得了某种优雅。
§9.3.73sed cur me prohibeat pudor uti domestico exemplo? pater meus contra eum, qui se legationi immoriturum dixerat, deinde vix paucis diebus insumptis re infecta redierat, non exigo, ut inmoriaris legationi;
但是,为什么羞耻会阻止我使用家里的例子呢?
immorare.
我的父亲针对那个曾说自己会为使节任务献身而死、然后几乎没花几天就在事情没办成的情况下回来的人说:“我不要求你为使节任务死;留在那儿(immorare)吧。
nam et valet sensus ipse et in verbis tantum distantibus iucunde consonat vox, praesertim non captata, sed velut oblata, cum altero suo sit usus, alterum ab adversario acceperit.
”因为这意思本身很强,而且在如此不同的词语中,声音和谐得令人愉快,特别是不是刻意追求的,而是自然呈现出来的,因为他使用了一个自己的词,而从对手那里接受了另一个词。

词汇与语法注释

  1. 9.3.64edico — 动词 `edico` 同时支配两个句法结构不同的从句:前半句的 `arma capessant`(省略了连词 `ut` 的虚拟式现在时非直接命令)和后半句的 `dira bellum cum gente gerendum`(省略了 `esse` 的带不定式的宾格结构)。这种由单一动词支配多个不同语法连接结构的句法手法在此处被介绍为“显然是修辞格”(`plane figura est`)。
  2. 9.3.64deest avaro, quod habet — 动词 `deest`(缺少,该词也可作非人称使用)的主语是关系代词从句 `quod habet`(他所拥有的东西)以及后文的 `quod non habet`(他所没有的东西)。与格 `avaro` 为不利益与格(或关系与格),意为“对于守财奴而言”。
  3. 9.3.70amari — 第一个 `amari` 是动词 `amare` 的现在时被动不定式(“被爱”),用作主句的主语。而第二个 `amari` 是形容词 `amarus`(“苦的”)的阳性/中性单数属格形式,用作限定 `ne quid` 的部分属格(表示“任何苦涩的东西/苦涩”)。这是将拼写完全相同但词义和语法角色迥异的两个词并置的文字游戏(双关)。
  4. 9.3.73immorare — 这是异态动词 `immoror` 的现在时单数第二人称命令式。此处利用了对方所用将来分词 `immoriturum`(源自 `immorior` / `immoror`,意为“为使节任务献身/而死”)的含义,巧妙地转用该动词的另一个含义——“逗留/致力于(留在那儿)”的命令式,以此强烈讽刺了那位未获成果便在数日内返回的对手。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §9.3.64-9.3.73. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:9.3.64-9.3.73

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。