Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §6.3.68-6.3.79

修辞格与反驳论辩中的幽默实例

第 180 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良通过引用大量的历史轶事,阐述了利用讽刺、隐喻等各种修辞格产生幽默效果的手法,以及在反驳、否认、辩护、贬低和回击等论辩技巧中运用幽默的具体实例。

§6.3.68quid ironia? nonne etiam quae severissime fit, ioci prope genus est? qua urbane usus est Afer, cum Didio Gallo, qui provinciam ambitiosissime petierat, deinde, impetrata ea, tanquam coactus querebatur, age, inquit, aliquid et rei publicae causa.
讽刺(反语)又如何呢? 难道即便是以最严肃的方式进行的反语,不也几乎是一种滑稽的表现吗? 多米蒂乌斯·阿菲尔曾巧妙地使用过这种手法:当迪迪乌斯·加卢斯(他曾极力谋求某属州的职位,而一旦获得,却又像被迫一样抱怨起来)抱怨时,阿菲尔对他说:“行了,你也为国家做点事吧。
metaphora quoque Cicero lusit, cum, Vatinii morte nuntiata, cuius parum certus dicebatur auctor, interim, inquit, usura fruar.
”西塞罗也曾用隐喻开玩笑,当时有人宣告瓦蒂尼乌斯已经死亡,但据说这个消息的来源不太可靠,他说:“在此期间,我就先享受一下这笔利息吧。
§6.3.69idem per allegorian M. Caelium, melius obiicientem crimina quam defendentem, bonam dextram, malam sinistram habere dicebat.
” 同样,西塞罗通过寓言指责马克思·凯利乌斯(此人擅长指控罪名,却不擅长进行辩护),称他“有一只优秀的右手,却有一只笨拙的左手”。
emphasi A. Villius dixit, ferrum in Tuccium incidisse.
奥卢斯·维利乌斯用强调手法说,剑“落在”了图基乌斯身上。
§6.3.70figuras quoque mentis, quae σχήματα διανοίας dicuntur, res eadem recipit omnes, in quas nonnulli diviserunt species dictorum.
同样,被称为“思考修辞格”(希腊语称为 schemata dianoeas)的所有形式,也都适用于此,有些人甚至将滑稽话的种类划分到这些修辞格中。
nam et interrogamus et dubitamus et adfirmamus et minamur et optamus, quaedam ut miserantes, quaedam ut irascentes dicimus.
因为我们既会发问,也会表示怀疑,既会断言,也会威胁,既会表达愿望,也会在说话时有时像是在同情,有时像是在发怒。
ridiculum est autem omne, quod aperte fingitur.
但是,任何明显是虚构出来的东西都是滑稽的。
§6.3.71stulta reprehendere facillimum est, nam per se sunt ridicula; sed rem urbanam facit aliqua ex nobis adiectio.
驳斥愚蠢的话是最容易的,因为它们本身就是滑稽的;但由于我们这方面加进了一些东西,事情就变得文雅了。
stulte interrogaverat exeuntem de theatro Campatium Titius Maximus, an spectasset? fecit Campatius dubitationem eius stultiorem dicendo, non, sed in orchestra pila lusi.
蒂蒂乌斯·马克西穆斯曾愚蠢地询问正从剧场出来的坎帕蒂乌斯是否看戏了。 坎帕蒂乌斯通过说以下这句话,使他的愚蠢疑问显得更加愚蠢:“没有,我只是在贵宾席里玩了会儿球。
§6.3.72refutatio cum sit in negando, redarguendo, defendendo, elevando, ridicule negavit Manius Curius; nam, cum eius accusator in sipario omnibus locis aut nudum eum in nervo aut ab amicis redemptum ex alea pinxisset: §6.3.73ergo ego, inquit, nunquam vici? Redarguimus interim aperte, ut Cicero Vibium Curium multum de annis aetatis suae mentientem, tum ergo, cum una declamabamus, non eras natus; interim et simulata assensione, ut idem Fabia Dolabellae dicente triginta se annos habere, verum est, inquit; nam hoc illam iam viginti annis audio.
” 既然反驳存在于否认、驳斥、辩护和贬低中,马尼乌斯·库里乌斯曾以滑稽的方式予以否认;因为当他的控告者在舞台幕布的各处画上他要么光着身子戴着木枷,要么因赌博被朋友们赎出来的画像时,他说:“那么我,就从来没有赢过吗? ” 我们有时会公开驳斥,正如西塞罗对在自己的年龄上大肆撒谎的维比乌斯·库里乌斯说:“那么,当时我们一起练习辩论的时候,你还没有出生呢”;有时也通过假意赞同来驳斥,正如同一位西塞罗在多拉贝拉的妻子法比娅声称自己只有三十岁时说:“这是真的;因为我已经听她这么说听了二十年了。
§6.3.74belle interim subiicitur pro eo, quod neges, aliud mordacius: ut Iunius Bassus, querente Domitia Passieni, quod incusans eius sordes calceos eam veteres diceret vendere solere, non mehercules, inquit, hoc unquam dixi; sed dixi emere te solere.
” 有时,不用直接否认,而是巧妙地提出另一个更尖锐的说法来代替:例如,当帕西埃努斯的妻子多米蒂娅抱怨尤尼乌斯·巴苏斯指责她吝啬、说她经常卖旧鞋时,巴苏斯说:“凭赫拉克勒斯起誓,我从未说过这话;但我说过你经常买旧鞋。
defensionem imitatus est eques Romanus, qui obiicienti Augusto, quod patrimonium comedisset, meum, inquit, putavi.
”一位罗马骑士模仿了辩护,当奥古斯都指责他挥霍了祖传家产时,他说:“我以为那是我的财产呢。
§6.3.75elevandi ratio est duplex, ut aut nimiam quis iactantiam minuat: quemadmodum C. Caesar Pomponio ostendenti vulnus ore exceptum in seditione Sulpiciana, quod is se passum pro Caesare pugnantem gloriabatur, nunquam fugiens respexeris, inquit; aut crimen obiectum, ut Cicero obiurgantibus, quod sexagenarius Publiliam virginem duxisset, cras mulier erit, inquit.
” 贬低的方法有两种:要么是削弱某人过分的吹嘘,正如盖乌斯·凯撒对蓬波尼乌斯说的那样(蓬波尼乌斯展示了他在苏尔皮基乌斯叛乱中脸上受的伤,并自夸这是为了凯撒而战时留下的):“逃跑的时候可千万别回头看”;要么是贬低受到的指控,正如西塞罗对那些指责他六十岁娶了处女普布利利亚的人说:“明天她就会成为女人了。
§6.3.76hoc genus dicti consequens vocant quidam, atque illi simile, quod Cicero Curionem, semper ab excusatione aetatis incipientem, facilius cotidie prooemium habere dixit, quia ista natura sequi et cohaerere videantur.
” 有些人将这种滑稽话称为“推论”,它与以下情况相似:西塞罗说总是以对年龄的抱歉开始演说的库里奥,每天都会发现开场白变得更容易,因为这些事物在自然规律下似乎是一脉相承、紧密相连的。
§6.3.77sed elevandi genus est etiam causarum relatio, qua Cicero est usus in Vatinium.
但贬低的一种类型也是原因的指涉,西塞罗曾对瓦蒂尼乌斯使用过这一手法。
qui pedibus aeger, cum vellet videri commodioris valetudinis factus et diceret, se iam bina milia passuum ambulare, dies enim, inquit, longiores sunt.
后者双脚有残疾,却想让自己看起来健康状况已经改善,便说自己已经能走两英里了,西塞罗对他说:“那是因为白天变长了呀。
et Augustus nuntiantibus Tarraconensibus palmam in ara eius enatam, apparet, inquit, quam saepe accendatis.
”而当塔拉科人向奥古斯都报告在他的祭坛上长出了一棵棕榈树时,奥古斯都说:“这显然说明你们点火祭祀有多么频繁了。
§6.3.78transtulit crimen Cassius Severus.
” 卡西乌斯·塞维鲁转移了指控。
nam cum obiurgaretur a praetore, quod advocati eius L. Varo Epicureo, Caesaris amico, convicium fecissent, nescio, inquit. qui conviciati sint, et puto Stoicos fuisse.
因为当他受到法官的斥责,理由是他的辩护人辱骂了凯撒的朋友、唯物主义者卢基乌斯·瓦鲁斯时,他说:“我不知道是谁辱骂了他,不过我想大概是斯多葛学派的人吧。
repercutiendi multa sunt genera, venustissimum, quod etiam similitudine aliqua verbi adiuvatur: ut Trachalus dicenti Suelio, "si hoc ita est, is in exilium," "sic non est ita, redis," inquit.
”反击有很多种,其中最优雅的一种还借助了词语的某种相似性:正如特拉卡卢斯对苏埃利乌斯说的,当后者说: “如果事情是这样,你就去流放吧,” 特拉卡卢斯说: “如果事情不是这样,你就回来吧。
§6.3.79elusit Cassius Severus obiiciente quodam, quod ei domo sua Proculeius interdixisset, respondendo, numquid ergo illuc accedo? sic eluditur et ridiculum ridiculo: ut divus Augustus, cum ei Galli torquem aureum centum pondo dedissent, et Dolabella per iocum, temptans tamen ioci sui eventum, dixisset, "imperator, torque me dona," "malo, inquit, te civica donare:"
” 当有人指责普罗库莱乌斯曾禁止卡西乌斯·塞维鲁进入其家门时,塞维鲁通过回答“那我难道还会去那里吗? ”避开了这一锋芒。 同样,也可以用滑稽的话来避开滑稽的指责:正如神圣的奥古斯都,当加利人送给他一个重达百磅的金领圈,而多拉贝拉开玩笑地(但同时也是为了测试他的玩笑会有什么结果)说: “将军,请赐予我金领圈吧,” 奥古斯都回答说: “我更愿意赐予你公民冠。 ”

词汇与语法注释

  1. §6.3.68aliquid et rei publicae causa — 此处的连词 "et" 被理解为“也”或“同样”。它是对迪迪乌斯·加卢斯出于自私动机(ambitiosissime)极力谋求属州总督职位的讽刺,意为“(除了你个人的私欲之外)也为国家做点事吧”。
  2. §6.3.72eius accusator in sipario — 由 "cum" 引导的时间从句中,主语是 "eius accusator",谓语动词是 "pinxisset"。短语 "in sipario"(在剧场幕布上,或在展示画板上)指的是控告者为了贬低被告人而在法庭或陪审团面前展示描绘其可耻行为的画作这一背景,它为生动说明主句动词 "ridicule negavit" 提供了构文上的前提。
  3. §6.3.73triginta se annos habere — 这是一个“对格与不定式”(A.C.I.)结构。它是分词 "dicente"(在夺格独立结构中修饰夺格的 "Fabia")的宾语从句(间接引语),其中反身代词 "se"(她自己)是不定式 "habere" 的逻辑主语。直译为“(当她说)她自己有三十岁时”。
  4. §6.3.79torque me dona — 这是一个双关语。"torque" 既可以是名词 "torques"(金领圈)的单数夺格(用金领圈/请赐予金领圈),也可以是动词 "torquere"(折磨、扭转)的现在单数命令式(折磨我吧)。多拉贝拉本意是用名词来乞求金领圈,但奥古斯都故意将其理解为动词,并回击说“更愿意赐予你公民冠”(授予挽救公民生命者的荣誉),以此暗讽“别再折磨我了”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §6.3.68-6.3.79. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:6.3.68-6.3.79

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。