Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §6.3.25-6.3.34

肢体幽默的效果与玩笑中的适度原则

第 176 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

讨论了产生幽默的表情和身姿的效果,强调了适度的必要性,并提出了演说家在法庭等场合开玩笑时应当遵守的伦理和实践规则。

§6.3.25item ridicula aut facimus aut dicimus.
同样地,我们或做或说滑稽的事情。
facto risus conciliatur interim admixta gravitate: ut M. Caelius praetor, cum sellam eius curulem consul Isauricus fregisset, alteram posuit loris intentam; dicebatur autem consul a patre flagris aliquando caesus; interim sine respectu pudoris, ut in illa pyxide Caeliana, quod neque oratori neque ulli viro gravi conveniat.
在行为中,有时通过混入庄重来取得笑声:例如普拉伊托尔马尔库斯·凯里乌斯,当执政官伊萨乌里库斯砸碎他的象牙椅时,他放了另一把用皮带绷紧的椅子;因为据说这位执政官曾被他的父亲用鞭子抽打过;有时则毫无羞耻之心,就像那个凯里乌斯的小匣子的例子,这既不适合演说家,也不适合任何庄重的人。
§6.3.26idem autem de vultu gestuque ridiculo dictum sit; in quibus est quidem summa gratia, sed maior, cum captare risum non videntur; nihil enim est iis, quae sicut salsa dicuntur, insulsius.
关于滑稽的表情和身姿,也应当说同样的话;在这些之中确实有极大的魅力,但当它们看起来并不刻意追求笑声时,魅力会更大;因为没有什么比那些被说成仿佛很有盐味而实际上却索然无味的东西更空洞了。
quanquam autem gratiae plurimum dicentis severitas adfert, fitque ridiculum id ipsum, quod qui dicit illa non ridet, est tamen interim et aspectus et habitus oris et gestus non inurbanus,
然而,尽管说话者的严肃能带来最多的魅力,并且说话者自己不笑这件事本身就变得滑稽,但在有些时候,容貌、面部神情和身势只要掌握了分寸,也会显得并非不文雅。
§6.3.27cum iis modus contingit. id porro, quod dicitur, aut est lascivum et hilare, qualia A. Galbae pleraque, aut contumeliosum, qualia nuper Iuni Bassi, aut asperum, qualia Cassii Severi, aut lene, qualia Domitii Afri.
此外,所说的话要么是放荡和欢乐的(如奥卢斯·加尔巴的大多数话),要么是侮辱性的(如最近尤尼乌斯·巴苏斯的话),要么是严厉的(如卡西乌斯·塞维鲁的话),要么是温和的(如多米提乌斯·阿弗尔的话)。
§6.3.28refert, his ubi quis utatur.
这些东西在何处使用至关重要。
nam in convictibus et cotidiano sermone lasciva humilibus, hilaria omnibus convenient.
因为在宴饮和日常交谈中,放荡的话适合地位低下的人,欢乐的话适合所有人。
laedere nunquam velimus, longeque absit propositum illud potius amicum quam dictum perdendi.
我们绝不希望伤害他人,并且应当远远避开那种“宁可失去朋友,也不愿失去一句俏皮话”的意图。
in hac quidem pugna forensi malim mihi lenibus uti licere; quanquam et contumeliose et aspere dicere in adversarios permissum est, cum accusare etiam palam et caput alterius iuste petere concessum sit.
确实,在这场法庭的斗争中,我更希望自己被允许使用温和的言辞;尽管对对手说些侮辱和严厉的话也是被允许的,因为公开控诉、甚至合理地要求剥夺他人的公民权都是被准许的。
sed hic quoque tamen inhumana videri solet fortunae insectatio, vel quod culpa caret vel quod recidere etiam in ipsos, qui obiecerunt, potest.
但即使在这里,对厄运的穷追猛打通常也被视为是不人道的,要么是因为这并非其本人的过错,要么是因为这甚至会反弹到那些提出指责的人自己身上。
primum itaque considerandum est, et quis et in qua causa et apud quem et in quem et quid dicat.
因此,首先必须考虑的是:是谁说、在什么诉讼中、在谁面前、对谁说、以及说了什么。
§6.3.29oratori minime convenit distortus vultus gestusque, quae in mimis rideri solent.
扭曲的面孔和身势(这在模仿剧中常引人发笑)极不适合演说家。
dicacitas etiam scurrilis et scenica huic personae alienissima est.
粗俗和戏剧化的嘲讽也与这个角色格格不入。
obscenitas vero non a verbis tantum abesse debet, sed etiam a significatione.
而下流不仅应当在言辞中避免,也应当在含义中避免。
nam si quando obiici potest, non in ioco exprobranda est.
因为即使有时能以此作为指责,也不应当在玩笑中加以羞辱。
§6.3.30oratorem praeterea ut dicere urbane volo, ita videri adfectare id plane nolo.
此外,我既希望演说家说话温雅,也显然不希望他显得是在刻意追求这一点。
quapropter ne dicet quidem salse, quotiens poterit, et dictum potius aliquando perdet quam minuet auctoritatem.
因此,他甚至不会在任何能够幽默的时候都去说幽默的话,有时宁可失去一句俏皮话,也不愿削弱自己的威信。
§6.3.31nec accusatorem autem atroci in causa nec patronum in miserabili iocantem feret quisquam.
在性质恶劣的案件中,没有人会容忍控诉者开玩笑,在悲惨的案件中也没有人能容忍辩护人开玩笑。
sunt etiam iudices quidam tristiores quam ut risum libenter patiantur.
还有一些裁判官过于严肃,以至于不能乐意容忍笑声。
§6.3.32solet interim accidere, ut id quod in adversarium dicimus aut in iudicem conveniat aut in nostrum quoque litigatorem; quanquam aliqui reperiuntur, qui ne id quidem, quod in ipsos recidere possit, evitent.
有时常会发生这样的情况:我们针对对手说的话,可能也适用于裁判官,或者适用于我们自己的诉讼当事人;尽管也会发现有一些人,甚至连那些可能反弹到自己身上的话也不避讳。
quod fecit Longus Sulpicius, qui, cum ipse foedissimus esset, ait eum, contra quem iudicio liberali aderat, ne faciem quidem habere liberi hominis; cui respondens Domitius Afer, ex tui, inquit, animi sententia, Longe,
苏尔皮基乌斯·隆古斯就曾这样做过,他自己长得极其丑陋,却在他作为自由身份诉讼代理人所反对的人身上说,对方连一个自由人的面孔都没有;多米提乌斯·阿弗尔对此回答说:“隆古斯,照你诚实的想法,难道长相丑陋的人就不是自由人吗?
§6.3.33qui malam faciem habet, liber non est? vitandum etiam, ne petulans, ne superbum, ne loco, ne tempore alienum, ne praeparatum et domo adlatum videatur quod dicimus.
”我们还必须避免让我们所说的话显得粗野、傲慢、不合时宜、不合场所,或者显得是预先准备好、从家里带来的。
nam adversus miseros, sicut supra dixeram, inhumanus est iocus.
因为正如我上面所说,对于不幸的人开玩笑是不人道的。
sed quidam ita sunt receptae auctoritatis ac notae verecundiae, ut nocitura sit in eos dicendi petulantia.
然而,有些人的权威已确立且其谦逊众所周知,以至于对他们出言粗野会反受其害。
nam de amicis iam praeceptum est.
因为关于朋友,已经给出了原则。
§6.3.34illud non ad oratoris consilium sed ad hominis pertinet; lacessat hoc modo quem laedere sit periculosum, ne aut inimicitiae graves insequantur aut turpis satisfactio.
接下来的事不属于演说家的策略,而属于为人的常理:不要以这种方式去挑衅那些伤害起来会很危险的人,免得要么招致严重的敌意,要么被迫进行屈辱的道歉。
male etiam dicitur, quod in plures conuenit, si aut nationes totae incessantur aut ordines aut condicio aut studia multorum.
同样,如果攻击了整个民族、阶级、境遇或许多人的志趣,说出适用于许多人的话也是不妥当的。

词汇与语法注释

  1. 6.3.25loris intentam — 马尔库斯·凯里乌斯所使用的椅子不仅指用皮革带修补过的椅子,还暗讽了该执政官曾被其父亲用皮鞭(lora)抽打过的传言,属于一种双关表达。
  2. 6.3.26nihil enim est iis, quae sicut salsa dicuntur, insulsius. — 夺格 iis 作为比较级形容词 insulsius 的比较基准,后面由关系从句 quae sicut salsa dicuntur 修饰 iis。这构成了一个强烈的否定比较句式:“没有什么比那些……更索然无味的了”。
  3. 6.3.28longeque absit propositum illud potius amicum quam dictum perdendi. — perdendi 是动名词的属格,修饰名词 propositum(意图)。该动名词的宾语是 amicum(朋友)和 dictum(俏皮话),并由 potius ... quam 进行了对比,意为“宁可失去朋友也不愿失去一句俏皮话的意图”。
  4. 6.3.31tristiores quam ut risum libenter patiantur — 比较级 tristiores 之后接 quam ut 加上虚拟语气 patiantur,构成了表示程度或结果的句式,意为“过于严肃以至于不能乐意容忍笑声”。
  5. 6.3.34lacessat hoc modo quem laedere sit periculosum — 现在时虚拟语气 lacessat 在此作为独立虚拟语气,表示劝告或命令(含有禁止之意)。在语境中,它表达了对个人“不应该以此方式去挑衅……”的警告。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §6.3.25-6.3.34. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:6.3.25-6.3.34

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。