§6.1.1peroratio sequebatur, quam cumulum quidam, conclusionem alii vocant.
结语(peroratio)随之而来,有人称之为“完成”(cumulum),有人称之为“结论”。
eius duplex ratio est posita aut ira rebus aut ira adfectibus.
其方法是双重的,或置于事实之中,或置于情感之中。
rerum repetitio et congregatio, quae Graece dicitur ἀνακεφαλαίωσις a quibusdam Latinorum enumeratio, et memoriam iudicis reficit et totam simul causam ponit ante oculos et, etiamsi per singula minus moverat, turba valet.
对事实的重复与集聚(希腊语称为 ἀνακεφαλαίωσις,部分拉丁人称之为“列举”)既能刷新法官的记忆,又能同时将整个诉讼呈现在眼前;而且,即使在个别论点上说服力较弱,它也会通过群体的合力发挥效用。
§6.1.2in hac, quae repetemus, quam brevissime dicenda sunt et, quod Graeco verbo patet, decurrendum per capita.
在这一部分,我们要重复的内容应该说得尽可能简练,而且正如希腊语词汇所表明的,必须逐项扫过。
nam, si morabimur, non iam enumeratio sed quasi altera fiet oratio.
因为如果我们停留太久,这就不能再算是列举,而变成了第二篇演说。
quae autem enumeranda videntur, cum pondere aliquo dicenda sunt et aptis excitanda sententiis et figuris utique varianda; alioqui nihil est odiosius recta illa repetitione velut memoriae iudicum diffidentis.
然而,那些似乎需要列举的事物,必须带着某种分量说出来,用得体的格言来加以强化,并且必须通过各种修辞手法使其多样化;否则,那种仿佛不信任法官记忆力的单调重复是最令人厌恶的。
§6.1.3sunt autem innumerabiles species, optimeque ira Verrem Cicero: si pater ipse iudicaret, quid diceret, cum haec probarentur? et deinde subiecit enumerationem;
而且其种类不可胜数,西塞罗在《弹劾维勒斯》中做得最妙:“如果他自己的父亲亲自审理,当这些事情被证实的时候,他会说什么?
aut cum idem ira eundem per invocationem deorum spoliata a praetore templa dinumerat.
”然后他便在后面加上了列举;或者,当同一位演说家在针对同一个对象时,通过向神明祈愿,数落法官被起诉人掠夺的神庙。
licet et dubitare, num quid nos fugerit, et quid responsurus sit adversarius his et his, aut quam spem accusator habeat omnibus ita defensis.
我们也可以表现出怀疑,是否有任何事情漏掉了我们,以及对手将对这些和那些问题作何回答,或者在所有事情都得到如此辩护之后,控诉人还能抱有什么希望。
§6.1.4illa vero iucundissima, si contingat aliquod ex adversario ducere argumentum, ut si dicas: reliquit hanc partem causae, aut inuidia premere maluit, aut ad preces confugit merito, cum sciret haec et haec.
实际上,如果能从对手那里引出某些论据,那是最令人愉快的,例如你若这样说:“他放弃了诉讼的这一部分”,或者“他宁愿用嫉恨来施压”,或者“由于他知道这和那,所以他理所当然地求助于哀求”。
§6.1.5sed non sunt singulae species persequendae, ne sola videantur, quae forte nunc dixero, cum occasiones et ex causis et ex dictis adversariorum et ex quibusdam fortuitis quoque oriantur.
但是,我们不应该逐一追寻每一种类型,以免我此刻碰巧说到的那些看起来是唯一存在的,因为机会既来自案件本身,也来自对手的话语,甚至也来自某些偶然事件。
nec referenda modo nostra, sed postulandum etiam ab adversariis, ut ad quaedam respondeant.
我们不仅要提出自己的论点,还要要求对手对某些事情做出回答。
§6.1.6id autem, si et actioni supererit locus et ea proposuerimus, quae refelli non possint.
然而,这必须是在辩论中还有余地,且我们提出了无法被反驳的事实的情况下。
nam provocare quae inde sint fortia, non arguentis est, §6.1.7sed monentis.
因为去挑战对方强有力的论点,并不是论证者的本分,而是提醒者的本分。
id unum epilogi genus visum est plerisque Atticorum et philosophis fere omnibus, qui de arte oratoria scriptum aliquid reliquerunt.
这单一种类的结语被大多数阿提卡演说家以及几乎所有留下了关于雄辩术著作的哲学家视为结语的唯一类型。
id sensisse Atticos credo, quia Athenis adfectus movere etiam per praeconem prohibebatur orator.
我相信阿提卡的作家们有此感受,是因为在雅典,演说家被禁止通过传令官来煽动情感。
philosophos minus miror, apud quos vitii loco est adfici; nec bono moris videntur, sic a vero iudicem averti, nec convenire bono viro vitiis uti.
我对哲学家们倒不那么奇怪,在他们看来,受到情感动摇被视为一种缺陷;而且在道德上,法官如此偏离真理似乎并不合适,一个善人也不适合利用这些缺陷。
necessarios tamen adfectus fatebuntur, si aliter obtineri vera et iusta et ira commune profutura non possint.
然而,如果不用其他方式就无法维持真理、正义和共同利益,他们也会承认情感是必需的。
§6.1.8ceterum illud constitit inter omnes, etiam ira aliis partibus actionis, si multiplex causa sit et pluribus argumentis defensa, utiliter ἀνακεφαλαίωσιν fieri solere, sicut nemo dubitaverit multas esse causas, ira quibus nullo loco sit necessaria, si breves et simplices fuerint.
此外,众所周知,即使在演讲的其他部分,如果案情复杂且由多个论据支撑,通常也需要有益地进行归纳(ἀνακεφαλαίωσις);同样,没有人会怀疑,如果案情简短而单纯,在任何地方它都不是必需的。
haec pars perorationis accusatori patronoque ex aequo communis est.
结语的这一部分对控诉人和辩护人来说是等同共有的。
adfectibus quoque iisdem fere utuntur, §6.1.9sed aliis hic, aliis ille saepius ac magis, nam huic concitare iudices, illi flectere convenit.
他们也使用几乎相同的情感,但前者使用这些,后者使用那些,且更为频繁和强烈。 因为前者适合去煽动法官,而后者则适合去打动他们。
verum et accusator habet interim lacrimas ex miseratione eius rei quam ulciscitur; et reus de indignitate calumniae aut conspirationis vehementius interim queritur.
然而,控诉人有时也会出于对他所复仇之事的怜悯而落泪;被告有时也会对诽谤或阴谋的无耻进行更为激烈的控诉。
dividere igitur haec officia commodissimum, quae plerumque sunt, ut dixi, ira prooemio similia, sed hic liberiora plenioraque.
因此,划分这些职责是最合适的,正如我所说,它们在很大程度上与绪言相似,但在这里更加自由和充分。
§6.1.10inclinatio enim iudicum ad nos petitur initio parcius, cum admitti satis est et oratio tota superest; ira epilogo vero est, qualem animum iudex ira consilium ferat, et iam nihil amplius dicturi sumus nec restat quo reservemus.
因为在开始时,法官对我们的倾斜是较为克制地去争取的,那时只要被接纳就足够了,且整个演讲还在后面;但在结语中,关键在于法官带着怎样的心态进入评议,我们现在不再需要多说什么,也没有留下可以保留的余地了。
§6.1.11est igitur utrisque commune, conciliare sibi, avertere ab adversario iudicem, concitare adfectus et componere.
因此,使法官倾向于自己、使法官背离对手、激发和平息情感,这些是双方共有的。
et brevissimum quidem hoc praeceptum dari utrique parti potest, ut totas causae suae vires orator ponat ante oculos; et cum viderit, quid invidiosum, favorabile, invisum, miserabile aut sit ira rebus aut videri possit, ea dicat, quibus, si iudex esset, ipse maxime moveretur.
事实上,可以给双方一个最简短的准则:演说家应该将自己诉讼的全部力量展现在眼前;当他看到在事实中有什么是招人怨恨的、有利的、可恶的或可怜的,或者能显得如此时,他就应当说出那些如果他自己是法官也会最受感动的话。
sed certius est ire per singula.
但更稳妥的做法是逐一进行探讨。