Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §4.1.24-4.1.34

导入部中争点的提出与附随因素的运用

第 101 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良纠正了关于狄奥多罗斯导入部学说的误解,论证了在导入部中直接呈示诉讼争点的危险性以及审慎引导法官情感的技巧。此外,他指出了如何从时间和地点等外部附随因素中引出导入部,而不仅局限于人物或案件本身。

§4.1.24nam ille non hoc dicit, sed ad potentissimas quaestiones iudicem praeparandum; in quo vitii nihil erat, nisi in universum id praeciperet, quod nec omnis quaestio patitur nec omnis causa desiderat.
因为他并不是说这个,而是说应该让法官对最重要的问题做好准备;这本身并没有什么错,只要他不把它规定为一条普遍的规则,因为这既不是每个问题都允许的,也不是每个案件都需要的。
nam protinus a petitore primo loco, dum ignota iudici lis est, quomodo ex quaestionibus ducemus sententias? nimirum res erunt indicandae prius.
因为在原告一开始发言的那个最先的时刻,当诉讼对法官来说还是未知的时候,我们如何从问题中得出观点呢? 毫无疑问,事实必须先被表明。
demus aliquas (nam id exiget ratio nonnunquam); etiamne potentissimas omnes, id est totam causam? sic erit in prooemio peracta narratio.
让我们允许引入一些问题吧(因为理智有时会如此要求);但难道要把所有最重要的、也就是说把整个案件都引入吗? 这样一来,叙述就会在导入部中全部完成了。
§4.1.25quid vero? si, ut frequenter accidit, paulo est durior causa, non benevolentia iudicis petenda ex aliis partibus erit, sed non ante conciliato eius animo nuda quaestionum committetur asperitas? quae si recte semper initio dicendi tractarentur, nihil prooemio opus esset.
那么又如何呢? 如果像经常发生的那样,案情稍微有点棘手,难道不应该从其他方面寻求法官的好感,反而在他的心灵尚未被争取过来之前,就将问题赤裸裸的严酷性呈现给他吗? 如果这些问题在演讲开始时总是能被正确处理,那就完全不需要导入部了。
§4.1.26aliqua ergo nonnunquam, quae erunt ad conciliandum nobis iudicem potentissima, non inutiliter interim ex quaestionibus in exordio locabuntur.
因此,有时将一些对争取法官最有效力的问题,暂时在导入部中予以安排,并非无益。
quae sint porro in causis favorabilia, enumerare non est necesse, quia et manifesta erunt cognita cuiusque controversiae condicione et omnia colligi in tanta litium varietate non possunt.
此外, ¦p.v4-6 p.20 诉讼中哪些因素容易赢得好感,没有必要一一列举,因为只要了解了每起争端的具体情况,这些因素就会显而易见,而且在如此多样化的诉讼中,也不可能把它们全部收集起来。
§4.1.27ut autem haec invenire et augere, ita quod laedit aut omnino repellere aut certe minuere ex causa est.
但是,正如同在案件中发现并扩大这些有利因素一样,彻底排除或至少减轻有害因素也是诉讼的任务。
miseratio quoque aliquando ex eadem venit, sive quid passi sumus grave sive passuri.
哀怜有时也来自同样的地方,无论我们是已经遭受了严重的痛苦,还是将要遭受痛苦。
§4.1.28neque enim sum in hac opinione, qua quidam, ut eo distare prooemium ab epilogo credam, quod in hoc praeterita, in illo futura dicantur, sed quod in ingressu parcius et modestius praetemptanda sit iudicis misericordia, in epilogo vero liceat totos effundere adfectus et fictam orationem induere personis et defunctos excitare et pignora reorum producere; quae minus in exordiis sunt usitata.
因为我并不同意某些人的看法,他们认为导入部与结语的区别在于,后者讲述过去的事,而前者讲述未来的事;其实是因为在开始阶段,应当更克制、更谦逊地试探法官的怜悯之心,而在结语中则允许倾注所有的情感,让虚构的话语由角色说出,唤醒死者,并带出被告的亲属;这些做法在导入部中是不常用的。
§4.1.29sed haec, quae supra dixi, non movere tantum, verum ex diverso amoliri quoque prooemio opus est.
但是,我上面提到的这些要素,不仅需要在导入部中予以激发,相反,也需要予以消除。
ut autem nostrum miserabilem, si vincamur, exitum, ita adversariorum superbum, si vicerint, utile est credi.
正如我们如果失败,我们那可怜的结局应该被相信一样,对手如果获胜,他们那傲慢的结局被法官相信也是有益的。
§4.1.30sed ex iis quoque, quae non sunt personarum nec causarum, verum adiuncta personis et causis, duci prooemia solent.
但是,导入部也常常从那些不属于人、也不属于案件本身,而是附属于人和案件的事物中引出。
personis applicantur non pignora modo, de quibus supra dixi, sed propinquitates, amicitiae, interim regiones etiam civitatesque, et si quid aliud eius quem defendimus casu laedi potest.
¦p.v4-6 p.22 附属于人的不仅包括我上面提到的亲属,还包括亲戚关系、友谊,有时甚至是地区和国家,以及我们所辩护的人其命运可能因之受损的其他任何事物。
§4.1.31ad causam extra pertinent tempus, unde principium pro Caelio; locus, unde pro Deiotaro; habitus, unde pro Milone; opinio, unde in Verrem; deinceps, ne omnia enumerem, infamia iudiciorum, exspectatio vulgi; nihil enim horum in causa est, ad causam tamen pertinent.
从外部与案件相关的因素包括:时间(由此引出为卡埃利乌斯辩护的开端);地点(由此引出为德伊奥塔鲁斯辩护的开端);装束(由此引出为米罗辩护的开端);舆论(由此引出针对维雷斯的开端);接下来,免得我一一列举,还有法庭的恶名、民众的期待;因为这些虽然都不在案情之内,却与案件有关。
§4.1.32adiicit Theophrastus ab oratione principium, quale videtur esse Demosthenis pro Ctesiphonte, ut sibi dicere suo potius arbitrio liceat rogantis quam eo modo, quem actione accusator praescripserit.
德奥弗拉斯特添加了从演讲本身入手的开端,这似乎就像德摩斯梯尼在为克特西丰辩护时的做法,即请求允许他根据自己的判断来发言,而不是按照原告在起诉中规定的方式。
§4.1.33fiducia ipsa solet opinione arrogantiae laborare.
自信本身往往容易承受傲慢的名声。
faciunt favorem et ilia paene communia non tamen omittenda, vel ideo ne occupentur, optare, abominari, rogare, sollicitum agere; quia plerumque attentum iudicem facit, si res agi videtur nova, magna, atrox, pertinens ad exemplum, praecipue tamen, si index aut sua vice aut reipublicae commovetur, cuius animus spe, metu, admonitione, precibus, vanitate denique, si id profuturum credimus, agitandus est.
那些几乎是通用的、但仍不应省略的做法也能产生好感,哪怕仅仅是为了不让对手抢占先机,例如祈求、痛斥、恳求、表现出焦虑;因为如果所处理的事件显得新颖、重大、残酷、关乎先例,通常能让法官集中注意力,尤其是如果法官因为自身或国家的前途而受到触动,他的心灵 ¦p.v4-6 p.24 必须通过希望、恐惧、劝告、恳求以及虚荣(如果我们相信这会有用的话)来予以震动。
§4.1.34sunt et illa excitandis ad audiendum non inutilia, si nos neque diu moraturos neque extra causam dicturos existiment.
如果能让法官认为我们既不会拖延太久,也不会说一些案外之话,这对于激发他们倾听也是有用的。
docilem sine dubio et haec ipsa praestat attentio; sed et illud, si breviter et dilucide summam rei, de qua cognoscere debeat, indicaverimus, quod Homerus atque Vergilius operum suorum principiis faciunt.
毫无疑问,这种注意本身能使听众容易接受教导;但如果我们简明扼要地表明他应该审理的事件要点,也同样能起到这个作用,正如荷马和维吉尔在他们作品的开篇所做的那样。

词汇与语法注释

  1. 4.1.24nisi in universum id praeciperet — 虚拟语气未完成过去时 'praeciperet' 构成了过去反事实的条件从句,对应主句中的直陈语气完成过去时 'nihil erat'(通常在此处会使用虚拟语气的 'nihil esset',此处使用直陈语气以强调事实性)。
  2. 4.1.25non ante conciliato eius animo — 由名词 'animo' 和分词 'conciliato' 构成的夺格绝对结构,副词短语 'non ante' 作为否定的条件修饰该结构(即“在法官的心灵尚未预先获得争取之前”)。
  3. 4.1.27ex causa est — 承接前句的 'ut... ita' 结构(正如……同样),表明放大有利因素与缩小有害因素这两者同样“属于案件的性质或素材”(ex causa est)。
  4. 4.1.28pignora — 该词本义为“抵押物”或“质物”,在此处则是一种比喻修辞,指代为了争取法官同情而被带到法庭上的“被告人最亲爱的人”(如子女)。
  5. 4.1.33sua vice — 'vice' 是 'vicis'(轮流、身处、代替)的单数夺格,与 'sua' 一致,构成了“为了他自己”或“在他自己的利益上”的意思。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §4.1.24-4.1.34. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:4.1.24-4.1.34

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。