Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §3.6.51-3.6.62

五种以上争点学说与赫尔马哥拉斯的分类

第 80 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

讨论了修辞学中将争点分为五、六、七或八个的各种学说的历史演变,特别是赫尔马哥拉斯的四分法及其与西塞罗早期著作的对比。

§3.6.51fuerunt qui facerent quinque, coniecturam, finitionem, qualitatem, quantitatem, ad aliquid.
也有人确立了五个争点:推测、定义、性质、数量、关系。
Theodorus quoque, ut dixi, iisdem generalibus capitibus utitur. an sit? quid sit? quale sit? quantum sit? ad aliquid.
正如我所说,提奥多罗斯也使用了这些相同的普遍项目:是否存在? 是什么? 是何种性质? 有多少? 以及关系。
hoc ultimum maxime in comparativo genere versari putat, quoniam melius ac peius, maius et minus nisi alio relata non intelliguntur.
他认为这最后一个主要应用于比较的部门,因为较好的与较坏的、较大的与较小的,如果不与其他事物相关联,就无法被理解。
§3.6.52sed in illas quoque translativas, ut supra significavi, quaestiones incidit, An huic ius agendi sit? vel, facere aliquid conveniat? an contra hunc? an hoc tempore? an sic? omnia enim ista referri ad aliquid necesse est.
但是,这种关系也适用于那些移转性的问题,正如我上面所指出的:此人是否有权提起诉讼? 或者,做某事是否合适? 或者针对此人? 或者在此时? 或者以此种方式? 因为所有这些事情都必须与某物相关联。
§3.6.53alii sex status putant, coniecturam, quam γένεσιν vocant, et qualitatem, et proprietatem, id est μετάστασις quo verbo finitio ostenditur, et quantitatem, quam μετάστασις;
其他人认为有六个争点:推测(他们称之为 genesis[生成])、性质、固有性(即定义所体现的 metastasis[移位]一词)、数量(他们称为 metastasis)、比较,以及移转。
dicunt, et comparationem, et translationem, cuius adhuc novum nomen inventum est μετάστασις novum, inquam, in statu, alioqui ab Hermagora inter species iuridiciales usitatum.
对于移转,又发明了一个新的名称,即 metastasis——我说它是争点中的新名称,因为在其他情况下,它通常被赫尔马哥拉斯在法律的种类中使用。
§3.6.54aliis septem esse placuit; a quibus nec translatio nec quantitas nec comparatio recepta est, sed in horum trium locum subditae quattuor legales adiectaeque tribus illis rationalibus.
另一些人则倾向于有七个;他们既不接受移转,也不接受数量,更不接受比较,而是用四个法律争点代替了这三个,并将其加到那三个理性争点之上。
§3.6.55alii pervenerunt usque ad octo, translatione ad septem superiores adiecta.
还有些人甚至达到了八个,将移转加到上述七个之上。
A quibusdam deinde divisa ratio est, ut status rationales appellarent, quaestiones (quemadmodum supra dixi) legales, ut in illis de re, in his de scripto quaereretur.
此后,有人对这一体系进行了划分,将理性争点称为“争点”,将法律争点(正如我上面所说)称为“问题”,以便在前者中探究事实,在后者中探究成文。
quidam in diversum hos status esse, §3.6.56illas quaestiones maluerunt.
相反,有些人则更喜欢将这些作为争点,而将那些作为问题。
sed alii rationales tres putaverunt, An sit? quid sit? quale sit? Hermagoras solus quattuor, coniecturam, proprietatem, translationem, qualitatem, quam per accidentia, id est κατὰ συμβεβηκός vocat, hac interpretatione, an illi accidat viro bono esse, vel malo.
但其他人认为理性争点有三个:是否存在? 是什么? 是何种性质? 唯独赫尔马哥拉斯确立了四个:推测、固有性、移转、以及性质。 性质他称之为因附带而产生的,即 kata symbebekos,并作如下解释:某人是否附带成为好人或坏人。
hanc ita dividit, de appetendis et fugiendis, quae est pars deliberativa; §3.6.57de persona, ea ostenditur laudativa; negotialem, quam πραγματικήν vocat, in qua de rebus ipsis quaeritur, remoto personarum complexu, ut, Sitne liber qui est in assertione, an divitiae superbiam pariant, an iustum quid, an bonum sit.
他将其划分为:关于追求与规避,这是审议的部分;关于人,这表现在赞美(展示)中;实务的,他称之为 pragmatike,在其中排除人的因素而仅探究事情本身,例如:被主张权利的人是否为自由人? 或者,财富是否产生傲慢? 或者,某事是否公正或善?
iuridicialem, in qua fere eadem sed certis destinatisque personis quaerantur: an ille iuste hoc fecerit, vel bene
以及法律上的(裁判上的),在其中探究几乎相同的事情,但针对特定的、指明的人:那个人是否公正或善地做了这件事。
§3.6.58nec me fallit, in primo Ciceronis rhetorico aliam esse loci negotialis interpretationem, cum ita scriptum sit: negotialis est, in qua, quid iris ex civili more et aequitate sit, consideratur; cui diligentiae praeesse apud nos iurisconsulti existimantur.
我并没有忽略,在西塞罗的第一部修辞学著作中,对实务部分的解释是不同的,因为他是这样写的:“实务的是指,根据公民习俗和衡平,来考察法律是什么(原文作 quid iris);在我们这里,法学家被认为掌管着这种细致的研究。
§3.6.59sed quod ipsius de his libris iudicium fuerit, supra dixi.
” 但是他自己对这些书的评价,我上面已经说过了。
sunt enim velut regestae in hos commentarios, quos adolescens deduxerat, scholae, et si qua est in his culpa, tradentis est, sive eum movit id, quod Hermagoras prima in hoc loco posuit exempla ex quaestionibus iuris, sive quod Graeci πραγματικούς vocant iuris interpretes.
因为在这些他年轻时写下的笔记中,记录的就如同是学校里的讲义,如果其中有什么过错,那也是传授者的过错,不论是因为赫尔马哥拉斯在这一部分的第一个例子是从法律问题中取得,还是因为希腊人把法律的解释者称为 pragmatikoi。
§3.6.60sed Cicero quidem his pulcherrimos illos de Oratore substituit, ideoque culpari, tanquam falsa praecipiat, non potest.
但是西塞罗确实用那些极美的《论雄辩家》替代了这些著作,因此不能因为他好像教授了错误的东西而受到指责。
nos ad Hermagoran.
我们回到赫尔马哥拉斯。
trans lationem hic primus omnium tradidit, quanquam semina eius quaedam citra nomen ipsum apud Aristotelen reperiuntur.
他是所有人中第一个传授移转的人,虽然它的某些萌芽在没有这个名称的情况下就已经出现在亚里士多德那里了。
§3.6.61legales autem quaestiones has fecit, scripti et voluntatis (quam ipse vocat κατὰ ῥητὸν καὶ ὑπεξαίρεσιν, id est dictum et exceptionem, quorum prius ei cum omnibus commune est, exceptionis nomen minus usitatum), ratiocinativum, ambiguitatis, legum contrariarum.
他确立了以下法律问题:成文与意图(他自己称之为 kata rheton kai hypexairesin,即成文与除外,其中前者是他与所有人共有的,而除外的名称则较少使用)、推理、暧昧性、相反的法律。
§3.6.62Albutius eadem divisione usus detrahit translationem, subiiciens eam iuridiciali.
阿尔布提乌斯使用同样的划分,去掉了移转,将其归入法律上的。
in legalibus quoque quaestionibus nullum putat esse, qui dicatur ratiocinativus.
在法律问题中,他认为也没有所谓的推理。
scio plura inventuros adhuc, qui legere antiquos studiosius volent, sed ne haec quoque excesserint modum vereor.
我知道,那些更热心阅读古人著作的人还会发现更多,但我担心即使是这些也已经过分繁琐了。

词汇与语法注释

  1. 3.6.53proprietatem, id est μετάστασις quo verbo finitio ostenditur — 在手抄本传统中,表示定义(finitio)的词使用了 μετάστασις(通常意为移位或情势转移),这很可能是抄写员因与后文词汇混淆而产生的笔误,此处本应为 ὅρος(定义)或 ἰδιότης(固有性)。然而,由于文本中明确指出“以此词来表示定义”(quo verbo finitio ostenditur),因此译文在保留手稿字面意思的同时,需明确其上下文所指的定义功能。
  2. 3.6.55quidam in diversum hos status esse, illas quaestiones maluerunt — 这是一个具有对比结构的句子。指示代名词 hos(这些,指代前文的 legales“法律上的”)与 illas(那些,指代 rationales“理性上的”)形成对比,构成了双重对格加不定式结构(hos status esse [maluerunt] / illas quaestiones [esse] maluerunt)。短语“in diversum”作状语,意为“相反地”。
  3. 3.6.58quid iris — 手抄本或排版上的错误。根据上下文以及所引用的西塞罗《论发明》(De Inventione, 1.14)的原文(quid iuris ex civili more et aequitate sit),这显然是“quid iuris”(法律是什么)的笔误。在翻译中应将其处理为“法律”,并注意到这一文本问题。
  4. 3.6.59sunt enim velut regestae in hos commentarios, quos adolescens deduxerat, scholae — 这里使用了语序倒装(hyperbaton)。主语是句末的 scholae(讲义、课堂笔记),谓语是 sunt regestae。关系从句 'quos adolescens deduxerat' 修饰 commentarios,意为“他年轻时写下的笔记”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §3.6.51-3.6.62. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:3.6.51-3.6.62

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。