Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §3.5.1-3.5.10

无限问题与有限问题的区分

第 73 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

阐述了辩论的基本要素(事物与言辞、目的),并说明了“无限问题(命题)”与“有限问题(假设)”的区别,论证了在具体的诉讼案件中总是包含着普遍性的问题。

§3.5.1omnis autem oratio constat aut ex iis, quae significantur, aut et iis, quae significant, id est rebus et verbis.
然而,所有的辩论都由被表达的事物或表达事物的言辞组成,即由内容与词语组成。
facultas orandi consummatur natura, arte, exercitatione, cui partem quartam adiiciunt quidam imitationis, quam nos arti subiicimus.
辩论的力量是通过天性、艺术和练习来完善的,有些人对此还增加了第四个部分,即模仿,而我们则将模仿归入艺术之中。
§3.5.2tria sunt item, quae praestare debeat orator; ut doceat, moveat, delectet.
同样,辩论家应当做到三件事:指教、动人、娱人。
haec enim clarior divisio quam eorum, qui totum opus in res et in adfectus partiuntur.
因为这一定划分,比那些将全部工作分为内容与情感的人的划分更为清晰。
non semper autem omnia in eam quae tractabitur materiam cadent.
然而,并非所有这些要素都会一直适用于将要论述的素材。
erunt enim quaedam remotae ab adfectibus, qui ut non ubique habent locum, ita quocunque irruperunt, plurimum valent.
因为也会有一些与情感无关的素材,情感虽非处处皆有其容身之地,但一旦强行侵入,便具有极大的力量。
§3.5.3praestantissimis auctoribus placet alia in rhetorice esse, quae probationem desiderent, alia quae non desiderent, cum quibus ipse consentio.
最杰出的著作家们认为,在修辞学中,有些事物需要证明,有些事物则不需要证明,我本人也赞同他们的观点。
quidam vero, ut Celsus, de nulla re dicturum oratorem, nisi de qua quaeratur, existimant, cui cum maxima pars scriptorum repugnat tum etiam ipsa partitio;
然而有些人,如凯尔苏斯,认为辩论家除了解答有争议的问题之外,什么也不会谈论。
nisi forte laudare, quae constet esse honesta, et vituperare, quae ex confesso sint turpia, non est oratoris officium.
对此,不仅大多数著作家予以反对,而且连上述划分本身也予以否定;除非或许赞美那些公认高尚的事物,以及指责那些公认卑劣的事物,并不是辩论家的职责。
§3.5.4illud iam omnes fatentur, esse quaestiones aut in scripto aut in non scripto; in scripto de iure, in non scripto de re.
如今众人皆承认,问题要么存在于成文法中,要么存在于非成文法中;成文法中关涉法律,非成文法中关涉事实。
illud rationale hoc legale genus Hermagoras atque eum secuti vocant, id est νομικόν et λογικόν.
赫尔玛戈拉斯及追随他的人将前者称为理性的类型,后者称为法律的类型,即 nomikon 与 logikon。
§3.5.5idem sentiunt, qui omnem quaestionem ponunt in rebus et in verbis.
那些将所有问题置于事物与言辞之中的人也持有相同的看法。
item convenit, quaestiones esse aut infinitas aut finitas.
同样,人们公认问题要么是无限的,要么是有限的。
infinitae sunt, quae remotis personis et temporibus et locis ceterisque similibus in utramque partem tractantur, quod Graeci θέσιν dicunt, Cicero propositum, alii quaestiones universales civiles, alii quaestiones philosopho convenientes, Athenaeus partem causae appellat.
无限问题是指排除了具体人物、时间、地点及其他类似因素,而对正反两方面进行论述的问题,希腊人称之为 thesis,西塞罗称之为 propositum,有人称之为普遍的公民问题,有人称之为适合哲学家的工作,阿特纳奥斯则称之为诉讼的一部分。
§3.5.6hoc genus Cicero scientia et actione distinguit, ut sit scientiae, an providentia mundus regatur; actionis, an accedendum ad rempublicam administrandam.
西塞罗将这种类型区分为认识和行动,例如属于认识的是,世界是否由神意所主宰;属于行动的是,是否应当参与管理国家事务。
prius trium generum, an sit? quid sit? quale sit? omnia enim haec ignorari possunt; sequens duorum, quo modo adipiscamur? quo modo utamur?
前者包含三种类型:是否存在? 它是什么? 它是怎样的? 因为所有这些都有可能是未知的;后者包含两种类型:我们如何获得? 我们如何使用?
§3.5.7finitae autem sunt ex complexu rerum personarum temporum ceterorumque; hae ὑποθέσεις a Graecis dicuntur, causae a nostris.
另一方面,有限问题由事物、人物、时间及其他要素的结合构成;希腊人称之为 hypotheses,我们的著作家则称之为 causae。
in his omnis quaestio videtur circa res personasque consistere.
在这些问题中,一切疑问似乎都围绕着事物与人物展开。
§3.5.8amplior est semper infinite, inde enim finita descendit.
无限问题总是更宽广的,因为有限问题就是由此派生而来的。
quod ut exemplo pateat, infinita est, an uxor ducenda? finita, an Catoni ducenda? ideoque esse suasoria potest.
为使这一观点通过例子得以显明:无限问题是,是否应该娶妻? 有限问题是,卡托是否应该娶妻? 因此,后者可以成为劝说性演说。
sed etiam remotae personis propriis ad aliquid referri solent.
但即使是排除了特定人物的问题,通常也习惯于与某种情况相联系。
est enim simplex, an respublica administranda? refertur ad aliquid, an in tyrannide administranda?
因为单纯的问题是,是否应该管理国家事务? 联系到某种具体情况的问题则是,在僭主统治下是否应当管理国家事务?
§3.5.9sed hic quoque; subest velut latens persona:; tyrannus enim geminat quaestionem, subestque et temporis et qualitatis tacita vis; nondum tamen hoc proprie dixeris causam.
但在这里,也潜藏着一个仿佛隐蔽的人物:因为僭主的存在使问题双重化,并且暗含着时间与性质的力量;然而,你现在还不能严密地称之为诉讼。
hae autem, quas infinitas voco, et generales appellantur; quod si est verum, finitae speciales erunt.
另一方面,这些我称之为无限的问题,也被称为普遍问题;如果这是真的,那么有限问题就是特殊问题。
in omni autem speciali utique inest generalis, ut quae sit prior.
但在每一个特殊问题中,必然包含着普遍问题,因为它是先于特殊而存在的。
§3.5.10ac nescio an in causis quoque, quidquid in quaestionem venit qualitatis, generale sit.
我甚至觉得,在具体的诉讼案件中,凡是关涉到性质的争议问题,也都是普遍性的。
Milo Clodium occidit, iure occidit insidiatorem;
米罗杀了克罗狄乌斯,他是正当地杀死了伏击者;难道人们问的不是:是否有权杀死伏击者吗?
nonne hoc quaeritur, an sit ius insidiatorem occidendi? quid in coniecturis? non illa generalia, an causa sceleris odium? cupiditas? an tormentis credendum? testibus an argumentis maior fides habenda? nam finitione quidem comprehendi nihil non in universum certum erit.
在事实推测中又是如何呢? 这些难道不属于普遍性的问题吗:犯罪的原因是仇恨? 还是贪欲? 拷问是否可信? 对证人还是对论据应给予更大的信任? 因为确定的是,通过定义来界定的事物无一不是具有普遍意义的。

词汇与语法注释

  1. 3.5.2quaedam remotae — 阴性复数主格的 "quaedam" 在语境中指代由前文 "materiam" 延伸出的复数形式 "materiae"(素材),意为“会有一些与情感相去甚远的素材”。
  2. 3.5.3nisi forte laudare... non est oratoris officium — "nisi forte"(除非或许)引入了带有反讽性质的例外情况。针对凯尔苏斯的极端主张,它暗示“除非说赞美和指责并不是辩论家的职责(这显然是不可能的,故其观点错误)”。
  3. 3.5.8amplior est semper infinite — 此处副词 "infinite" 与之对比的是 "finita"(有限的),实际上承担了“无限问题”(infinita quaestio)的含义。或者在副词意义上理解为“以无限的方式论述时(比有限的方式)总是更为宽广”。
  4. 3.5.10nescio an — "nescio an"(我倾向于认为、或许)是表示肯定推测的习惯用语。此处配以虚拟语气 "sit",肯定地表达了昆体良本人的看法,即在具体的案件中,凡是关涉到性质的争议问题其实也都是普遍性的。
  5. 3.5.10nihil non — 通过双重否定(nihil non)表示强烈的肯定。直译为“通过定义来界定的事物中,没有一个不是具有普遍意义的”,即指“所有通过定义来界定的事物都是普遍性的”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §3.5.1-3.5.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:3.5.1-3.5.10

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。