Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §2.20.1-2.20.10

修辞学作为美德而非中立技术

第 65 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者探讨了修辞学究竟属于“中立的技术”还是“美德”这一问题,并结合哲学推论、人类天性以及雄辩的具体实践,论证了真正的修辞学应当属于美德。

§2.20.1illa quaestio est maior, ex mediis artibus, quae neque laudari per se nec vituperari possunt, sed utiles aut secus secundum mores utentium fiunt, habenda sit rhetorice, an sit, ut compluribus etiam philosophorum placet, virtus.
一个更重大的问题是,修辞学究竟应该被归入“中立的技术”(这类技术本身既不能被颂扬也不能被指责,而是根据使用者的品行而变得有益或相反),还是像许多哲学家也赞同的那样,它是一种美德。
§2.20.2equidem illud, quod in studiis dicendi plerique exercuerunt et exercent, aut nullam artem, quae ἀτεχνία nominatur, puto, (multos enim video sine ratione, sine litteris, qua vel impudentia vel fames duxit, ruentes) aut malam quasi artem, quam κακοτεχνίαν dicimus.
就我而言,对于大多数人在雄辩的学习中所实践和正在实践的那些东西,我认为要么它根本不是技术(被称为无技术,因为我看到许多人毫无条理、毫无学识,在厚颜无耻或饥饿的驱使下盲目冲撞),要么就像是一种恶劣的技术(我们称之为恶技术)。
nam et fuisse multos et esse nonnullos existimo, qui facultatem dicendi ad hominum perniciem converterint.
因为我认为,过去有很多、现在也有一些人,将说话的能力转向了对人类的毁灭。
§2.20.3ματαιοτεχνία quoque est quaedam, id est supervacua artis imitatio, quae nihil sane neque boni neque mali habeat, sed vanum laborem, qualis illius fuit, qui grana ciceris ex spatio distanti missa in acum continuo et sine frustratione inserebat, quem cum spectasset Alexander, donasse dicitur eiusdem leguminis modio, quod quidem praemium fuit illo opere dignissimum.
还有一种被称为“无聊技术”的东西,即对技术的无谓模仿,它确实既无善也无恶,唯有虚幻的劳作。 例如那个人的劳作:他能连续不断且毫无失误地将从远处投来的鹰嘴豆粒穿入针中。 据说亚历山大在观看后,赏赐了他一摩迪同种的豆子,这确实是与那项工作最相称的奖赏。
§2.20.4his ego comparandos existimo, qui in declamationibus, quas esse veritati dissimillimas volunt, aetatem multo studio ac labore consumunt.
我认为,那些在雄辩演习(他们自愿使其与真实极不相似)中付出极大热情和劳动消磨一生的人,应当与这些人相提并论。
verum haec, quam instituere conamur et cuius imaginem animo concepimus, quae bono viro convenit quaeque est vere rhetorice, virtus erit.
但是,我们正试图建立的、并且在心中构想出其形象的、适合于好人的、真正的修辞学,将是一种美德。
§2.20.5quod philosophi quidem multis et acutis conclusionibus colligunt, mihi vero etiam planiore hac proprieque nostra probatione videtur esse perspicuum.
这一点,哲学家们确实通过许多敏锐的推论得出了结论,但在我看来,通过这种更平易且专属于我们自己的证明,也是显而易见的。
ab illis haec dicuntur. si consonare sibi in faciendis ac non faciendis virtus est, quae pars eius prudentia vocatur, eadem in dicendis ac non dicendis erit.
他们是这样说的:如果在该做和不该做的事情上与自己保持一致是一种美德(其被称为“审慎”的部分),那么在说与不说的事情上,这种一致也同样是美德。
§2.20.6et si virtutes sunt, ad quas nobis etiam ante quam doceremur initia quaedam ac semina sunt concessa natura, ut ad iustitiam, cuius rusticis quoque ac barbaris apparet aliqua imago, nos certe sic esse ab initio formatos, ut possemus orare pro nobis, etiamsi non perfecte, tamen ut inessent quaedam (ut dixi) semina eius facultatis, manifestum est.
而且,如果那些在我们接受教育之前、自然就已经赋予了我们某些开端和种子的东西是美德,正如正义一样(即使是乡野之人和野蛮人也能看到正义的某种形象),那么显而易见,我们从一开始就被塑造成能够为自己辩护的,即使不够完美,但正如我所说,这种能力的某些种子确实存在于我们之中。
§2.20.7non eadem autem natura est iis artibus, quae a virtute sunt remotae.
然而,那些远离美德的技术并不具有同样的性质。
itaque cum duo sint genera orationis, altera perpetua, quae rhetorice dicitur, altera concisa, quae dialectice (quas quidem Zeno adeo coniunxit, ut hanc compressae in pugnum manus, illam explicatae diceret similem), etiam disputatrix virtus erit.
因此,既然言说有两种类型,一种是连续的,被称为修辞学,另一种是简练的,被称为辩证法(芝诺确实将这两者紧密联系在一起,以至于他将后者比作握紧的拳头,将前者比作张开的手掌),那么论争的技术(辩证法)也将是一种美德。
adeo de hac, quae speciosior atque apertior tanto est, nihil dubitabitur.
因此,对于比它要华丽和开放得多的修辞学,就更没有任何可怀疑的了。
sed plenius hoc idem atque apertius intueri ex ipsis operibus volo.
但我希望从它们实际的作用中,更充分、更清晰地审视这同一件事。
§2.20.8nam quid orator in laudando faciet nisi honestorum et turpium peritus? aut in suadendo nisi utilitate perspecta? aut in iudiciis, si iustitiae sit ignarus? quid? non fortitudinem postulat res eadem, cum saepe contra turbulentas populi minas, saepe cum periculosa potentium offensa, nonnunquam, ut iudicio Miloniano, inter circumfusa militum arma dicendum sit; ut, si virtus non est, ne perfecta quidem esse possit oratio.
因为如果弁论家不精通光荣与可耻的事物,他在颂扬中能做什么呢? 或者在劝说中,如果他不洞察有益之处,他能做什么呢? 或者在审判中,如果他无视正义,他能做什么呢? 怎么,难道这同一件事不要求勇气吗? 因为他必须经常面对民众动荡的威胁,经常面对权贵危险的冒犯,有时甚至像在米罗的审判中那样,在士兵武器的包围中发言;以至于如果它不是一种美德,甚至连完美的言说都无法存在。
§2.20.9quodsi ea in quoque animalium est virtus, qua praestat cetera vel pleraque, ut in leone impetus, in equo velocitas, hominem porro ratione atque oratione excellere ceteris certum est: cur non tam in eloquentia quam in ratione virtutem eius esse credamus, recteque hoc apud Ciceronem dixerit Crassus: est enim eloquentia una quaedam de summis virtutibus, et ipse Cicero sua persona cum ad Brutum in epistulis, tum aliis etiam locis virtutem eam appellet?
但是,如果每个动物的美德(优秀品质)在于它凭此超越其他动物或大多数动物(正如狮子的勇猛,马的迅捷),而人类在理性和言说上显然优于其他动物,那么我们为什么不相信,人类的美德同样存在于雄辩和理性之中呢? 并且,克拉苏在西塞罗的著作中正确地说道:“因为雄辩是最高的美德之一”,西塞罗本人以他自己的身份,无论是在给布鲁图斯的书信中,还是在其他地方,不也称其为美德吗?
§2.20.10at prooemium aliquando ac narrationem dicet malus homo et argumenta, sic ut nihil sit in iis requirendum.
但是,有人会说:“一个坏人有时也会说出引言、陈述和论证,以至于其中没有任何可以挑剔的地方。
nam et latro pugnabit acriter, virtus tamen erit fortitudo; et tormenta sine gemitu feret malus servus, tolerantia tamen doloris laude sua non carebit.
”因为即使是强盗也会勇猛地战斗,但勇敢仍然是美德;坏奴隶也会毫无呻吟地忍受拷打,但对痛苦的忍耐仍然不会失去它应有的赞誉。
multa fiunt eadem sed aliter.
许多事情做起来是一样的,但方式(意图)不同。
sufficiant igitur haec, quia de utilitate supra tractavimus.
因此,这些就足够了,因为我们在上文已经讨论过有益性的问题。

词汇与语法注释

  1. 2.20.1habenda sit — 意为“被看作”或“被归入”,是动形词(gerundive)在被动虚拟式中的使用,引导一个取决于“illa quaestio est”的间接疑问句。介词短语“ex mediis artibus”与此动词连用,表示“被归入中立的技术中”。
  2. 2.20.2illud — 动词“puto”(认为)的直接宾语,由关系代词分句“quod...”修饰。与其对应的宾语补足语为“nullam artem”和“malam quasi artem”,构成了双宾格结构。
  3. 2.20.4volunt — 动词“volo”的第三人称复数现在时。在此处它不仅仅表示“想要”,而是表示“断言、主张”(velle + 宾格不定式“quas esse...”)。
  4. 2.20.6nos certe sic esse — 由宾格“nos”和不定式“esse formatos”组成的宾格不定式结构,作为非人称句“manifestum est”(显而易见)的主语。
  5. 2.20.7disputatrix — 意为“论争的”或“辩论的”阴性形容词。在此处修饰省略的“ars”(技术)或“virtus”(美德),实际上代指“辩证法”(dialectice)。
  6. 2.20.8nisi honestorum et turpium peritus — 连词“nisi”在此处引导一个省略了动词“sit”的条件状语从句,仅保留修饰主语“orator”的形容词“peritus”(精通的),意为“除非他精通……”。
  7. 2.20.9dixerit — 虚拟式完成时。在独立句中,用作潜在虚拟式以委婉地表示肯定的推论(“克拉苏这样说也必是正确的”),或者在“cur non...”的反问语境中表示“难道他说的不是正确的吗”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §2.20.1-2.20.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:2.20.1-2.20.10

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。