Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §12.1.1-12.1.8

演说家必须是善良之人的理由

第 339 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者主张,完美的演说家必须如加图所定义的那样是“好人”,并论证说,由于恶德和私欲会腐蚀心灵,邪恶之人既无法拥有雄辩所需的真正智慧和审慎,也无法专心于学问研究。

§12.1.1sit ergo nobis orator, quem constituimus, is, qui a M. Catone finitur, vir bonus dicendi peritus; verum, id quod et ille posuit prius et ipsa natura potius ac maius est, utique vir bonus.
因此,我们所确立的演说家,应该是马尔库斯·加图所定义的那个人,即“一个擅长雄辩的好人”;然而,正如他本人也将其置于首位,且自然本身也认为这更为重要和伟大那般,无论如何他都必须是个好人。
id non eo tantum, quod, si vis illa dicendi malitiam instruxerit, nihil sit publicis privatisque rebus perniciosius eloquentia, nosque ipsi, qui pro virili parte conferre aliquid ad facultatem dicendi conati sumus, pessime mercamur de rebus humanis, si latroni comparamus haec arma, non militi.
这不仅是因为,如果那雄辩的力量武装了邪恶,那么对于公共和私人事务来说,没有什么比雄辩更具有毁灭性的了;而且,对于我们这些竭尽全力试图为雄辩能力做出一点贡献的人自己来说,如果我们把这些武器提供给强盗而不是士兵,我们就是在对人类事务做最糟糕的交易。
§12.1.2quid de nobis loquor? rerum ipsa natura in eo, quod praecipue indulsisse homini videtur quoque nos a ceteris animalibus separasse, non parens, sed noverca fuerit, si facultatem dicendi, sociam scelerum, adversam innocentiae, hostem veritatis invenit.
为什么我要谈论我们自己呢? 大自然本身,在她似乎特别赐予人类、并借此将我们与其他动物区分开来的那一点上,如果她发明了雄辩的能力作为罪恶的同盟、清白的敌人、真理的仇敌,那她就不是母亲,而是继母了。
mutos enim nasci et egere omni ratione satius fuisset quam prouidentiae munera in mutuam perniciem convertere.
因为,与其将上天的恩赐转化为相互的毁灭,还不如生来就是哑巴、缺乏一切理性更好。
§12.1.3longius tendit hoc iudicium meum.
我的这一判断延伸得更远。
neque enim tantum id dico, eum, qui sit orator, virum bonum esse oportere, sed ne futurum quidem oratorem nisi virum bonum.
因为我不仅是说,作为演说家的人应当是个好人,而且是说,除非他是好人,否则他甚至不会成为演说家。
nam certe neque intelligentiam concesseris iis qui, proposita honestorum ac turpium via, peiorem sequi malent, neque prudentiam, cum in gravissimas frequenter legum, semper vero malae conscientiae poenas a semet ipsis improviso rerum exitu induantur.
因为,当高尚与卑劣的道路摆在面前时,对于那些宁愿选择较差道路的人,你显然既不会承认他们有智慧,也不会承认他们有审慎,因为他们常常因意想不到的事态结局而被自己带入法律极严厉的惩罚中,而且确实总是被带入邪恶良心的惩罚中。
§12.1.4quodsi neminem malum esse nisi stultum eundem non modo a sapientibus dicitur, sed vulgo quoque semper est creditum, certe non fiet unquam stultus orator.
但是,如果“除了同时也是愚蠢的人之外,没有人是邪恶的”这一说法不仅由智者们所说,而且在世俗中也一直为人所深信,那么愚蠢的人显然绝不会成为演说家。
adde quod ne studio quidem operis pulcherrimi vacare mens nisi omnibus vitiis libera potest: primum quod in eodem pectore nullum est honestorum turpiumque consortium, et cogitare optima simul ac deterrima non magis est unius animi quam eiusdem hominis bonum esse ac malum; §12.1.5tum illa quoque ex causa, quod mentem tantae rei intentam vacare omnibus aliis etiam culpa carentibus curis oportet.
此外,除非摆脱一切恶德,否则心灵甚至无法专心于最美妙之工作的研究:首先是因为在同一颗胸怀中,高尚与卑劣的事物无法共存,而同时思考最美好的事物和最恶劣的事物,对于一个心灵来说,并不比同一个人既是善人又是恶人更为可能;其次也因为这个原因,即一个专注于如此重大事务的心灵,必须免受所有其他哪怕是无可指责的忧虑的干扰。
ita demum enim libera ac tota, nulla distringente atque alio ducente causa, spectabit id solum ad quod accingitur.
因为只有这样,它才能在自由和完整、没有任何原因使其分散精力或将其引向别处的状态下,专一地注视着它为之做好准备的那一件事。
§12.1.6quodsi agrorum nimia cura et sollicitior rei familiaris diligentia et venandi voluptas et dati spectaculis dies multum studiis auferunt (huic enim rei perit tempus, quodcumque alteri datur), quid putamus facturas cupiditatem, avaritiam, invidiam, quarum impotentissimae cogitationes somnos etiam ipsos et illa per quietem visa perturbent?
但是,如果对田地的过度操心、对家产过于焦虑的打理、狩猎的乐趣以及奉献给观赏演出的日子,夺走了研究的许多时间(因为任何给予别处的时间,对于这件事情来说都是损失),那么我们认为欲望、贪婪、嫉妒会带来什么后果呢? 它们那些极难控制的思绪,甚至会扰乱睡眠本身以及安息中的那些幻象。
§12.1.7nihil est enim tam occupatum, tam multiforme, tot ac tam variis adfectibus concisum atque laceratum quam mala mens.
因为没有什么像邪恶的心灵那样忙碌、那样千变万化、被如此多且如此不同的情感所割裂和蹂躏。
nam et cum insidiatur, spe, curis, labore distringitur; et etiam cum sceleris compos fuit, sollicitudine, paenitentia, poenarum omnium exspectatione torquetur.
因为,当它暗中筹划时,它被希望、忧虑和劳苦所分散精力;而即使当它完成了罪行,它也会被焦虑、忏悔和对一切惩罚的期盼所折磨。
quis inter haec litteris aut ulli bonae arti locus? non hercule magis quam frugibus in terra sentibus ac rubis occupata.
在这些事物之中,哪里还有文学或任何优秀艺术的位置? 凭赫拉克勒斯起誓,这绝不比在长满荆棘和黑莓的土地上种植作物的空间更多。
§12.1.8age, non ad perferendos studiorum labores necessaria frugalitas? quid ergo ex libidine ac luxuria spei? non praecipue acuit ad cupiditatem litterarum amor laudis? num igitur malis esse laudem curae putamus? iam hoc quis non videt, maximam partem orationis in tractatu aequi bonique consistere? dicetne de his secundum debitam rerum dignitatem malus atque iniquus?
来吧,为了承受研究的劳苦,节俭不是必须的吗? 那么,从情欲和奢侈中还能有什么希望呢? 难道对名誉的爱,不正是特别能激起对文学的渴望吗? 那我们难道认为恶人会关心名誉吗? 现在谁看不出这一点,即演讲的最大部分在于对公平和善良的探讨? 邪恶和不公的人,会按照事物应有的尊严来谈论这些吗?

词汇与语法注释

  1. 12.1.1id non eo tantum, quod — 代词 id 指代前文(演说家首要必须是好人),而 eo 是表示原因的夺格,引导同格的 quod 从句(意为“仅因为……的原因”)。
  2. 12.1.1pessime mercamur de rebus humanis — 动词 mercor 字面意思是“交易、做生意”,但 pessime mercamur de rebus humanis 是一种习语表达,意为“在人类事务中做最糟糕的交易”或“对人类社会造成极大的危害”。
  3. 12.1.3ne futurum quidem oratorem nisi virum bonum — 这是一个带对格的不定式结构,省略了 esse。应补全为 ne futurum quidem oratorem [esse] nisi [esset] virum bonum,其中 futurum 是将来分词,与省略的 esse 一起构成将来不定式。
  4. 12.1.8quid ergo ex libidine ac luxuria spei? — spei 是依附于疑问代词 quid 的部分属格(partitive genitive),字面意思是“在希望中有什么”,即“有什么希望”。
  5. 12.1.8num igitur malis esse laudem curae putamus? — 双与格(double dative)结构:malis 是关系与格(“对恶人而言”),curae 是目的/结果与格(“作为关心的对象”)。整个从句意为“名誉成为恶人所关心的事”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §12.1.1-12.1.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:12.1.1-12.1.8

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。