Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §11.3.153-11.3.162

依演说类型与结构调整发音及仪态

第 335 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

本章节根据演讲的具体背景阐述了适宜的表达与姿态,描述了开始演讲前的理想身心准备动作及应当避免的恶劣习惯,并针对前言、叙述等不同演讲部分提出了相适应的呈现方式。

§11.3.153igitur in laudationibus, nisi si funebres erunt, gratiarum actione, exhortatione, similibus laeta et magnifica et sublimis est actio.
因此,在赞美辞中(除非是葬礼演说)、在致谢、劝勉及类似场合,其表达方式是欢快、宏伟且高尚的。
funebres contiones, consolationes, plerumque causae reorum tristes atque summissae.
而葬礼演说、安慰辞以及被告人的诉讼,大部分则是悲伤和低沉的。
in senatu conservanda auctoritas, apud populum dignitas, in privatis modus.
在元老院中必须保持威信,在民众面前要保持尊严,在私下审判中则要保持节制。
De partibus causae et sententiis verbisque, quae sunt multiplicia, pluribus dicendum.
针对诉讼的各个部分、思想以及词语(这些都是多样化的),必须进行更详细的论述。
§11.3.154tria autem praestare debet pronuntiatio: conciliet, persuadeat, moveat, quibus natura cohaeret, ut etiam delectet.
此外,朗诵应当实现三个目的:争取听众、说服听众、打动听众,与之在性质上紧密相连的还有使人愉悦。
conciliatio fere aut commendatione morum, qui nescio quomodo ex voce etiam atque actione perlucent, aut orationis suavitate constat; persuadendi vis adfirmatione, quae interim plus ipsis probationibus valet.
争取听众大抵要么通过推荐品格(品格不知为何也会从声音和举止中显露出来),要么通过演讲的甜美来实现;说服的力量则在于断言,这有时比论证本身更有用。
§11.3.155an ista, inquit Calidio Cicero, si vera essent, sic a te dicerentur? et, tantum abfuit, ut inflammares nostros animos; somnum isto loco vix tenebamus Fiducia igitur appareat et constantia, utique si auctoritas subest.
“如果那些事是真的,”西塞罗对卡利迪乌斯说,“你会以这种方式说出来吗? ”以及,“你非但没有煽起我们的情绪,我们在那个地方甚至几乎无法克制睡意。 ”因此,应该表现出自信和坚定,尤其是当背后有威信支持的时候。
§11.3.156movendi autem ratio aut in repraesentandis est aut imitandis adfectibus.
而打动听众的方法,要么在于展现情感,要么在于模仿情感。
ergo cum iudex in privatis aut praeco in publicis dicere de causa iusserit, leniter consurgendum; tum in componenda toga vel, si necesse erit, etiam ex integro inicienda, dumtaxat in iudiciis (apud principem enim et magistratus ac tribunalia non licebit), paulum est commorandum, ut et amictus sit decentior et protinus aliquid spatii ad cogitandum.
因此,在私人审判中当法官、在公共审判中当传令官命令就诉讼进行发言时,应当缓缓起立;接着,在整理托加时,或者在必要时甚至重新披上时,至少在普通法庭上(因为在皇帝、政务官和审判席前是不允许这样做的),应当稍微停留片刻,这既是为了让衣服穿着得体,也是为了立刻获得一些思考的空间。
§11.3.157etiam cum ad iudicem nos converterimus, et consultus praetor permiserit dicere, non protinus est erumpendum, sed danda brevis cogitationi mora.
甚至当当我们转向法官,并且在请示后裁判官允许发言时,也不要立刻开始滔滔不绝,而应当给思考留出短暂的延迟。
mire enim auditurum dicturi cura delectat, et iudex se ipse componit.
因为演说者将要发言时的谨小慎微会使听众感到无比愉悦,法官也会整顿好自己的状态。
§11.3.158hoc praecipit Homerus Ulixis exemplo, quem stetisse oculis in terram defixis immotoque sceptro, priusquam illam eloquentiae procellam effunderet, dicit.
荷马通过奥德修斯的例子传授了这一点,他说奥德修斯在倾泻那场雄辩的风暴之前,双眼紧盯着地面,手握权杖一动不动。
in hac cunctatione sunt quaedam non indecentes, ut appellant scenici, morae, caput mulcere, manum intueri, infringere articulos, simulare conatum, suspiratione sollicitudinem fateri, aut quod quemque magis decet, eaque diutius, si iudex nondum intendet animum.
在这种犹豫中,有一些正如戏剧演员所称的“并非不得体的延迟”:抚摩头部、注视手部、活动关节、假装尝试、通过叹息显露焦虑,或者任何更适合个人的动作,如果法官尚未集中注意力,这些动作可以持续得更长一些。
§11.3.159status sit rectus, aequi et diducti paulum pedes vel procedens minimo momento sinister; genua recta, sic tamen, ut non extendantur; humeri remissi, vultus severus, non maestus nec stupens nec languidus; brachia a latere modice remota; manus sinistra, qualem supra demonstraui; dextra, cum iam incipiendum erit, paulum prolata ultra sinum gestu quam modestissimo, velut spectans quando incipiendum sit.
姿态应当直立,双脚平齐并稍微分开,或者左脚极微小地向前迈出;双膝伸直,但不可过度紧绷;双肩下垂,神色庄重,既不忧伤,也不呆滞,亦不委靡;双臂适度离开身体两侧;左手如上文我所指示的那样;右手在将要开始时,稍微伸出衣褶之外,做出极尽温和的手势,仿佛在观望何时开始。
§11.3.160vitiosa enim sunt illa, intueri lacunaria, perfricare faciem et quasi improbam facere, tendere confidentia vultum aut, quo sit magis torvus, superciliis adstringere, capillos a fronte contra naturam retroagere, ut sit horror ille terribilis; tum, id quod Graeci frequentissime faciunt, crebro digitorum labiorumque motu commentari, dare excreare, pedem alterum longe proferre, partem togae sinistra tenere, stare diductum vel rigidum vel supinum vel incurvum vel humeris, ut luctaturi solent, ad occipitium ductis.
因为以下这些都是缺陷:注视格子天花板,揉搓面部使其显得仿佛厚颜无耻,因自负而绷紧面部,或者为了显得更加狰狞而紧锁双眉,违背自然地将额头的头发向后扒梳,以造成那种可怕的凌乱感;另外,还有希腊人最常做的,频繁活动手指和嘴唇来默诵,咳嗽吐痰,将一只脚迈得极远,用左手拉着托加的一部分,站立时两腿过分叉开、或僵硬、或后仰、或弯腰、或像摔跤手那样将双肩向后脑勺耸起。
§11.3.161prooemio frequentissime lenis convenit pronuntiatio.
对于前言,极其常见的是适合温和的朗诵。
nihil enim est ad conciliandum gratius verecundia, non tamen semper; neque enim uno modo dicuntur exordia, ut docui.
因为为了争取听众,没有什么比谦逊更令人愉悦的了,然而并不总是如此;因为正如我所教导的,前言并不是只有一种讲法。
plerumque tamen et vox temperata et gestus modestus et sedens humero toga et laterum lenis in utramque partem motus, eodem spectantibus oculis, decebit.
不过,大多数情况下,温和的声音、适度的手势、服帖在肩上的托加,以及身体向两侧轻微的摆动(此时双眼注视着同一方向),都是得体的。
§11.3.162narratio magis prolatam manum, amictum recidentem, gestum distinctum, vocem sermoni proximam et tantum acriorem, sonum simplicem frequentissime postulabit in his dumtaxat: Q. enim Ligarius, cum esset in Africa nulla belli suspicio, et A. Cluentius Habitus paler huiusce.
叙述部极其常见地要求更向前伸出的手、向后垂下的衣服、清晰分明的手势、最接近日常谈话且仅稍显锐利的声音,以及朴实的声音,至少在这些例子中是如此:“因为昆图斯·利加里乌斯,当时在非洲没有任何战争的迹象”,以及“这个人的父亲奥鲁斯·克鲁恩提乌斯·哈比图斯”。
aliud in eadem poscent adfectus, vel concitati nubit genero socrus, vel flebiles constituitur in foro Laodiceae spectaculum acerbum et miserum toti Asiae provinciae.
在同样的叙述中,情感会要求其他表达方式,要么是激动的感情:“岳母嫁给了她的女婿”,要么是哀伤的感情:“在老底嘉的广场上,设立了一场对整个亚细亚行省而言痛苦且凄惨的奇观”。
maxime varia et multiplex actio est probationum.
论证的表达方式是最具变化且复杂的。

词汇与语法注释

  1. 11.3.154quibus natura cohaeret, ut etiam delectet — 关系代词 `quibus` 指代前述三个动词(`conciliet, persuadeat, moveat`)所代表的概念。`ut` 引导结果从句,表明在这些活动中,自然会产生“使人愉悦(delectet)”这一必然结果。
  2. 11.3.155tantum abfuit, ut inflammares — 无人称动词短语 `tantum abest ut...` 的过去时态,用于表示强烈的否定(“非但没有……,反而……”,“离……还差得远”)。`abfuit` 的主语是 `ut` 引导的从句,指出卡利迪乌斯完全未能煽动听众的情绪。
  3. 11.3.156paulum est commorandum, ut et amictus sit decentior et protinus aliquid spatii ad cogitandum — `spatii` 是修饰 `aliquid` 的部分属格。在后半句 `et protinus aliquid spatii ad cogitandum` 中,省略了与前半句的 `sit` 相呼应的系动词(如 `sit` 或 `detur`)。
  4. 11.3.158eaque diutius, si iudex nondum intendet animum — `eaque` 是中性复数宾格,指代前句中提到的各种动作(`morae`),充当省略的动词(如 `facere oportet`)的直接宾语。`diutius` 是副词比较级,表示“较长时间地”或“比平时更长”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §11.3.153-11.3.162. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:11.3.153-11.3.162

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。