Humanitext Reader

마르쿠스 파비우스 퀸틸리아누스 · 웅변가 교육 §11.3.153-11.3.162

연설의 종류와 구성 요소에 따른 발성과 태도

366개 구절 중 335번째 · 라틴어

요약

이 장은 연설의 맥락에 따른 적절한 낭독 방식과 자세를 설명하고, 연설 시작 전의 이상적인 신체적 준비 및 피해야 할 나쁜 습관들을 구체적으로 묘사하며, 도입부와 진술부 등 연설의 구성 부분별로 어울리는 표현 방식을 제시한다.

§11.3.153igitur in laudationibus, nisi si funebres erunt, gratiarum actione, exhortatione, similibus laeta et magnifica et sublimis est actio.
그러므로 찬양 연설에서는(장례 연설인 경우를 제외하고), 감사 인사, 권고 및 이와 유사한 것들에서는 전달 방식이 유쾌하고 웅장하며 고상하다.
funebres contiones, consolationes, plerumque causae reorum tristes atque summissae.
장례 연설, 위로 연설, 그리고 피고인들의 소송 대부분은 슬프고 가라앉아 있다.
in senatu conservanda auctoritas, apud populum dignitas, in privatis modus.
원로원에서는 위신이 보존되어야 하고, 민중 앞에서는 품위가, 사적인 재판에서는 절제가 지켜져야 한다.
De partibus causae et sententiis verbisque, quae sunt multiplicia, pluribus dicendum.
다양하기 그지없는 소송의 각 부분과 생각들, 그리고 단어들에 관해서는 더 자세히 말해야 한다.
§11.3.154tria autem praestare debet pronuntiatio: conciliet, persuadeat, moveat, quibus natura cohaeret, ut etiam delectet.
한편, 낭독은 세 가지를 달성해야 한다. 곧 아군으로 끌어들이고, 설득하고, 감동시키는 것이며, 이들에는 본성상 즐겁게 하는 것 또한 결합되어 있다.
conciliatio fere aut commendatione morum, qui nescio quomodo ex voce etiam atque actione perlucent, aut orationis suavitate constat;
아군으로 끌어들이는 것은, 목소리와 제스처로부터도 어떻게선가 비쳐 보이는 품성의 추천에 의하거나, 연설의 감미로움에 의해 대개 성립한다.
persuadendi vis adfirmatione, quae interim plus ipsis probationibus valet.
설득하는 힘은 때로는 논증 자체보다도 더 유효한 단언에 의해 성립한다.
§11.3.155an ista, inquit Calidio Cicero, si vera essent, sic a te dicerentur? et, tantum abfuit, ut inflammares nostros animos; somnum isto loco vix tenebamus Fiducia igitur appareat et constantia, utique si auctoritas subest.
"만약 그것들이 사실이라면," 키케로는 칼리디우스에게 말한다, "그것들이 그대에 의해 그렇게 말해졌겠는가?" 그리고, "그대가 우리의 마음을 불타오르게 하기는커녕, 우리는 그 대목에서 졸음을 참기가 정말 어려웠다"라고 한다. 그러므로 특히 권위가 밑바탕에 깔려 있다면 자신감과 의연함이 나타나야 한다.
§11.3.156movendi autem ratio aut in repraesentandis est aut imitandis adfectibus.
한편 마음을 움직이는 방법은 감정을 눈앞에 나타내거나 혹은 모방하는 데 있다.
ergo cum iudex in privatis aut praeco in publicis dicere de causa iusserit, leniter consurgendum;
그러므로 사적 재판에서는 판사가, 공적 재판에서는 전령이 소송에 대해 말하라고 명령했을 때는 천천히 일어서야 한다.
tum in componenda toga vel, si necesse erit, etiam ex integro inicienda, dumtaxat in iudiciis (apud principem enim et magistratus ac tribunalia non licebit), paulum est commorandum, ut et amictus sit decentior et protinus aliquid spatii ad cogitandum.
그 다음 토가를 정돈할 때, 혹은 필요하다면 처음부터 다시 걸칠 때, 적어도 일반 재판에서는(황제나 정무관, 재판단 앞에서는 허용되지 않을 것이기 때문이다), 잠시 머물러야 하니, 이는 복장이 더 단정해지도록 하고 즉시 생각할 수 있는 약간의 여유를 얻기 위함이다.
§11.3.157etiam cum ad iudicem nos converterimus, et consultus praetor permiserit dicere, non protinus est erumpendum, sed danda brevis cogitationi mora.
또한 우리가 판사를 향해 돌아서고, 자문을 구한 법무관이 말하는 것을 허락했을 때도 즉시 말을 터뜨려서는 안 되며, 생각을 위해 짧은 지체를 두어야 한다.
mire enim auditurum dicturi cura delectat, et iudex se ipse componit.
말하려는 이의 정성은 들으려는 이를 놀라울 정도로 즐겁게 하며, 판사 스스로도 자신을 정돈하기 때문이다.
§11.3.158hoc praecipit Homerus Ulixis exemplo, quem stetisse oculis in terram defixis immotoque sceptro, priusquam illam eloquentiae procellam effunderet, dicit.
이 점을 호메로스는 오디세우스의 사례를 통해 가르치는데, 그는 웅변의 저 폭풍을 쏟아내기 전에 눈을 땅에 고정하고 홀을 움직이지 않은 채 서 있었다고 전해진다.
in hac cunctatione sunt quaedam non indecentes, ut appellant scenici, morae, caput mulcere, manum intueri, infringere articulos, simulare conatum, suspiratione sollicitudinem fateri, aut quod quemque magis decet, eaque diutius, si iudex nondum intendet animum.
이러한 주저함 속에는 연극배우들이 부르는 것처럼 품위 없지 않은 일종의 '지체'들이 있으니, 머리를 쓰다듬거나, 손을 바라보거나, 손가락 마디를 꺾거나, 시도하는 체하거나, 한숨으로 불안을 고백하거나, 혹은 각자에게 더 잘 어울리는 행동을 하는 것이며, 판사가 아직 주의를 기울이지 않는다면 이것들을 더 오래 해도 좋다.
§11.3.159status sit rectus, aequi et diducti paulum pedes vel procedens minimo momento sinister;
자세는 똑바로 서고, 발은 고르게 그리고 약간 벌리거나 왼발이 아주 미세하게 앞으로 나가야 한다.
genua recta, sic tamen, ut non extendantur; humeri remissi, vultus severus, non maestus nec stupens nec languidus;
무릎은 똑바로 하되 팽팽하게 펴지지는 않도록 하고, 어깨는 내리고, 얼굴은 엄숙하되 슬프거나 멍하거나 나태해서는 안 된다.
brachia a latere modice remota; manus sinistra, qualem supra demonstraui;
팔은 옆구리에서 적당히 떼고, 왼손은 위에서 보여준 대로 한다.
dextra, cum iam incipiendum erit, paulum prolata ultra sinum gestu quam modestissimo, velut spectans quando incipiendum sit.
오른손은 이제 시작해야 할 때, 주름 너머로 조금 내밀어 가장 공손한 제스처를 취하며, 마치 언제 시작해야 할지 살피는 듯이 해야 한다.
§11.3.160vitiosa enim sunt illa, intueri lacunaria, perfricare faciem et quasi improbam facere, tendere confidentia vultum aut, quo sit magis torvus, superciliis adstringere, capillos a fronte contra naturam retroagere, ut sit horror ille terribilis;
왜냐하면 다음과 같은 것들은 결점이기 때문이다. 곧 격자천장을 쳐다보는 것, 얼굴을 비벼서 마치 파렴치하게 만드는 것, 과신으로 얼굴을 팽팽하게 굳히거나 혹은 더 사납게 보이려고 눈썹을 찌푸리는 것, 저 끔찍한 위압감을 주려고 이마에서부터 머리카락을 부자연스럽게 뒤로 넘기는 것.
tum, id quod Graeci frequentissime faciunt, crebro digitorum labiorumque motu commentari, dare excreare, pedem alterum longe proferre, partem togae sinistra tenere, stare diductum vel rigidum vel supinum vel incurvum vel humeris, ut luctaturi solent, ad occipitium ductis.
또한 그리스인들이 매우 흔히 하듯이 손가락과 입술을 빈번히 움직여 예행연습을 하는 것, 기침이나 침을 뱉는 것, 한쪽 발을 멀리 내딛는 것, 왼손으로 토가의 일부를 잡는 것, 다리를 벌리고 서거나 뻣뻣하게 서거나 뒤로 젖히거나 굽혀서 서는 것, 혹은 레슬링 선수들이 흔히 하듯이 어깨를 후두부 쪽으로 끌어당겨 서는 것이다.
§11.3.161prooemio frequentissime lenis convenit pronuntiatio.
도입부에는 대개 온화한 낭독이 어울린다.
nihil enim est ad conciliandum gratius verecundia, non tamen semper;
왜냐하면 아군으로 끌어들이는 데는 겸손함만큼 기분 좋은 것이 없기 때문이다.
neque enim uno modo dicuntur exordia, ut docui.
다만 항상 그런 것은 아니다. 내가 가르쳤듯이 서론은 한 가지 방식으로만 말해지지 않기 때문이다.
plerumque tamen et vox temperata et gestus modestus et sedens humero toga et laterum lenis in utramque partem motus, eodem spectantibus oculis, decebit.
그러나 대개는 조절된 목소리, 겸손한 제스처, 어깨에 잘 가라앉은 토가, 그리고 눈이 같은 곳을 바라보면서 몸을 양옆으로 완만하게 움직이는 것이 어울릴 것이다.
§11.3.162narratio magis prolatam manum, amictum recidentem, gestum distinctum, vocem sermoni proximam et tantum acriorem, sonum simplicem frequentissime postulabit in his dumtaxat: Q. enim Ligarius, cum esset in Africa nulla belli suspicio, et A. Cluentius Habitus paler huiusce.
진술부는 더 내민 손, 뒤로 젖혀진 복장, 뚜렷이 구분되는 제스처, 일상 대화에 가장 가깝고 단지 조금 더 예리한 목소리, 그리고 단순한 음조를 매우 흔히 요구할 것인데, 적어도 다음과 같은 대목들에서 그러하다. "퀸투스 리가리우스는 아프리카에 전쟁의 기미가 전혀 없었을 때"와 "이 사람의 아버지 아울루스 클루엔티우스 하비투스는" 같은 대목이다.
aliud in eadem poscent adfectus, vel concitati nubit genero socrus, vel flebiles constituitur in foro Laodiceae spectaculum acerbum et miserum toti Asiae provinciae.
동일한 진술 안에서도 감정들이 다른 것을 요구할 것이니, 격앙된 감정은 "사위와 결혼하는 장모"를, 슬픈 감정은 "라오디케아의 광장에 아시아 속주 전체에 고통스럽고 비참한 구경거리가 세워진다"를 요구한다.
maxime varia et multiplex actio est probationum.
입증에서의 전달 방식은 가장 다양하고 다채롭다.

어휘·문법 주석

  1. 11.3.154quibus natura cohaeret, ut etiam delectet — 관계대명사 `quibus`는 앞의 세 동사(`conciliet, persuadeat, moveat`)의 명사화된 개념 혹은 그 기능 전체를 가리킨다. `ut`절은 결과의 부사절로, 이 활동들에 본성상 '즐겁게 함(delectet)'이 수반된다는 필연적 결과를 나타낸다.
  2. 11.3.155tantum abfuit, ut inflammares — 비인칭 동사구 `tantum abest ut...` 의 과거형으로, 강한 부정을 나타내는 관용 표현이다('~하기는커녕', '~와는 너무나 거리가 멀었다'). `abfuit` 의 주어는 `ut inflammares...` 절이며, 칼리디우스가 청중의 마음을 자극하는 것과는 극단적으로 거리가 멀었음을 나타낸다.
  3. 11.3.156paulum est commorandum, ut et amictus sit decentior et protinus aliquid spatii ad cogitandum — `spatii`는 `aliquid`에 걸리는 부분속격이다. 또한 후반부인 `et protinus aliquid spatii ad cogitandum` 뒤에는 전반부의 `sit`에 호응하는 존재 동사(`sit` 혹은 `detur`)가 생략되어 있다.
  4. 11.3.158eaque diutius, si iudex nondum intendet animum — `eaque`는 중성 복수 대격으로, 앞 문장에서 언급된 여러 동작들(`morae`)을 가리키며, 생략된 동사(예: `facere oportet` 등)의 직접목적어 역할을 한다. `diutius`는 비교급 부사로 '비교적 길게', '평소보다 더 오래'를 뜻한다.

이 구절 인용하기

마르쿠스 파비우스 퀸틸리아누스, 웅변가 교육 §11.3.153-11.3.162. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:11.3.153-11.3.162

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.