Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §11.1.11-11.1.20

得体与功利的关系及自夸的弊端

第 308 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

通过苏格拉底和阿非利加努斯等人的例子阐述了得体说话与功利之间的关系,随后探讨了自夸(尤其是对雄辩的自夸)的消极影响,并指出了西塞罗进行自我辩护的合理性。

§11.1.11itaque quamvis Lysias, qui tum in dicendo praestantissimus habebatur, defensionem illi scriptam obtulisset, uti ea noluit, cum bonam quidem, sed parum sibi convenientem iudicavisset.
因此,尽管当时被认为口才最出众的利西亚斯为他(苏格拉底)写好了一篇辩护词,他却不愿意使用它,因为他判断这篇辩护词虽然确实优秀,但并不太适合自己。
quo vel solo patet non persuadendi sed bene dicendi finem in oratore servandum, cum interim persuadere deforme sit.
仅凭这一点,就足以显而易见:在辩论家身上应当保持的目的是得体地说话,而不是去说服人,因为与此同时,去说服人甚至可能会是不体面的。
non fuit hoc utile absolutioni, sed, quod est maius, homini fuit.
这对于他的无罪开释并没有用处,但更重要的是,这对于作为一个人的他本身是有益的。
§11.1.12et nos secundum communem potius loquendi consuetudinem quam ipsam veritatis regulam divisione hac utimur, ut ab eo, quod deceat, utilitatem separemus; nisi forte prior ille Africanus, qui patria cedere quam cum tribuno plebis humillimo contendere de innocentia sua maluit, inutiliter sibi videtur consuluisse; aut P. Rutilius, vel cum illo paene Socratico genere defensionis est usus, vel cum revocante eum P. Sulla manere in exilio maluit, quid sibi maxime conduceret, nesciebat.
我们也是根据通常的说话习惯,而不是真理本身的法则,来使用这一区分,以便将功利从得体中剥离出来;除非或许有人认为,那位先前的阿非利加努斯——他宁愿离开祖国,也不愿与最卑微的平民护民官为自己的无辜而争论——是对自己做出了无益的考虑;或者普布利乌斯·鲁蒂利乌斯,无论是在他采用那种几乎是苏格拉底式的辩护风格时,还是在普布利乌斯·苏拉召回他时、他宁愿留在流放地时,都不知道什么最有利于他自己。
§11.1.13hi vero parva illa, quae abiectissimus quisque animus utilia credit, si cum virtute conferantur despicienda iudicaverunt, ideoque perpetua saeculorum admiratione celebrantur.
然而这些人,将那些每一个最卑贱的心灵都信以为有益的微末之事,判定为在与德行相比之下是值得蔑视的,因此他们受到世世代代永远的景仰。
neque nos simus tam humiles, ut quae laudamus inutilia credamus.
我们也不要如此卑微,以至于把我们所赞美的事物当做是无益的。
§11.1.14sed hoc qualecunque discrimen raro admodum eveniet: idem fere, ut dixi, in omni genere causarum et proderit et decebit.
但是这种无论何种性质的区别极其罕见地会发生:正如我所说,几乎同样的事情在每一种类型的诉讼中既会有益,也会得体。
est autem, quod omnes et semper et ubique deceat, facere ac dicere honeste, contraque neminem unquam ullo in loco turpiter.
然而,适合所有人、所有时间、所有地点的,是高尚地做事与说话;相反,任何人在任何时候、任何地方都不应卑劣地行事。
minora vero quaeque sunt ex mediis plerumque sunt talia, ut aliis sint concedenda, aliis non sint, aut pro persona, tempore, loco, causa magis ac minus vel excusata debeant videri vel reprehendenda.
至于中庸之事中较小的那些,大多是因人而异、或可容许、或不可容许的,或者根据人物、时间、地点、案件,应当显得或多或少可以原谅,或应当受到谴责。
§11.1.15cum dicamus autem de rebus aut alienis aut nostris, dividenda ratio est eorum, dum sciamus pleraque neutro loco convenire.
但是,当我们谈论他人或我们自己的事务时,其方式必须予以区分,只要我们知道大多数事情在两边都不适用。
in primis igitur omnis vitiosa iactatio est, eloquentiae tamen in oratore praecipue, adfertque audientibus non fastidium modo, sed plerumque etiam odium.
因此,首先,所有恶劣的自吹自擂都是令人反感的,而在辩论家身上对于雄辩的自夸尤为如此,它带给听众的不仅是厌烦,而且大多甚至是憎恨。
§11.1.16habet enim mens nostra sublime quiddam et erectum et impatiens superioris; ideoque abiectos aut summittentes se libenter allevamus, quia hoc facere tanquam maiores videmur; et quotiens discessit aemulatio, succedit humanitas.
因为我们的心灵有一种崇高、直立且不能容忍优越者的天性;因此,我们乐于扶助那些自卑或自我降格的人,因为这样做使我们显得更加伟大;每当竞争消退时,宽厚便随之而来。
at qui se supra modum extollit, premere ac despicere creditur, nec tam se maiorem quam minores ceteros facere.
但是,那过度抬高自己的人,被认为是在压制和蔑视他人,并且不是使自己显得更伟大,而是使其他所有人显得更渺小。
§11.1.17inde invident humiliores, (hoc vitium est eorum, qui nec cedere volunt nec possunt contendere) rident superiores, improbant boni.
因此,较低者嫉妒(这是那些既不愿屈服又无力竞争之人的缺陷),较高者嘲笑,善良的人们不赞同。
plerumque vere deprehendas arrogantium falsum de se opinionem; sed in veris quoque sufficit conscientia.
大多时候,你确实可以察觉到傲慢者对自己虚妄的看法;但即使在真实的事情上,内心的自知也已经足够。
reprehensus est in hac parte non mediocriter Cicero, quanquam is quidem rerum a se gestarum maior quam eloquentiae fuit in orationibus utique iactator.
西塞罗在这方面受到了不少非难,尽管在演说中他自夸更多的是自己的功绩,而不是他的雄辩。
§11.1.18et plerumque illud quoque non sine aliqua ratione fecit.
而且在大多数情况下,他这样做也不是没有一定道理的。
aut enim tuebatur eos, quibus erat adiutoribus usus in opprimenda coniuratione, aut respondebat invidiae (cui tamen non fuit par, servatae patriae poenam passus exilium), ut illorum, quae egerat in consulatu, frequens commemoratio possit videri non gloriae magis quam defensioni data.
因为他要么是在维护那些在镇压阴谋中曾作为他的助手的人,要么是在回应嫉妒(然而他未能战胜这种嫉妒,因拯救祖国而遭受了流放的惩罚),从而使他在执政官任内所作所为的频繁提及,可以被视为不是为了荣耀,而是为了自卫。
§11.1.19eloquentiam quidem, cum plenissimam diversae partis advocatis concederet, sibi nunquam in agendo immodice adrogauit.
至于雄辩,尽管他将最充分的雄辩让渡给对方的辩护人,但在诉讼中他从未对自己进行过过度的声称。
illius sunt enim: si quid est ingenii in me, quod sentio quam sit exiguum, et, quo ingenio minus possum, subsidium mihi diligentia comparavi.
因为这些话是属于他的:“如果我身上有任何才华,而我深知它是多么微不足道”,以及“既然我的才华有所不足,我便用勤勉为自己准备了辅助”。
§11.1.20quin etiam contra Q. Caecilium de accusatore in Verrem constituendo, quamvis multum esset in hoc quoque momenti, uter ad agendum magis idoneus veniret, dicendi tamen facultatem magis illi detraxit quam adrogauit sibi, seque non consecutum, sed omnia fecisse, ut posset eam consequi, dixit.
甚至在对抗克温图斯·卡埃基利乌斯、关于指定对维勒斯的起诉人时,尽管在“谁更适合担任起诉人”这一问题上也有很大的分量,但他还是更多地贬低对方的演讲能力,而不是为自己声称这一能力,并说自己尚未获得它,而是尽了一切努力以便能够获得它。

词汇与语法注释

  1. §11.1.11quo vel solo — 中性夺格代词 `quo` 用作关系连词(接合关系词),修饰 `solo`,指代前述的整个情况,意为“仅凭这一点”。
  2. §11.1.12nisi forte — 连词 `nisi` 结合 `forte`(或许)用于引入一个荒谬的假设或反讽的例外,意为“除非……(而事实上并非如此)”。
  3. §11.1.15dum sciamus — 连词 `dum` 后接虚拟式现在时 `sciamus`,引导一个限制性条件从句,意为“只要我们知道”或“在……的前提下”。
  4. §11.1.17rerum a se gestarum maior quam eloquentiae fuit in orationibus utique iactator — 属格的 `rerum a se gestarum`(他自己的功绩)与 `eloquentiae`(雄辩)都是修饰名词 `iactator`(吹嘘者)的宾格性属格(目的格属格)。比较级形容词 `maior` 修饰 `iactator`,表示“对于自己的功绩,他是一个比对于自己的雄辩更甚的吹嘘者”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §11.1.11-11.1.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:11.1.11-11.1.20

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。