Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §11.1.21-11.1.31

自谈功绩的节制与切合年龄地位的风度

第 309 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

本段讨论了辩论家在何种情况和克制下应当谈论自己的功绩与雄辩,建议避免诗歌式的夸张,并强调了适合个人年龄与地位的得体演讲风格与举止的重要性。

§11.1.21in epistolis aliquando familiariter apud amicos, nonnunquam in dialogis aliena tamen persona verum de eloquentia sua dicit.
在书信中,他有时在朋友之间亲切地谈论,有时在对话录中借他人之口,诉说关于自己雄辩的实情。
et aperte tamen gloriari nescio an sit magis tolerabile vel ipsa vitii huius simplicitate, quam illa iactatio perversa, si abundans opibus pauperem se neget, nobilis obscurum et potens infirmum et disertus imperitum plane et infantem vocet.
然而,公开的自夸,由于这种缺点本身的率作,或许比那种反常的炫耀更可容忍——如果一个富有的人否认自己富有,高贵的人称自己无名,有权势的人称自己软弱,而雄辩的人称自己完全拙劣且不能言语。
§11.1.22ambitiosissimum gloriandi genus est etiam deridere.
最具虚荣心的自夸方式甚至是自嘲。
ab aliis ergo laudemur; nam ipsos, ut Demosthenes ait, erubescere, etiam cum ab alis laudabimur, decet.
因此,让我们由他人来称赞吧;因为正如德摩斯梯尼所说,即使当我们受到他人称赞时,我们自己感到脸红也是得体的。
neque hoc dico, non aliquando de rebus a se gestis oratori esse dicendum, sicut eidem Demostheni pro Ctesiphonte; quod tamen ita emendavit, ut necessitatem id faciendi ostenderet invidiamque omnem in eum regereret, qui hoc se coegisset.
我这样说,并不是指辩论家绝不应该谈论自己的功绩,正如同一位德摩斯梯尼在《为克特西丰辩护》中所做的那样;然而,他对此作了修正,以至于向人们表明了这样做的必要性,并将所有的怨恨都推回给那个强迫他这样做的人。
§11.1.23et M. Tullius saepe dicit de oppressa coniuratione Catilinae; sed modo id virtuti senatus, modo providentiae deorum immortalium adsignat.
马尔库斯·图利乌斯也经常谈到对喀提林阴谋的镇压;但他有时将其归功于元老院的美德,有时归功于不朽神明的庇佑。
plerumque contra inimicos atque obtrectatores plus vindicat sibi.
大抵在对抗政敌和诽谤者时,他为自己要求了更多的功劳。
erant enim illa tuenda, cum obiicerentur.
因为当这些事情受到指责时,它们必须得到捍卫。
§11.1.24in carminibus utinam pepercisset, quae non desierunt carpere maligni: " cedant arma togae, concedat laurea linguae; " et " O fortunatam natam me consule Romam; " et Iovem illum, a quo in concilium deorum advocatur; et Minervam, quae artes eum edocuit; quae sibi ille secutus quaedam Graecorum exempla permiserat.
但愿他在诗歌中能有所克制,那些不怀好意的人从未停止过对这些诗句的指摘: cedant arma togae, concedat laurea linguae; 以及 O fortunatam natam me consule Romam; 还有那个将他召入天神会议的朱庇特,以及向他传授技艺的弥涅耳瓦;他遵循了希腊人的某些先例,允许自己做出了这些表达。
§11.1.25verum eloquentiae ut indecora iactatio, ita nonnunquam concedenda fiducia est.
然而,正如雄辩之不体面的自夸一样,有时信心也是应当被允许的。
nam quis reprehendat haec: quid putem? contemptumne me? non video nec in vita nec in gratia nec in rebus gestis nec in hac mea mediocritate ingenii, quid despicere possit Antonius? et paulo post apertius: §11.1.26an decertare mecum voluit contentione dicendi? hoc quidem est beneficium.
因为谁能谴责这些话呢:“我该怎么想? 难道我被轻视了? 无论在我的生活、声望、功绩中,还是在我这平庸的才华中,我都看不出有什么是安东尼所能蔑视的。 ”不久之后,他又更公开地说道: “还是说,他想在言论的交锋中与我决一胜负? 这确实是一件幸事。
quid enim plenius, quid uberius quam mihi et pro me et contra Antonium dicere?
因为,有什么能比让我既为自己说话、又针对安东尼发言更充实、更丰富呢?
§11.1.27arrogantes et illi, qui se iudicasse de causa nec aliter adfuturos fuisse proponunt.
” 那些声言自己已经对案件作出了判决、否则绝不会出庭辩护的人,也是傲慢的。
nam et inviti iudices audiunt praesumentem partes suas, nec hoc oratori contingere inter aduersarios quod Pythagorae inter discipulos potest ipse dixit.
因为法官们很不情愿听到有人先占了他们自己的职权,而且在毕达哥拉斯门徒中所适用的“他自己说了”,并不能同样发生在辩论家与其对手之间。
sed istud magis minusve vitiosum est pro personis dicentium.
不过,这种做法根据说话者的身份,或多或少会有所不妥。
§11.1.28defenditur enim aliquatenus aetate, dignitate, auctoritate; quae tamen vix in ullo tanta fuerint, ut non hoc adfirmationis genus temperandum sit aliqua moderatione sicut omnia, in quibus patronus argumentum ex se ipso pete.
因为这在一定程度上受到了年龄、地位和声望的庇护;然而,在任何一个人身上,这些资本都很难大到不需要用某种节制来调和这种断言的地步,正如辩护人从自身寻找论据的所有情况一样。
quid fuisset tumidius, si accipiendum criminis loco negasset Cicero equitis Romani esse filium, se defendente? at ille fecit hoc etiam fauorabile coniungendo cum iudicibus dignitatem suam: equitis autem Romani esse filium, criminis loco poni ab accusatoribus, neque vobis iudicantibus oportuit neque defendentibus nobis.
如果西塞罗在进行辩护时,否认“身为罗马骑士之子”应被接受为指控的理由,还有什么比这更狂妄的吗? 但他甚至通过将自己的尊严与法官们的尊严结合起来,使之变得讨人喜欢:“然而,身为罗马骑士之子被起诉人列为罪状,这既不该发生在你们审判之时,也不该发生在我们辩护之际。
§11.1.29impudens, tumultuosa, iracunda actio omnibus indecora, sed ut quisque aetate, dignitate, usu praecedit, magis in ea reprehendendus.
” 无耻、粗暴、易怒的发言举止对所有人都是不体面的,但随着每个人在年龄、地位、经验上更胜一筹,在其中受到的谴责也更甚。
videas autem rixatores quosdam neque iudicum reverentia neque agendi more ac modo contineri, quo ipso mentis habitu manifestum sit, tam in suscipiendis quam in agendis causis nihil pensi habere.
然而,你会看到某些争吵不休的人,既不受对法官之敬畏的约束,也不受诉讼习惯与规范的约束;仅凭这种精神状态,就显而易见:他们在承接案件和进行辩护时,都毫无顾忌。
§11.1.30profert enim mores plerumque oratio et animi secret detegit.
因为演讲大抵能展现人格,并揭示内心的秘密。
nec sine causa Graeci prodiderunt, ut vivat, quemque etiam dicere.
希腊人传下“人如何生活,亦如何说话”这一格言,并非没有道理。
humiliora illa vitia: summissa adulatio, adfectata scurrilitas, in rebus ac verbis parum modestis ac pudicis vilis pudor, in omni negotio neglecta auctoritas; quae fere accidunt iis, qui nimium aut blandi esse aut ridiculi volunt.
那些更卑下的缺点包括:卑屈的奉承、做作的滑稽、在不够温和体面的事物与言辞中廉价的羞耻感、在一切事务中丧失威信;这些通常发生在那些极力想讨好人或表现得滑稽可笑的人身上。
§11.1.31ipsum etiam eloquentiae genus alios aliud decet.
雄辩的风格本身也是因人而异的。
nam neque tam plenum et erectum et audax et praecultum senibus convenerit quam pressum et mite et limatum et quale intelligi vult Cicero, cum dicit, orationem suam coepisse canescere; sicut vestibus quoque non purpura coccoque fulgentibus illa aetas satis apta sit.
因为,那样饱满、高亢、大胆且雕琢过的风格,并不适合老人,而精炼、温和、细腻的风格,即西塞罗说自己的演说已开始斑白时所希望被理解的那种风格,才适合他们;正如对于那个年龄,不用紫红和鲜红色闪烁的衣服也是足够合适的。

词汇与语法注释

  1. 11.1.21nescio an — 意为“也许”、“我倾向于认为”(表示委婉的肯定推测)的惯用表达。此处用于引导“公开自夸也许比反常的炫耀更可容忍”这一判断。
  2. 11.1.24utinam pepercisset — 动词 `parco`(克制、节制)的虚拟式过去完成时,与表示愿望的语气词 `utinam` 连用,表示对过去未实现之事的愿望或遗憾(“但愿他当时有所克制”)。
  3. 11.1.28quae tamen vix in ullo tanta fuerint — 以关系代词 `quae`(先行词为 `aetate, dignitate, auctoritate`)引导的从句。虚拟式完成时 `fuerint` 带有让步或潜在语气,与后文的结果从句 `ut non...`(双重否定 `vix... ut non`)呼应,表示“这些因素在任何人身上都很难大到不需用某种节制来调和的地步”这一否定性推测。
  4. 11.1.30ut vivat, quemque etiam dicere — 作为叙述动词 `prodiderunt` 宾语的“对格与不定式(ACI)”结构。`quemque` 是对格主语,`dicere` 是不定式,并带有 `ut` 引导的比较从句(“正如”),构成了“人如其人,亦如其言”这一格言。主句中省略了相应的关联副词(如 `ita`)。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §11.1.21-11.1.31. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:11.1.21-11.1.31

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。