§2.3.244nequitia et nugis pravorum et amore gemellum §2.3.245luscinias soliti inpenso prandere coemptas,
在恶德、愚行和对恶人盲目的爱中如同孪生,往常习惯于用巨资购买夜莺作为午餐享用的他们,应当归往何处?
§2.3.246quorsum abeant? sani ut creta, an carbone notati?
是被白土印记为清醒者,还是被炭黑印记为心智失常者?
§2.3.247aedificare casas, plostello adiungere muris, §2.3.248ludere par inpar, equitare in harundine longa §2.3.249siquem delectet barbatum, amentia verset.
搭造玩具房子,把小车套在老鼠身上,玩单双数的游戏,骑在长长的芦苇上,如果这些事情让一个满脸胡须的成年人感到快乐,那一定是狂意支配了他。
§2.3.250si puerilius his ratio esse evincet amare §2.3.251nec quicquam differre, utrumne in pulvere, trimus §2.3.252quale prius, ludas opus, an meretricis amore §2.3.253sollicitus plores: quaero, faciasne quod olim
如果理智证明,谈恋爱比这些行为更加幼稚,而且在沙土上像三岁孩子一样堆城堡玩耍,与因爱慕妓女而焦虑哭泣之间毫无差别:我倒要问问,你是否会做出当年洗心革面的波莱蒙所做的事?
你是否会放下病态的象征,那些护腿带、肘垫和围巾?
§2.3.256dicitur ex collo furtim carpsisse coronas, §2.3.257postquam est inpransi correptus voce magistri?
就像传说中那个喝醉酒的他,在受到空腹(清醒)的老师厉声斥责后,便悄悄从脖子上扯下花冠一样?
当你向生气的孩子递过苹果时,他拒绝接受; “拿着吧,小宝贝”:他摇摇头;若不给他,他又渴望得到。
amator §2.3.260exclusus qui distat, agit ubi secum, eat an non, §2.3.261quo rediturus erat non arcessitus, et haeret
一个被拒之门外的情人,在自言自语是否该去,去往那个即便不受邀请他原本也打算返回的地方,并在令人厌恶的门前徘徊犹豫,这与孩子又有什么区别?
§2.3.262invisis foribus? ‘nec nunc, cum me vocet ultro,
“即使现在,当她主动召唤我时,我也不去吗?
§2.3.263accedam? an potius mediter finire dolores?
或者我更应该考虑结束我的痛苦?
§2.3.264exclusit; revocat: redeam? non, si obsecret.
她把我拒之门外,现在又召回我:我该回去吗? 不,即使她哀求我也不回。
’ ecce §2.3.265servus, non paulo sapientior ‘o ere, quae res §2.3.266nec modum habet neque consilium, ratione modoque §2.3.267tractari non volt.
”瞧,那个聪明得多的奴隶说:“主人啊,有些事情既无尺度也无思虑,它们本就不愿被理智和尺度来对待。
in amore haec sunt mala, bellum, §2.3.268pax rursum: haec siquis tempestatis prope ritu §2.3.269mobilia et caeca fluitantia sorte laboret §2.3.270reddere certa sibi, nihilo plus explicet ac si §2.3.271insanire paret certa ratione modoque.
恋爱中充斥着这些不幸:先是战争,后是和平。 如果有人试图把这些如同暴风雨天气般多变、在盲目命运中漂浮不定的东西,使之成为确定,那他所能理清的,绝不亚于他企图用确定的理智和尺度让自己发疯一样。
’
” 什么?
§2.3.272quid? cum Picenis excerpens semina pomis §2.3.273gaudes, si cameram percusti forte, penes te es?
当你从皮克努姆苹果中弹飞种子,若偶然击中天花板就欣喜若狂时,你还算清醒吗?
§2.3.274quid? cum balba feris annoso verba palato, §2.3.275aedificante casas qui sanior? adde cruorem
什么? 当你用衰老的口盖吐出依依呀呀的儿戏之语时,比起搭造玩具房子的人,你又清醒到哪里去?
§2.3.276stultitiae atque ignem gladio scrutare. modo, inquam.
再给愚蠢泼洒些鲜血,用剑去拨弄炉火吧。
§2.3.277Hellade percussa Marius cum praecipitat se,
我说,就在刚才,当马里乌斯刺杀了赫拉斯并跳崖自尽时,他是疯子吗?
§2.3.278cerritus fuit? an commotae crimine mentis §2.3.279absolves hominem et sceleris damnabis eundem §2.3.280ex more inponens cognata vocabula rebus?
还是说,你会免除那个人心智失常的罪名,却又按习惯把同类的名目加在事物之上,判处同一个人犯有罪行?
§2.3.281libertinus erat, qui circum compita siccus §2.3.282lautis mane senex manibus currebat et ‘unum’, §2.3.283— ‘quid tam magnum?’ addens —, ‘unum me surpite morti!
有一个释奴老头,清晨他滴酒未沾,用洗净的双手在十字路口奔跑,并祈祷着:“唯独一个,” ——还加上一句“这要求有那么大吗? ”——,“唯独把我从死亡中救走!
§2.3.284Dis etenim facile est’ orabat, sanus utrisque
因为这对于神明来说是件易事。
”他的耳朵和眼睛都很健全;但对于他的神智,除非主人是个爱打官司的诉棍,否则在卖他时肯定不敢予以担保。
hoc quoque volgus §2.3.287Chrysippus ponit fecunda in gente Meneni.
克里西波斯把这群人也归入梅内尼乌斯那疯子辈出的家族中。
§2.3.288‘Iuppiter, ingentis qui das adimisque dolores,’ §2.3.289mater ait pueri mensis iam quinque cubantis, §2.3.290‘frigida si puerum quartana reliquerit, illo §2.3.291mane die, quo tu indicis ieiunia, nudus §2.3.292in Tiberi stabit.
“朱庇特啊,你赐予人类巨大的痛苦,也将其夺走,” 一位已经卧病五个月的男孩的母亲祈祷道, “如果寒冷的四日疟疾离开我的孩子,那么在你规定禁食的那天早晨,他将赤身裸体地站在台伯河里。
’ casus medicusve levarit §2.3.293aegrum ex praecipiti: mater delira necabit §2.3.294in gelida fixum ripa febrimque reducet,
”即便纯属偶然,或是医生将病重的孩子从垂死边缘救回,这个疯癫的母亲也会用冷水浸泡河岸上的他致死,让高烧重新复发。
§2.3.295quone malo mentem concussa? timore Deorum. ”
是什么恶疾震碎了她的心智? 是对神明的敬畏(迷信)。
§2.3.296haec mihi Stertinius, sapientum octavos, amico §2.3.297arma dedit, posthac ne conpellarer inultus.
贤人中排行第八的斯特尔提尼乌斯,把这些武器交给了作为朋友的我,免得我今后在受到侮辱时无力还击。
§2.3.298dixerit insanum qui me, totidem audiet atque §2.3.299respicere ignoto discet pendentia tergo. ’
谁若说我是疯子,他自己也将听到同样的评价,并会学会去看一眼挂在自己那不为人知的背后的行囊。
§2.3.300‘Stoice, post damnum sic vendas omnia pluris,
” “斯多葛学者,愿你在破产后所有的东西都能卖得高价!
§2.3.301qua me stultitia, quoniam non est genus unum,
既然愚行不止一种,你认为我是因哪种愚蠢而发疯的?
§2.3.302insanire putas? ego nam videor mihi sanus. ’
因为我觉得自己挺正常的。
§2.3.303‘quid, caput abscissum manibus cum portat Agave
” “什么?
§2.3.304gnati infelicis, sibi tunc furiosa videtur?’
当阿高埃手里捧着亲手割下的不幸儿子的头颅时,她那时觉得自己疯了吗?
” “我承认自己愚蠢——让我向真理低头—— 甚至承认自己发疯。
tantum hoc edissere, quo me §2.3.307aegrotare putes animi vitio.
但请详细解释一下,你认为我是因为心灵的什么缺陷而病入膏肓的?
’ ‘accipe: primum §2.3.308aedificas, hoc est longos imitaris, ab imo §2.3.309ad summum totus moduli bipedalis, et idem §2.3.310corpore maiorem rides Turbonis in armis §2.3.311spiritum et incessum: qui ridiculus minus illo?
”“听着:第一,你在盖大房子,也就是你在模仿高大的人,尽管你从脚底到头顶总共只有两英尺的个头,然而你却又嘲笑图尔博身披铠甲时那与身体极不相称的豪气和步伐:你比起他又哪里不滑稽了呢?
§2.3.312an, quodcumque facit Maecenas, te quoque verum est, §2.3.313tanto dissimilem et tanto certare minorem?
难道,凡是梅塞纳斯所做的,你也照做就是对的,哪怕你与他如此不同,且如此卑微不配与之竞争?
§2.3.314absentis ranae pullis vituli pede pressis §2.3.315unus ubi effugit, matri denarrat, ut ingens §2.3.316belua cognatos eliserit: illa rogare,
当一只不在家的青蛙的孩子被小牛的蹄子踩扁时,幸免于难的一个孩子向母亲详述,一只巨大的野兽如何踩碎了同胞们:母亲便问,有多大?
§2.3.317quantane? num tantum, sufflans se, magna fuisset?
它鼓起自己,难道有这么大吗?
§2.3.318‘maior dimidio.
‘还要大上一半!
’ ‘num tanto?’ cum magis atque
’‘有这么大吗?
’当她越来越膨胀自己时,孩子说:‘即便你肚皮撑破,也无法与它相等。
’ haec a te non multum abludit imago.
’这个寓言对你而言相差无几。
§2.3.321adde poemata nunc, hoc est, oleum adde camino, §2.3.322quae siquis sanus fecit, sanus facis et tu.
现在再加上写诗吧,也就是把油浇进熔炉里;如果曾有理智清醒的人写过诗,那你写诗时也是清醒的。
§2.3.323non dico horrendam rabiem —’ ‘iam desine. ’’ — cultum
我且不提你那令人毛骨悚然的狂怒——”“够了,住嘴!
§2.3.324maiorem censu —’ ‘teneas, Damasippe, tuis te. ’
”“——以及超出财产水平的奢华生活——” “达马西普斯,你管好你自己的事吧!
§2.3.325’ — mille puellarum, puerorum mille furores —’ §2.3.326‘o maior tandem parcas, insane, minori.
” “——还有你对一千个女孩、一千个男孩的狂热痴迷——” “噢,大疯子,看在老天份上,放过我这小疯子吧!
’
”