§2.3.164non est periurus neque sordidus: inmolet aequis §2.3.165hic porcum Laribus; verum ambitiosus et audax: §2.3.166naviget Anticyram.
他既不发假誓,也不卑劣:让他向公正的邸宅神们献祭一只猪;但他野心勃勃且胆大妄为:让他扬帆去安提基拉。
quid enim differt, barathrone §2.3.167dones quidquid habes an numquam utare paratis?
因为有什么区别呢,是你把你所拥有的一切都扔进无底深渊,还是永远不使用你所积累的财产?
§2.3.168Servius Oppidius Canusi duo praedia, dives §2.3.169antiquo censu, gnatis divisse duobus §2.3.170fertur et hoc moriens pueris dixisse vocatis §2.3.171ad lectum: ‘postquam te talos, Aule, nucesque §2.3.172ferre sinu laxo, donare et ludere vidi, §2.3.173te, Tiberi, numerare, cavis abscondere tristem, §2.3.174extimui, ne vos ageret vesania discors, §2.3.175tu Nomentanum, tu ne sequerere Cicutam.
卡努西乌斯的塞尔维乌斯·奥皮迪乌斯,按古老的资产评估富甲一方,据说他把两处领地分给了他的两个儿子,并在临终前,把孩子们唤到榻前这样对他们说:“阿乌鲁斯,自从我看见你把玩骨和核桃放在宽松的衣兜里随身携带,四处送人并以此玩耍,而你,提贝里乌斯,则是在数着它们,面带愁容地把它们藏进空洞中,我便极其害怕,担心这不和的狂气会驱使你们,你去模仿诺门塔努斯,而你则去跟随奇库塔。
§2.3.176quare per Divos oratus uterque Penatis §2.3.177tu cave ne minuas, tu ne maius facias id §2.3.178quod satis esse putat pater et natura coercet.
因此,因着家神的恳求,你们两个你要当心别减少,你则要当心别增加那父亲认为已经足够、自然也予以限制的财产。
§2.3.179praeterea ne vos titillet gloria, iure §2.3.180iurando obstringam ambo: uter aedilis fueritve §2.3.181vestrum praetor, is intestabilis et sacer esto.
此外,免得荣耀诱惑你们,我将用誓言束缚你们二人:你们当中谁若成为造营官或法务官,他就要被剥夺证言能力,并成为被诅咒之人。
’ §2.3.182in cicere atque faba bona tu perdasque lupinis, §2.3.183latus ut in circo spatiere et aeneus ut stes, §2.3.184nudus agris, nudus nummis, insane, paternis; §2.3.185scilicet ut plausus quos fert Agrippa feras tu, §2.3.186astuta ingenuum volpes imitata leonem?
” 为了鹰嘴豆、蚕豆和羽扇豆,你竟挥霍家产,只为了能在竞技场里大摇大摆,并站立成一尊青铜像,疯子啊,你被剥夺了父辈的土地,被剥夺了父辈的金钱;难道只是为了让你获得阿格里帕所得的掌声,就像一只狡猾的狐狸去模仿高贵的狮子?
§2.3.187nequis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur?
阿特柔斯之子啊,你为何禁止任何人安葬埃阿斯?
§2.3.188‘rex sum.
“我是国王。
’ nil ultra quaero plebeius.
”我作为一个平民不再多问。
‘et aequam §2.3.189rem imperito, ac sicui videor non iustus, inulto §2.3.190dicere quod sentit permitto.
“而且我命令的是公道的事情,若有人认为我不公正,我允许他不受惩罚地说出他的想法。
’ maxime regum, §2.3.191Di tibi dent capta classem redducere Troia.
”国王中最伟大者啊,愿神明赐予你在攻克特洛伊后带领舰队回国。
§2.3.192ergo consulere et mox respondere licebit?
那么,现在可以向你请教,并随后得到你的回答吗?
§2.3.193‘consule.
“请教吧。
’ cur Aiax, heros ab Achille secundus,
”为什么埃阿斯,这位仅次于阿喀琉斯的英雄,正在腐烂?
§2.3.194putescit, totiens servatis clarus achivis, §2.3.195gaudeat ut populus Priami Priamusque inhumato, §2.3.196per quem tot iuvenes patrio caruere sepulcro?
他多次挽救希腊人而声名显赫,难道是为了让普里阿摩斯的子民和普里阿摩斯本人因其曝尸荒野而高兴,哪怕因为他,无数的年轻人才失去了父辈的墓地?
§2.3.197‘mille ovium insanus morti dedit, inclitum Ulixen §2.3.198et Menelaum una mecum se occidere clamans. ’
“他因发疯将一千头羊置于死地,大喊着他正在杀死声名赫赫的乌利克斯以及墨涅拉俄斯,还有我。
§2.3.199tu cum pro vitula statuis dulcem Aulide natam §2.3.200ante aras spargisque mola caput, inprobe, salsa,
” 当你,这个恶棍,在奥利斯为了代替一头小母牛而将你可爱的女儿立在祭坛前,并在她头上撒上盐麦粉时,你还保持着健全的心智吗?
§2.3.201rectum animi servas? ‘quorsum?’ insanus quid enim Aiax
“这指向何处? ”因为发疯的埃阿斯又做了什么?
§2.3.202fecit? cum stravit ferro pecus, abstinuit vim §2.3.203uxore et gnato; mala multa precatus atridis §2.3.204non ille aut Teucrum aut ipsum violavit Ulixen.
当他用剑宰杀牲畜时,他没有对妻子和儿子施加暴力;尽管他向阿特柔斯兄弟祈求了许多灾祸,他却没有伤害特乌克罗斯,也没有伤害乌利克斯本人。
§2.3.205‘verum ego, ut haerentis adverso litore navis §2.3.206eriperem, prudens placavi sanguine Divos. ’
“但我,为了拯救搁浅在逆风海岸的船只,明智地用血平息了神明的愤怒。
§2.3.207nempe tuo, furiose? ‘meo, sed non furiosus. ’
” 难道是用你自己的血吗,疯子? “是用我的血,但我并非疯子。
§2.3.208qui species alias veris scelerisque tumultu §2.3.209permixtas capiet, commotus habebitur atque §2.3.210stultitiane erret nihilum distabit an ira.
” 凡是抱持非真实之表象,并与罪恶的混乱交织在一起的人,便会被视为心智失常,而且他是因愚蠢而迷失,还是因愤怒而迷失,将毫无区别。
§2.3.211Aiax inmeritos cum occidit desipit agnos: §2.3.212cum prudens scelus ob titulos admittis inanis,
埃阿斯杀死无辜的羊羔时,他是丧失了理智;当你为了虚无的头衔而明知故犯地犯罪时,你心智健全吗?
§2.3.213stas animo et purum est vitio tibi cum tumidum est cor?
当你内心膨胀时,你的心灵真的免于邪恶吗?
§2.3.214siquis lectica nitidam gestare amet agnam, §2.3.215huic vestem ut gnatae, paret ancillas, paret aurum, §2.3.216Pusam aut Pusillam appellet fortique marito §2.3.217destinet uxorem: interdicto huic omne adimat ius §2.3.218praetor et ad sanos abeat tutela propinquos.
若有人喜欢用轿子抬着一只漂亮的小母羊,像给女儿一样为它准备衣服、准备侍女、准备黄金,称呼它为普萨或普西拉,并为它定下一位勇敢的丈夫:法务官会通过禁令剥夺他的一切法律权利,监护权也将移交给其神志清醒的亲属。
§2.3.219quid, siquis gnatam pro muta devovet agna,
那么,若有人为了代替一只不会说话的羊羔而献祭自己的女儿,他心智健全吗?
§2.3.220integer est animi? ne dixeris.
不要这样说。
ergo ubi prava §2.3.221stultitia, hic summa est insania; qui sceleratus, §2.3.222et furiosus erit; quem cepit vitrea fama, §2.3.223hunc circumtonuit gaudens Bellona cruentis.
因此,哪里有堕落的愚蠢,哪里就有极度的疯狂;作恶者也必是疯狂者;被脆弱的名声所俘虏的人,喜好流血的贝罗娜已在其周围震响雷霆。
§2.3.224nunc age luxuriam et nomentanum arripe mecum.
来吧,现在和我一起批判奢华和诺门塔努斯。
§2.3.225vincet enim stultos ratio insanire nepotes.
因为理智会证明,愚蠢的败家子们是疯狂的。
§2.3.226hic simul accepit patrimoni mille talenta, §2.3.227edicit, piscator uti, pomarius, auceps, §2.3.228unguentarius ac Tusci turba inpia vici, §2.3.229cum scurris fartor, cum Velabro omne macellum §2.3.230mane domum veniant.
他一收到一千塔兰托的家产,便发布告示,让鱼贩、果商、捕鸟人、香料商、以及托斯卡纳街肮脏的流氓无赖,带着帮闲的香肠商、以及维拉布鲁姆所有的市场摊贩,早上到他家里来。
quid tum? venere frequentes,
然后呢? 他们蜂拥而至。
§2.3.231verba facit leno: ‘quidquid mihi, quidquid et horum §2.3.232cuique domi est, id crede tuum et vel nunc pete vel cras. ’
女娼鸨母发言道:“无论我有什么,无论他们每个人家里有什么,都请当作你自己的,或在今日或在明日尽管索取。
§2.3.233accipe quid contra haec iuvenis responderit aequus.
” 且听这位大方的年轻人对此如何回答。
§2.3.234‘in nive Lucana dormis ocreatus, ut aprum §2.3.235cenem ego; tu piscis hiberno ex aequore verris.
“为了让我能吃上一顿野猪肉作晚餐,你在卢卡尼亚的雪地里穿着皮靴入睡;你从冬日的海洋里清扫鱼群。
§2.3.236segnis ego, indignus qui tantum possideam; aufer, §2.3.237sume tibi deciens; tibi tantundem; tibi triplex, §2.3.238unde uxor media currit de nocte vocata. ’
我是懒散的,不配拥有这么多;拿去吧,给你一百万;给你同样多;给你三倍,毕竟你妻子在半夜被召唤时会急忙从那里跑来。
§2.3.239filius Aesopi detractam ex aure Metellae, §2.3.240scilicet ut deciens solidum absorberet, aceto §2.3.241diluit insignem bacam: qui sanior ac si §2.3.242illud idem in rapidum flumen iaceretve cloacam?
” 埃索波斯的儿子从梅特拉的耳朵上摘下那颗价值整整一百万的金贵珍珠,用醋溶解后一饮而尽:这与把同样的东西扔进急流或阴沟里相比,他又清醒在哪里呢?
§2.3.243Quinti progenies Arri, par nobile fratrum
昆图斯·阿里乌斯的后代,高贵的一对兄弟……