Humanitext Reader

ホラティウス · 風刺詩 §2.3.244-2.3.326

愛欲と迷信の狂気とホラティウスへの断罪

22 / 30 箇所 · ラテン語

要旨

ダマシップスは恋愛への妄執や迷信がいかに狂気であるかを議論し、最後にホラティウス自身の贅沢や過剰な野心(詩作を含む)を指摘して彼をも狂人であると糾弾する。

§2.3.244nequitia et nugis pravorum et amore gemellum §2.3.245luscinias soliti inpenso prandere coemptas,
悪徳と、愚行と、邪悪な者たちへの恋慕において双子であり、大金を投じて買い集めたサヨナキドリを昼食に食べることを常としていた彼らは、どこへ分類されるべきか。
§2.3.246quorsum abeant? sani ut creta, an carbone notati?
白土で正気と印されるべきか、それとも炭で不健全と印されるべきか。
§2.3.247aedificare casas, plostello adiungere muris, §2.3.248ludere par inpar, equitare in harundine longa §2.3.249siquem delectet barbatum, amentia verset.
おもちゃの家を建て、小さな車をねずみに繋ぎ、奇数偶数で遊び、長い葦に乗って駆け回ることが、もし髭を生やした大人の男を喜ばせるなら、狂気が彼を支配しているのだろう。
§2.3.250si puerilius his ratio esse evincet amare §2.3.251nec quicquam differre, utrumne in pulvere, trimus §2.3.252quale prius, ludas opus, an meretricis amore §2.3.253sollicitus plores: quaero, faciasne quod olim
もし、恋をすることがこれらよりも子供じみており、三歳の頃にかつて砂の上でおもちゃの家を作って遊んでいたことと、娼婦への愛に思い悩んで涙を流すこととで何の違いもないと理性が証明するなら、私は尋ねる。
§2.3.254mutatus Polemon? ponas insignia morbi,
お前はかつて改心したポレモンのように振る舞うだろうか。
§2.3.255fasciolas, cubital, focalia, potus ut ille
病気の象徴である脚絆、肘当て、マフラーを捨てるだろうか。
§2.3.256dicitur ex collo furtim carpsisse coronas, §2.3.257postquam est inpransi correptus voce magistri?
あの酔っ払った彼が、朝食を抜いた師の声に引き止められた後、首から花冠をそっとむしり取ったと言われるように。
§2.3.258porrigis irato puero cum poma, recusat;
腹を立てている男の子にリンゴを差し出すと、彼は拒絶する。
§2.3.259‘sume, Catelle’: negat;
「お受け取り、坊や」と言っても彼は嫌がる。
si non des, optet.
もし与えないでおけば、彼はそれを欲しがるだろう。
amator §2.3.260exclusus qui distat, agit ubi secum, eat an non, §2.3.261quo rediturus erat non arcessitus, et haeret
締め出された恋人が、行くべきか行かざるべきか、呼ばれなくても戻るつもりだったその場所へ行くべきか自問し、憎らしい戸口のところで躊躇しているのは、それとどう違うのか。
§2.3.262invisis foribus? ‘nec nunc, cum me vocet ultro,
「彼女の方から私を呼んでいる今でさえ、私は行かないのだろうか。
§2.3.263accedam? an potius mediter finire dolores?
それともむしろ、この苦しみを終わらせることを考えるべきか。
§2.3.264exclusit;
彼女は私を締め出した。
revocat: redeam? non, si obsecret.
そして呼び戻している。 戻るべきか。 いや、たとえ彼女が懇願しても戻るまい。
’ ecce §2.3.265servus, non paulo sapientior ‘o ere, quae res
」見よ、少しばかり賢い奴隷が言う。
§2.3.266nec modum habet neque consilium, ratione modoque §2.3.267tractari non volt.
「旦那様、限度も思慮もないものは、理性や秩序によって扱うことを拒みます。
in amore haec sunt mala, bellum,
恋の中には、これらの害悪、すなわち戦争があり、また平和があります。
§2.3.268pax rursum: haec siquis tempestatis prope ritu §2.3.269mobilia et caeca fluitantia sorte laboret §2.3.270reddere certa sibi, nihilo plus explicet ac si §2.3.271insanire paret certa ratione modoque. ’
もしこれらを、まるで嵐の天候のように変わりやすく、盲目的な運命に漂っているものを、自分にとって確実なものにしようと努力する者がいるなら、彼は、確かな理性と秩序をもって狂おうとするのと何ら変わらないでしょう。
§2.3.272quid? cum Picenis excerpens semina pomis §2.3.273gaudes, si cameram percusti forte, penes te es?
」何か。 ピケヌム産のリンゴから種を弾き飛ばし、もし偶然天井に当たったといって喜んでいるとき、お前は正気なのか。
§2.3.274quid? cum balba feris annoso verba palato, §2.3.275aedificante casas qui sanior? adde cruorem
何か。 老いた口蓋から舌足らずな言葉を発しているとき、おもちゃの家を建てている者と比べて、どこが正気なのか。
§2.3.276stultitiae atque ignem gladio scrutare. modo, inquam.
さらに愚行に血を加え、剣で火をかき回せ。
§2.3.277Hellade percussa Marius cum praecipitat se,
つい先ほどのことだが、ヘッラスを刺し殺した後にマリウスが身を投げたとき、彼は狂っていたのか。
§2.3.278cerritus fuit? an commotae crimine mentis §2.3.279absolves hominem et sceleris damnabis eundem §2.3.280ex more inponens cognata vocabula rebus?
それとも、お前はその男から精神錯乱の罪を免除し、習慣に従って物事に同類の言葉をあてはめながら、同じ男を犯罪者として有罪にするのだろうか。
§2.3.281libertinus erat, qui circum compita siccus §2.3.282lautis mane senex manibus currebat et ‘unum’,
ある釈放自由人の老人がいた。
§2.3.283— ‘quid tam magnum?’ addens —, ‘unum me surpite morti!
彼は朝、しらふで、綺麗に洗った手で辻々を走り回りながら、「ただ一人を」、 ――「それほど大層な願いでしょうか」と付け加えながら――、「ただ一人、私を死から救ってください!
§2.3.284Dis etenim facile est’ orabat, sanus utrisque
」と祈っていた。 「神々にとってそれは容易なことですから」と。
§2.3.285auribus atque oculis; mentem, nisi litigiosus, §2.3.286exciperet dominus, cum venderet.
彼は耳も目も健全であったが、もし主人が彼を売るならば、訴訟好きでもない限り、彼の精神については保証対象から除外しただろう。
hoc quoque volgus §2.3.287Chrysippus ponit fecunda in gente Meneni.
クリュシッポスは、この群衆をもメネニウスの肥沃な一族の中に置いている。
§2.3.288‘Iuppiter, ingentis qui das adimisque dolores,’ §2.3.289mater ait pueri mensis iam quinque cubantis,
「偉大な苦しみを与え、またそれを取り除かれるジュピターよ」と、すでに5ヶ月間も病床に伏している少年の母親が言う。
§2.3.290‘frigida si puerum quartana reliquerit, illo §2.3.291mane die, quo tu indicis ieiunia, nudus §2.3.292in Tiberi stabit.
「もし冷たい四日熱が息子を去ってくれたなら、あなたが断食を命じるその日の朝、息子は裸でティベリス川の中に立つでしょう。
’ casus medicusve levarit §2.3.293aegrum ex praecipiti: mater delira necabit §2.3.294in gelida fixum ripa febrimque reducet,
」偶然か医師が病の少年を崖っぷちから救い上げたとしても、狂った母親は冷たい川岸に息子を留まらせて殺し、発熱を呼び戻すだろう。
§2.3.295quone malo mentem concussa? timore Deorum. ”
どのような害悪によって彼女の心は震えているのか。 神々への恐れ(迷信)によってだ。
§2.3.296haec mihi Stertinius, sapientum octavos, amico
賢者たちの第八位であるステルティニウスが、私に友人としてこれらの武器を与えてくれた。
§2.3.297arma dedit, posthac ne conpellarer inultus.
今後、私が無抵抗のまま侮辱されることのないように。
§2.3.298dixerit insanum qui me, totidem audiet atque §2.3.299respicere ignoto discet pendentia tergo. ’
私を狂人と言う者は誰であれ、自分も同等の言葉を聞くことになり、自分の知らない背中にぶら下がっているものを見ることを学ぶだろう。
§2.3.300‘Stoice, post damnum sic vendas omnia pluris,
」「ストア派の人よ、お前の損失の後、お前のすべてのものがそれだけ高値で売れますように。
§2.3.301qua me stultitia, quoniam non est genus unum,
狂気の種類は一つではないのだから、お前は私がどのような愚行によって狂っていると思うのか。
§2.3.302insanire putas? ego nam videor mihi sanus. ’
私には自分が正気であるように思われるのだが。
§2.3.303‘quid, caput abscissum manibus cum portat Agave §2.3.304gnati infelicis, sibi tunc furiosa videtur?’
」「何か。 アガウエーが、己の手でもぎ取った不幸な息子の頭部を運ぶとき、彼女はそのとき自分を狂っていると思うだろうか。
§2.3.305‘stultum me fateor — liceat concedere veris — §2.3.306atque etiam insanum;
」「私は自分が愚かであることを認める――真実には屈服しよう―― そして狂っていることさえも。
tantum hoc edissere, quo me §2.3.307aegrotare putes animi vitio.
ただこれだけを詳しく説明してくれ、私の心がどのような欠陥によって病んでいると思うのか。
’ ‘accipe: primum
」「聞くがよい。
§2.3.308aedificas, hoc est longos imitaris, ab imo
第一に、お前は家を建てている。 すなわち、お前は背の高い者を模倣している。
§2.3.309ad summum totus moduli bipedalis, et idem
下から上まで全部合わせても二フィートの寸法しかないのに。
§2.3.310corpore maiorem rides Turbonis in armis
そしてお前自身、トゥルボが武具を身にまとって歩くその体に見合わない大きな気概と歩調を笑っている。
§2.3.311spiritum et incessum: qui ridiculus minus illo?
お前は彼と比べてどこが滑稽でないと言えるのか。
§2.3.312an, quodcumque facit Maecenas, te quoque verum est, §2.3.313tanto dissimilem et tanto certare minorem?
あるいは、マエケナスが行うことは何であれ、彼とはこれほど異なり、これほど小さくて競うこともできないお前にとっても、同じように行うのが正しいことなのか。
§2.3.314absentis ranae pullis vituli pede pressis §2.3.315unus ubi effugit, matri denarrat, ut ingens
留守にしている蛙の子供たちが子牛の足で踏みつぶされたとき、逃げ延びた一匹が、いかに巨大な獣が兄弟たちを押し潰したかを母親に詳しく語った。
§2.3.316belua cognatos eliserit: illa rogare,
母親は、どれほど大きかったかと尋ねた。
§2.3.317quantane? num tantum, sufflans se, magna fuisset?
自分を膨らませながら、これほどまでに大きかったのか、と。
§2.3.318‘maior dimidio.
「その半分よりも大きかった!
’ ‘num tanto?’ cum magis atque §2.3.319se magis inflaret, ‘non, si te ruperis,’ inquit, §2.3.320‘par eris.
」「これくらいか? 」と、彼女がますます自分を膨らませたとき、子供は言った。 「たとえお前が破裂しても、追いつくことはできない。
’ haec a te non multum abludit imago.
」この譬えはお前からそれほど外れてはいない。
§2.3.321adde poemata nunc, hoc est, oleum adde camino,
今度はそこに詩を加えよ。 すなわち、かまどに油を注げ。
§2.3.322quae siquis sanus fecit, sanus facis et tu.
もし正気な人間が詩を作ったことがあるなら、お前も詩を作るときに正気なのだろう。
§2.3.323non dico horrendam rabiem —’ ‘iam desine. ’’ — cultum
私は、お前の恐るべき怒りのことは言わない――」「もうやめてくれ。
§2.3.324maiorem censu —’ ‘teneas, Damasippe, tuis te. ’
」「――収入を超える贅沢な生活――」「ダマシップスよ、お前は自分の領域にとどまっていろ。
§2.3.325’ — mille puellarum, puerorum mille furores —’
」「――一千人の少女、一千人の少年への熱狂的な情熱――」「おお、より大いなる狂人よ、ついに、より小さき狂人を容赦してくれ。
§2.3.326‘o maior tandem parcas, insane, minori. ’

語釈・文法注

  1. 2.3.246sani ut creta, an carbone notati? — sani ut...notati は utrum sani creta an carbone notati sint の間接疑問節を極端に省略したもの。古代ローマにおいて、白い石(creta)は幸運や善、黒い炭(carbo)は悪運や狂気を象徴した。
  2. 2.3.254ponas insignia morbi — ponas は quaero (253行)に続く疑問の接続法現在(第二人称単数)。改心して自身の愚行(病気)の印を「捨てるべきだろうか」という疑念・自問を提示している。
  3. 2.3.268tempestatis prope ritu — ritu は属格を伴って「〜のやり方で、〜のように」という前置詞的な副詞句を形成する。ここでは tempestatis が係るため、「まるで嵐の天候のように」という意味になる。
  4. 2.3.285mentem, nisi litigiosus, exciperet dominus — nisi litigiosus は nisi litigiosus esset「もし(売主の主人が)訴訟好きでなかったならば」という過去の事実に反する条件節の省略形。exciperet は、奴隷の精神状態に重大な欠陥があるため、法的な「欠陥保証の対象外(除外規定)」にしない限り訴訟沙汰になることを示す帰結節(接続法未完了過去)。

この箇所を引用する

ホラティウス, 風刺詩 §2.3.244-2.3.326. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0893.phi004.humanitext-lat2:2.3.244-2.3.326

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。