Humanitext Reader

柏拉图 · 理想国 §6.498-6.499

依年龄施行的哲学教育与理想政体的可能性

第 91 段,共 153 段 · 希腊语

内容简介

苏格拉底批评了当前青年人所接受的不完整哲学教育,并提出了顺应年龄阶段的正确教育体系,同时与阿德曼托斯论证了理想政体实现的可能性,指出应当温和地消除大众对哲学家的偏见。

§6.498νῦν μέν, ἦν δʼ ἐγώ, οἱ καὶ ἁπτόμενοι μειράκια ὄντα ἄρτι ἐκ παίδων τὸ μεταξὺ οἰκονομίας καὶ χρηματισμοῦ πλησιάσαντες αὐτοῦ τῷ χαλεπωτάτῳ ἀπαλλάττονται, οἱ φιλοσοφώτατοι ποιούμενοι—λέγω δὲ χαλεπώτατον τὸ περὶ τοὺς λόγους —ἐν δὲ τῷ ἔπειτα, ἐὰν καὶ ἄλλων τοῦτο πραττόντων παρακαλούμενοι ἐθέλωσιν ἀκροαταὶ γίγνεσθαι, μεγάλα ἡγοῦνται, πάρεργον οἰόμενοι αὐτὸ δεῖν πράττειν·
“现在,”我说,“那些甚至接触哲学的人,也不过是刚离开童年时代的青年,在家务管理和赚钱发财之间的过渡时期,接近了哲学最困难的部分便离去了。 他们还自以为是最有哲学素养的人。 ——我所说的最困难的部分,是指关于言论辩论的部分。 ——此后,如果别人在实行这些时,他们受邀并同意去当听众,他们就会觉得这是一件大事,认为哲学只是他们的业余副业。
πρὸς δὲ τὸ γῆρας ἐκτὸς δή τινων ὀλίγων ἀποσβέννυνται πολὺ μᾶλλον τοῦ Ἡρακλειτείου ἡλίου, ὅσον αὖθις οὐκ ἐξάπτονται.
而到了老年,除了极少数人以外,他们比赫拉克利特的太阳还要彻底地熄灭,因为它们再也不会重新燃起。
δεῖ δὲ πῶς;
”“那么应该怎么做呢?
ἔφη.
”他问。
πᾶν τοὐναντίον· μειράκια μὲν ὄντα καὶ παῖδας μειρακιώδη παιδείαν καὶ φιλοσοφίαν μεταχειρίζεσθαι, τῶν τε σωμάτων, ἐν ᾧ βλαστάνει τε καὶ ἀνδροῦται, εὖ μάλα ἐπιμελεῖσθαι, ὑπηρεσίαν φιλοσοφίᾳ κτωμένους· προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας, ἐν ᾗ ἡ ψυχὴ τελεοῦσθαι ἄρχεται, ἐπιτείνειν τὰ ἐκείνης γυμνάσια· ὅταν δὲ λήγῃ μὲν ἡ ῥώμη, πολιτικῶν δὲ καὶ στρατειῶν ἐκτὸς γίγνηται, τότε ἤδη ἀφέτους νέμεσθαι καὶ μηδὲν ἄλλο πράττειν, ὅτι μὴ πάρεργον, τοὺς μέλλοντας εὐδαιμόνως βιώσεσθαι καὶ τελευτήσαντας τῷ βίῳ τῷ βεβιωμένῳ τὴν ἐκεῖ μοῖραν ἐπιστήσειν πρέπουσαν.
“完全相反:当他们还是孩子和青年时,应当接受适合青年人的教育和哲学,在身体成长并走向成熟的时期,应当极好地照料身体,使其成为对哲学的服务;随着年龄的增长,当灵魂开始达到成熟时,应当加强对灵魂的锻炼;而当体力衰退,免除政治与军事义务时,那些想要过上幸福生活、并在生命结束时能在这生过的生活中获得彼世相称命运的人,届时就应当自由放牧,不作他事,除非是业余副业。
ὡς ἀληθῶς μοι δοκεῖς, ἔφη, λέγειν γε προθύμως, ὦ Σώκρατες·
”“索克拉底,你看起来确实说得非常热切,”他说。
οἶμαι μέντοι τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκουόντων προθυμότερον ἔτι ἀντιτείνειν οὐδʼ ὁπωστιοῦν πεισομένους, ἀπὸ Θρασυμάχου ἀρξαμένους.
“但我认为,听众中的大多数人,从色拉叙马霍斯开始,会更加热切地反对你,无论如何也不会被说服。
μὴ διάβαλλε, ἦν δʼ ἐγώ, ἐμὲ καὶ Θρασύμαχον ἄρτι φίλους γεγονότας, οὐδὲ πρὸ τοῦ ἐχθροὺς ὄντας.
”“不要挑拨我和色拉叙马霍斯,”我说,“我们刚刚成为朋友,而且在此之前我们也不是敌人。
πείρας γὰρ οὐδὲν ἀνήσομεν, ἕως ἂν ἢ πείσωμεν καὶ τοῦτον καὶ τοὺς ἄλλους, ἢ προὔργου τι ποιήσωμεν εἰς ἐκεῖνον τὸν βίον, ὅταν αὖθις γενόμενοι τοῖς τοιούτοις ἐντύχωσι λόγοις.
因为我们不会放弃任何尝试,直到我们说服他和其他人,或者为将来的那一生做些有益的事,当他们转世重生再次遇到这样的言论时。
εἰς μικρόν γʼ, ἔφη, χρόνον εἴρηκας.
”“你说的确实是一段很短的时间,”他说。
εἰς οὐδὲν μὲν οὖν, ἔφην, ὥς γε πρὸς τὸν ἅπαντα.
“不,与整个时间相比,这根本算不了什么,”我说。
τὸ μέντοι μὴ πείθεσθαι τοῖς λεγομένοις τοὺς πολλοὺς θαῦμα οὐδέν·
“然而,大众不相信我们所说的话,这并不奇怪。
οὐ γὰρ πώποτε εἶδον γενόμενον τὸ νῦν λεγόμενον, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον τοιαῦτʼ ἄττα ῥήματα ἐξεπίτηδες ἀλλήλοις ὡμοιωμένα, ἀλλʼ οὐκ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ὥσπερ νῦν συμπεσόντα.
因为他们从未见过现在所说的景象真正发生过,而是只见过一些故意拼凑得互相契合的言词,而不是像现在这样自然契合的。
§6.499ἄνδρα δὲ ἀρετῇ παρισωμένον καὶ ὡμοιωμένον μέχρι τοῦ δυνατοῦ τελέως ἔργῳ τε καὶ λόγῳ, δυναστεύοντα ἐν πόλει ἑτέρᾳ τοιαύτῃ, οὐ πώποτε ἑωράκασιν, οὔτε ἕνα οὔτε πλείους.
而一个在德行上尽可能完全与美德相等且相似,在言行上都完美,并在另一个这样的城邦中掌权的人,他们从未见过,无论是单个还是多个。
ἢ οἴει;
还是你认为他们见过?
οὐδαμῶς γε.
”“绝没有。
οὐδέ γε αὖ λόγων, ὦ μακάριε, καλῶν τε καὶ ἐλευθέρων ἱκανῶς ἐπήκοοι γεγόνασιν, οἵων ζητεῖν μὲν τὸ ἀληθὲς συντεταμένως ἐκ παντὸς τρόπου τοῦ γνῶναι χάριν, τὰ δὲ κομψά τε καὶ ἐριστικὰ καὶ μηδαμόσε ἄλλοσε τείνοντα ἢ πρὸς δόξαν καὶ ἔριν καὶ ἐν δίκαις καὶ ἐν ἰδίαις συνουσίαις πόρρωθεν ἀσπαζομένων.
”“而且,我的好朋友,他们也没有充分听过美妙和自由的言论,即那些为了求知而以各种方式热切探求真理的言论,而他们对那些在法庭和私人聚会中只求名声和争斗、精巧而好辩的讨论总是敬而远之。
οὐδὲ τούτων, ἔφη.
”“这样的言论他们也没听过,”他说。
τούτων τοι χάριν, ἦν δʼ ἐγώ, καὶ ταῦτα προορώμενοι ἡμεῖς τότε καὶ δεδιότες ὅμως ἐλέγομεν, ὑπὸ τἀληθοῦς ἠναγκασμένοι, ὅτι οὔτε πόλις οὔτε πολιτεία οὐδέ γʼ ἀνὴρ ὁμοίως μή ποτε γένηται τέλεος, πρὶν ἂν τοῖς φιλοσόφοις τούτοις τοῖς ὀλίγοις καὶ οὐ πονηροῖς, ἀχρήστοις δὲ νῦν κεκλημένοις, ἀνάγκη τις ἐκ τύχης περιβάλῃ, εἴτε βούλονται εἴτε μή, πόλεως ἐπιμεληθῆναι, καὶ τῇ πόλει κατηκόῳ γενέσθαι, ἢ τῶν νῦν ἐν δυναστείαις ἢ βασιλείαις ὄντων ὑέσιν ἢ αὐτοῖς ἔκ τινος θείας ἐπιπνοίας ἀληθινῆς φιλοσοφίας ἀληθινὸς ἔρως ἐμπέσῃ.
“正是为了这些缘故,”我说,“我们当时预见到这些并虽然害怕,但仍然在真理的迫使下说道:除非有一些必然的命运,不论这些目前被称为‘无用’、但并非邪恶的少数哲学家愿意与否,迫使他们管理城邦,并且让城邦听从他们,或者,除非神圣的灵感使目前拥有权力和王权的统治者的儿子们或他们自己产生对真正哲学的真挚爱,否则,城邦、政体以及个人都同样无法达到完美。
τούτων δὲ πότερα γενέσθαι ἢ ἀμφότερα ὡς ἄρα ἐστὶν ἀδύνατον, ἐγὼ μὲν οὐδένα φημὶ ἔχειν λόγον.
说这两者之一或两者都无法实现是完全不可能的,我认为没有任何道理。
οὕτω γὰρ ἂν ἡμεῖς δικαίως καταγελῴμεθα, ὡς ἄλλως εὐχαῖς ὅμοια λέγοντες.
因为如果是这样,我们就会被合理地嘲笑,说我们所说的话无异于空想。
ἢ οὐχ οὕτως;
难道不是这样吗?
οὕτως.
”“正是这样。
εἰ τοίνυν ἄκροις εἰς φιλοσοφίαν πόλεώς τις ἀνάγκη ἐπιμεληθῆναι ἢ γέγονεν ἐν τῷ ἀπείρῳ τῷ παρεληλυθότι χρόνῳ ἢ καὶ νῦν ἔστιν ἔν τινι βαρβαρικῷ τόπῳ, πόρρω που ἐκτὸς ὄντι τῆς ἡμετέρας ἐπόψεως, ἢ καὶ ἔπειτα γενήσεται, περὶ τούτου ἕτοιμοι τῷ λόγῳ διαμάχεσθαι, ὡς γέγονεν ἡ εἰρημένη πολιτεία καὶ ἔστιν καὶ γενήσεταί γε, ὅταν αὕτη ἡ Μοῦσα πόλεως ἐγκρατὴς γένηται.
”“因此,如果在过去的无限时间里,有某种必然性迫使那些在哲学上达到顶峰的人管理城邦,或者现在正存在于我们视线之外的某个蛮荒之地,或者将来会发生,我们准备在言论中为此争辩:只要这位缪斯掌握了城邦的统治权,我们所说的政体就已经存在过、现在存在、而且将来也必然存在。
οὐ γὰρ ἀδύνατος γενέσθαι, οὐδʼ ἡμεῖς ἀδύνατα λέγομεν· χαλεπὰ δὲ καὶ παρʼ ἡμῶν ὁμολογεῖται.
因为它并非不可能实现,我们说的也并非不可能的事,尽管我们也承认这是很困难的。
καὶ ἐμοί, ἔφη, οὕτω δοκεῖ.
”“我也这样认为,”他说。
τοῖς δὲ πολλοῖς, ἦν δʼ ἐγώ, ὅτι οὐκ αὖ δοκεῖ, ἐρεῖς;
“但是你认为大众不会赞同这一点吗? ”我说。
ἴσως, ἔφη.
“也许吧,”他说。
ὦ μακάριε, ἦν δʼ ἐγώ, μὴ πάνυ οὕτω τῶν πολλῶν κατηγόρει.
“我的好朋友,”我说,“不要这样一味地指责大众。
ἀλλοίαν τοι δόξαν ἕξουσιν, ἐὰν αὐτοῖς μὴ φιλονικῶν ἀλλὰ παραμυθούμενος καὶ ἀπολυόμενος τὴν τῆς φιλομαθείας διαβολὴν ἐνδεικνύῃ οὓς λέγεις τοὺς φιλοσόφους, καὶ διορίζῃ ὥσπερ ἄρτι τήν τε φύσιν αὐτῶν καὶ τὴν ἐπιτήδευσιν, ἵνα μὴ ἡγῶνταί σε λέγειν οὓς αὐτοὶ οἴονται.
如果你不是好强斗胜地和他们争吵,而是安抚他们,消除他们对求知之乐的偏见,向他们说明你所说的哲学家是谁,并像刚才那样明确界定他们的天性和行业,他们就会改变看法。 这样,他们就不会以为你指的是他们自己所想象的那种人了。 ”

词汇与语法注释

  1. 498aτὸ μεταξὺ οἰκονομίας καὶ χρηματισμοῦ — 指“在家庭管理和赚钱发财之间”的过渡时期,这是一个宾格副词性表达,指青年人结束受父母庇护的童年,但尚未正式投入世俗生计和事务之间的时期。
  2. 498bπολὺ μᾶλλον τοῦ Ἡρακλειτείου ἡλίου — 属格“τοῦ Ἡρακλειτείου ἡλίου”用在比较级“πολὺ μᾶλλον”之后。根据赫拉克利特的学说,太阳每天夜间熄灭,次日早晨重新燃起;与之相对,这些人到了老年,其哲学之光一旦熄灭,就再也无法重新燃起。
  3. 498cἀφέτους νέμεσθαι — 动词不定式“νέμεσθαι”(放牧、生活)与形容词“ἀφέτους”(被释放的、自由的)结合的表达。源于奉献给神明、免除劳役而在圣域自由徜徉的牲畜意象,比喻摆脱世俗政治与军事义务后的自由生活状态。
  4. 499aπόρρωθεν ἀσπαζομένων — 字面意思是“从远处打招呼”,引申为“敬而远之”或“回避”。这里是修饰“λόγων”(言论/讨论)的分词,指那些高尚的讨论会主动避开(“从远处打招呼”)那些仅以名利和争斗为目的的巧妙而好辩的修辞(“τὰ δὲ κομψά τε καὶ ἐριστικὰ”)。
  5. 499bἀχρήστοις δὲ νῦν κεκλημένοις — 与格分词“κεκλημένοις”(被称为)与“τοῖς φιλοσόφοις”(哲学家们)一致。形容词“ἀχρήστοις”(无用的)是说明其被称为之内容的补语。

引用这一段

柏拉图, 理想国 §6.498-6.499. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg030.humanitext-grc2:6.498-6.499

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。