Humanitext Reader

柏拉图 · 理想国 §6.500-6.501

作为摹摹神圣范型画师的哲学家

第 92 段,共 153 段 · 希腊语

内容简介

苏格拉底将哲学家比作参照神圣宇宙秩序来绘制城邦的画师,并指出一旦大众理解了哲学家的这种真实本性,其敌意与成见便会自然消解。

§6.500ἢ οἴει τινὰ χαλεπαίνειν τῷ μὴ χαλεπῷ ἢ φθονεῖν τῷ μὴ φθονερῷ ἄφθονόν τε καὶ πρᾷον ὄντα;
“或者,你认为一个自身不带嫉妒且温和的人,会向不发怒的人发怒,或者向不嫉妒的人嫉妒吗?
ἐγὼ μὲν γάρ σε προφθάσας λέγω ὅτι ἐν ὀλίγοις τισὶν ἡγοῦμαι, ἀλλʼ οὐκ ἐν τῷ πλήθει, χαλεπὴν οὕτω φύσιν γίγνεσθαι.
因为我抢先对你说,我认为这种暴躁的天性只会出现在极少数人身上,而不会在大众中产生。
καὶ ἐγὼ ἀμέλει, ἔφη, συνοίομαι.
”“我确实也这么认为,”他说。
οὐκοῦν καὶ αὐτὸ τοῦτο συνοίει, τοῦ χαλεπῶς πρὸς φιλοσοφίαν τοὺς πολλοὺς διακεῖσθαι ἐκείνους αἰτίους εἶναι τοὺς ἔξωθεν οὐ προσῆκον ἐπεισκεκωμακότας, λοιδορουμένους τε αὑτοῖς καὶ φιλαπεχθημόνως ἔχοντας καὶ ἀεὶ περὶ ἀνθρώπων τοὺς λόγους ποιουμένους, ἥκιστα φιλοσοφίᾳ πρέπον ποιοῦντας;
“那么,你也同意这同一件事,即大众对哲学的敌视态度,是由那些从外部不合时宜地闯入的、像狂欢者一样的局外人造成的,他们互相谩骂,充满敌意,总是针对具体的人进行议论,做着最不适合哲学的事?
πολύ γʼ, ἔφη.
”“非常同意,”他说。
οὐδὲ γάρ που, ὦ Ἀδείμαντε, σχολὴ τῷ γε ὡς ἀληθῶς πρὸς τοῖς οὖσι τὴν διάνοιαν ἔχοντι κάτω βλέπειν εἰς ἀνθρώπων πραγματείας, καὶ μαχόμενον αὐτοῖς φθόνου τε καὶ δυσμενείας ἐμπίμπλασθαι, ἀλλʼ εἰς τεταγμένα ἄττα καὶ κατὰ ταὐτὰ ἀεὶ ἔχοντα ὁρῶντας καὶ θεωμένους οὔτʼ ἀδικοῦντα οὔτʼ ἀδικούμενα ὑπʼ ἀλλήλων, κόσμῳ δὲ πάντα καὶ κατὰ λόγον ἔχοντα, ταῦτα μιμεῖσθαί τε καὶ ὅτι μάλιστα ἀφομοιοῦσθαι.
“因为,阿德曼托斯,一个思想真正专注于实在之物的人,根本没有闲暇俯视人类的俗事,并由于与他们争斗而充满嫉妒和敌意。 相反,他们注视着那些井然有序、始终保持同一状态、互不侵犯也不受侵害、一切都依循秩序和理性而存在的事物,并去模仿它们,尽最大可能使自己与它们相似。
ἢ οἴει τινὰ μηχανὴν εἶναι, ὅτῳ τις ὁμιλεῖ ἀγάμενος, μὴ μιμεῖσθαι ἐκεῖνο;
或者,你认为有任何办法能让一个人在钦佩地与某物交往时不去模仿它吗?
ἀδύνατον, ἔφη.
”“不可能,”他说。
θείῳ δὴ καὶ κοσμίῳ ὅ γε φιλόσοφος ὁμιλῶν κόσμιός τε καὶ θεῖος εἰς τὸ δυνατὸν ἀνθρώπῳ γίγνεται·
“因此,哲学家由于与神圣和秩序井然的事物交往,自己也变得秩序井然并在人类可能的范围内具有神性。
διαβολὴ δʼ ἐν πᾶσι πολλή.
虽然世间充满诽谤。
παντάπασι μὲν οὖν.
”“完全如此。
ἂν οὖν τις, εἶπον, αὐτῷ ἀνάγκη γένηται ἃ ἐκεῖ ὁρᾷ μελετῆσαι εἰς ἀνθρώπων ἤθη καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ τιθέναι καὶ μὴ μόνον ἑαυτὸν πλάττειν, ἆρα κακὸν δημιουργὸν αὐτὸν οἴει γενήσεσθαι σωφροσύνης τε καὶ δικαιοσύνης καὶ συμπάσης τῆς δημοτικῆς ἀρετῆς;
”“那么,如果,”我说,“由于某种必然性,他必须努力将他在那里看到的东西,无论是在私人生活还是公共生活中,都注入到人类的品格中,而不仅仅是塑造他自己,你认为他会成为一个拙劣的节制、正义以及所有大众美德的塑造者吗?
ἥκιστά γε, ἦ δʼ ὅς.
”“绝不会,”他说。
ἀλλʼ ἐὰν δὴ αἴσθωνται οἱ πολλοὶ ὅτι ἀληθῆ περὶ αὐτοῦ λέγομεν, χαλεπανοῦσι δὴ τοῖς φιλοσόφοις καὶ ἀπιστήσουσιν ἡμῖν λέγουσιν ὡς οὐκ ἄν ποτε ἄλλως εὐδαιμονήσειε πόλις, εἰ μὴ αὐτὴν διαγράψειαν οἱ τῷ θείῳ παραδείγματι χρώμενοι ζωγράφοι;
“但是,如果大众意识到我们关于他所说的是真话,当我们说除非使用神圣原型的画家绘制城邦,否则城邦决不能获得幸福时,他们还会对哲学家发怒并怀疑我们说的话吗?
οὐ χαλεπανοῦσιν, ἦ δʼ ὅς, ἐάνπερ αἴσθωνται.
”“如果他们意识到了,就不会发怒了,”他说。
§6.501ἀλλὰ δὴ τίνα λέγεις τρόπον τῆς διαγραφῆς;
“但是,你所说的这种绘制方式究竟是怎样的呢?
λαβόντες, ἦν δʼ ἐγώ, ὥσπερ πίνακα πόλιν τε καὶ ἤθη ἀνθρώπων, πρῶτον μὲν καθαρὰν ποιήσειαν ἄν, ὃ οὐ πάνυ ῥᾴδιον·
”“他们把城邦和人类的品格像画板一样拿过来,”我说,“首先要把它清洗干净,这可不是一件容易的事。
ἀλλʼ οὖν οἶσθʼ ὅτι τούτῳ ἂν εὐθὺς τῶν ἄλλων διενέγκοιεν, τῷ μήτε ἰδιώτου μήτε πόλεως ἐθελῆσαι ἂν ἅψασθαι μηδὲ γράφειν νόμους, πρὶν ἢ παραλαβεῖν καθαρὰν ἢ αὐτοὶ ποιῆσαι.
但无论如何,你明白他们在这一点上会立刻与其他人不同:除非他们拿到一块干净的画板,或者自己使之干净,否则他们绝不愿着手处理任何个人或城邦,也不愿制定法律。
καὶ ὀρθῶς γʼ, ἔφη.
”“确实很对,”他说。
οὐκοῦν μετὰ ταῦτα οἴει ὑπογράψασθαι ἂν τὸ σχῆμα τῆς πολιτείας;
“那么在这之后,你认为他们会勾勒出国制的轮廓吗?
τί μήν;
”“当然会。
ἔπειτα οἶμαι ἀπεργαζόμενοι πυκνὰ ἂν ἑκατέρωσʼ ἀποβλέποιεν, πρός τε τὸ φύσει δίκαιον καὶ καλὸν καὶ σῶφρον καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, καὶ πρὸς ἐκεῖνʼ αὖ τὸ ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἐμποιοῖεν, συμμειγνύντες τε καὶ κεραννύντες ἐκ τῶν ἐπιτηδευμάτων τὸ ἀνδρείκελον, ἀπʼ ἐκείνου τεκμαιρόμενοι, ὃ δὴ καὶ Ὅμηρος ἐκάλεσεν ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἐγγιγνόμενον θεοειδές τε καὶ θεοείκελον.
” “接着,我认为他们在制作过程中,会频繁地向两个方向看:一方面看本质上的正义、美、节制以及所有诸如此类的东西,另一方面看他们正在人类中塑造的东西,通过混合和调配各种行为习惯来调和出人的形像,并根据荷马在人类中所说的‘神圣形像’和‘神圣相貌’来揣摩绘制。
ὀρθῶς, ἔφη.
”“很对,”他说。
καὶ τὸ μὲν ἂν οἶμαι ἐξαλείφοιεν, τὸ δὲ πάλιν ἐγγράφοιεν, ἕως ὅτι μάλιστα ἀνθρώπεια ἤθη εἰς ὅσον ἐνδέχεται θεοφιλῆ ποιήσειαν.
“而且我认为他们会擦掉一部分,又重新画上一部分,直到尽可能地将人类的品格塑造成神所喜爱的样子。
καλλίστη γοῦν ἄν, ἔφη, ἡ γραφὴ γένοιτο.
”“这一定会是一幅极美的画作,”他说。
ἆρʼ οὖν, ἦν δʼ ἐγώ, πείθομέν πῃ ἐκείνους, οὓς διατεταμένους ἐφʼ ἡμᾶς ἔφησθα ἰέναι, ὡς τοιοῦτός ἐστι πολιτειῶν ζωγράφος ὃν τότʼ ἐπῃνοῦμεν πρὸς αὐτούς, διʼ ὃν ἐκεῖνοι ἐχαλέπαινον ὅτι τὰς πόλεις αὐτῷ παρεδίδομεν, καί τι μᾶλλον αὐτὸ νῦν ἀκούοντες πραΰνονται;
“那么,”我说,“对于那些你曾说气势汹汹地向我们冲来的人,我们是否在某种程度上说服了他们:我们当时向他们赞美的那位国制绘制者就是这样的人,而他们之前正是因为我们把城邦托付给此人而对我们发怒? 现在听到这些,他们是否变得温和了些?
καὶ πολύ γε, ἦ δʼ ὅς, εἰ σωφρονοῦσιν.
”“温和得多了,”他说,“只要他们明理的话。
πῇ γὰρ δὴ ἕξουσιν ἀμφισβητῆσαι;
” “因为他们怎么能争辩呢?
πότερον μὴ τοῦ ὄντος τε καὶ ἀληθείας ἐραστὰς εἶναι τοὺς φιλοσόφους;
难道能否认哲学家是实在与真理的爱慕者吗?
ἄτοπον μεντἄν, ἔφη, εἴη.
”“如果那样说就太荒谬了,”他说。
ἀλλὰ μὴ τὴν φύσιν αὐτῶν οἰκείαν εἶναι τοῦ ἀρίστου, ἣν ἡμεῖς διήλθομεν;
“或者是否认我们所阐述的他们的天性最契合于最善的事物?
οὐδὲ τοῦτο.
”“也不能。
τί δέ; τὴν τοιαύτην τυχοῦσαν τῶν προσηκόντων ἐπιτηδευμάτων οὐκ ἀγαθὴν τελέως ἔσεσθαι καὶ φιλόσοφον, εἴπερ τινὰ ἄλλην;
”“那么,这种获得了合适行业和习惯的天性,难道不会像其他任何事物一样,变得完美且富有哲学精神吗?
ἢ ἐκείνους φήσει μᾶλλον, οὓς ἡμεῖς ἀφωρίσαμεν;
还是说,他们会认为我们排除在外的那些人才是这样?
οὐ δήπου.
” “绝对不会。
ἔτι οὖν ἀγριανοῦσι λεγόντων ἡμῶν ὅτι πρὶν ἂν πόλεως τὸ φιλόσοφον γένος ἐγκρατὲς γένηται, οὔτε πόλει οὔτε πολίταις κακῶν παῦλα ἔσται, οὐδὲ ἡ πολιτεία ἣν μυθολογοῦμεν λόγῳ ἔργῳ τέλος λήψεται;
”“那么,当我们说‘在哲学家的族群掌握城邦的统治权之前,城邦和公民的灾难不会停息,我们用言辞虚构的那个国制在现实中也无法得到完美的实现’时,他们还会愤怒吗?
ἴσως, ἔφη, ἧττον.
”“也许,没那么愤怒了,”他说。 ”

词汇与语法注释

  1. 500bτοῦ χαλεπῶς πρὸς φιλοσοφίαν τοὺς πολλοὺς διακεῖσθαι — 此带冠词的不定式(属格)与前文的指示代词 αὐτὸ τοῦτο 构成同格,用于具体说明其内容。不定式的宾格主语为 τοὺς πολλούς。
  2. 500cτῷ γε ὡς ἀληθῶς πρὸς τοῖς οὖσι τὴν διάνοιαν ἔχοντι — 此与格分词短语作非人称表达 σχολή [ἐστιν](有闲暇)的领有者与格(所有与格)。介词短语 πρὸς τοῖς οὖσι 意为“专注于实在之物”。
  3. 501bπρόσ τε τὸ φύσει δίκαιον... καὶ πρὸς ἐκεῖνʼ αὖ τὸ ἐν τοῖς ἀνθρώποις — 由 介词 πρός 引导的两个呈对比关系的介词短语,均修饰动词 ἀποβλέποιεν(向……看)。这种 τε... καί... αὖ 的并列结构形象地描绘了画师在超越的理念世界与现实的人类画布之间来回审视的视线。

引用这一段

柏拉图, 理想国 §6.500-6.501. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:greekLit:tlg0059.tlg030.humanitext-grc2:6.500-6.501

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。