§19ς οὐκ ᾔδει Μίδαν αδ σθέντα αλ ς εἰς τὰ ἐν ἀγορᾷ, ἀτρέμα δʼ ἔχων ἐν τρισὶ μησὶν ἅπαντα τὰ χρέα καὶ τοὺς ἐράνους ἐπυθόμην, οὗτος δέ, ὁ ἐκ τριγονίας ὢν μυροπώλης, καθήμενος δʼ ἐν τῇ ἀγορᾷ ὅσαι ἡμέραι, τρία δὲ μυροπώλια κεκτημένος, λόγους δὲ κατὰ μῆνα λαμβάνων, οὐκ ᾔδει τὰ χρέα.
……我因不熟悉市场事务而不知道米达斯……而我静静地在三个月内便了解了所有的债务和无尽。 然而这个男的,一个三代经商的香料商,天天坐在市场里,拥有三家香料铺,每月都收取账目,却居然说自己不知道这些债务!
ἀλλʼ ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις οὐκ ἰδιώτης ἐστίν, πρὸς δὲ τὸν οἰκέτην οὕτως εὐήθης ἐγένετο, καί τινα μὲν τῶν χρεῶν, ὡς ἔοικεν, ᾔδει, τὰ δέ φησιν οὐκ εἰδέναι, ὅσα μὴ βούλεται.
虽然在其他事情上他绝非外行,但对自己的奴隶他竟变得如此愚蠢吗? 看来他知道其中一部分债务,而另一部分,只要是他不想知道的,他就声称自己不知道。
§20ὁ δὲ τοιοῦτος αὐτοῦ λόγος, ὦ ἄνδρες δικαςταί, οὐκ ἀπολόγημά ἐστιν, ἀλλʼ ὁμολόγημα ὡς οὐ δεῖ με τὰ χρέα διαλύειν.
陪审员诸位,他的这种说辞根本不是辩护,而是承认我不应该偿还这些债务。
ὅταν γὰρ φῇ μὴ εἰδέναι ἅπαντα τὰ ὀφειλόμενα, οὐκ ἔστιν αὐτῷ δήπου τόδʼ εἰπεῖν ὡς προεῖπέ μοι περὶ τῶν χρεῶν· ὅσα δʼ οὐκ ἤκουσα παρὰ τοῦ πωλοῦντος ταῦτα οὐ δίκαιός εἰμι διαλύειν.
因为当他说自己不知道所有的债务时,他当然不能说他曾事先向我说明了这些债务;而对于我没有从卖主那里听到的债务,我偿还它们是不公正的。
ὅτι μὲν οὖν ᾔδεις, ὦ Ἀθηνόγενες, ὀφείλοντα Μίδαν τὰ χρήματα ταῦτα οἶμαι πᾶσιν εἶναι δῆλον ἐξ ἄλλων τε πολλῶν καὶ ἐκ τοῦ αἰτεῖν σε τὸν Νίκωνα ὑπὲρ ἐμοῦ ἐγγυητήν, εἰ τὰ χρέα ὄντα ἱκανὸν νο. οὐ μὲν δὴ ἐγὼ τῷ λόγωι σοῦ τούτῳ §21ος καὶ οὐκ εἰλ νος καὶ τω τουτονὶ τὸν τρόπον.
阿特诺格奈斯,你明知米达斯欠了这些钱,我认为这对所有人来说都是显而易见的,这不仅从许多其他事实中可以看出,也从你为了我而请求尼康作担保人这一点中看出来,因为你足够清楚这些债务……我绝不因你这番话…… ……以这种方式。
εἰ σὺ μὲν διὰ τὸ μὴ εἰδέναι μὴ προεῖπάς μοι πάντα τὰ χρέα, ἐγὼ δὲ ὅσα σου ἤκουσα ταῦτα μόνον οἰόμενος εἶναι τὰς συνθήκας ἐθέμην, πότερος δίκαιός ἐστιν ἐκτεῖσαι, ὁ ὕστερος πριάμενος ἢ ὁ πάλαι κεκτημένος ὅτʼ ἐδανείζετο;
如果你因为不知道而没有事先向我说明全部债务,而我以为从你那里听到的就是仅有的债务而订立了契约,那么我们中哪一个支付是公正的呢? 是后来购买的人,还是在借债时长期拥有该奴隶的人?
ἐγὼ μὲν γὰρ οἴομαι σέ.
就我而言,我认为是你。
εἰ δʼ ἄρʼ ἀντιλέγομεν περὶ τούτου, διαιτητὴς ἡμῖν γενέσθω ὁ νόμος, ὃν οὐχ οἱ ἐρῶντες οὐδʼ οἱ ἐπιβουλεύοντες τοῖς ἀλλοτρίοις ἔθεσαν, ἀλλʼ ὁ δημοτικώτατος Σόλων·
如果我们对此发生争执,就让法律成为我们的仲裁人吧——这法律既不是由恋爱中的人,也不是由图谋他人财产的人所制定的,而是由最拥护民主的梭伦所制定的。
§22ὃς εἰδὼς ὅτι πολλαὶ ὠναὶ γίγνονται ἐν τῇ πόλει ἔθηκε νόμον δίκαιον, ὡς παρὰ πάντων ὁμολογεῖται, τὰς ζημίας ἃς ἂν ἐργάσωνται οἱ οἰκέται καὶ τὰ ἀδικήματα διαλύειν τὸν δεσπότην παρʼ ᾧ ἂν ἐργάςωνται οἱ οἰκέται.
梭伦深知城邦中有很多买卖发生,因而制定了一条公认公正的法律:奴隶所造成的损失和罪错,应当由奴隶在其手下工作的那个主人来解决。
εἰκότως· καὶ γὰρ ἐάν τι ἀγαθὸν πράξῃ ἢ ἐργασίαν εὕρῃ ὁ οἰκέτης τοῦ κεκτημένου αὐτὸν γίγνεται.
这理所当然;因为如果奴隶做出了什么好事,或者找到了有利可图的工作,这也归他的所有者所有。
σὺ δὲ τὸν νόμον ἀφεὶς περὶ συνθηκῶν παραβαινομένων διαλέγῃ.
但你却撇开法律不谈,反而大谈契约被违反。
καὶ ὁ μὲν Σόλων οὐδʼ ὃ δικαίως ἔγραφεν ψήφισμά τις τοῦ νόμου οἴεται δεῖν κυριώτερον εἶναι, σὺ δὲ καὶ τὰς ἀδίκους συνθήκας ἀξιοῖς κρατεῖν πάντων τῶν νόμων.
梭伦甚至认为,即使是某人公正起草的决议也不应当比法律更有效力,你却要求甚至是不公正的契约也要凌驾于一切法律之上。
§23καὶ πρὸς τούτοις, ὦ ἄνδρες δικασταί, τῷ τε πατρὶ τῷ ἐμῷ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπιτηδείοις ἔλεγεν ὡς εθελ δωρεὰν κε τὸν δὲ Μίδαν κελεύςας ἐᾶν αὐτῷ καὶ μὴ ὠνεῖσθαι· ἐμὲ δʼ οὐκ ἐθέλειν ἀλλὰ βούλεσθαι πάντας πρίασθαι.
不仅如此,陪审员诸位,他还曾对我的父亲和我的其他亲友说,他原本愿意免费赠送米达斯的儿子们,并劝我把米达斯留给他而不要购买;而我却不愿意,执意要买下他们全部。
καὶ ταῦτα καὶ πρὸς ὑμᾶς αὐτόν, φασίν, μέλλειν λέγειν, ἵνα δὴ δοκοίη μέτριος εἶναι, ὥςπερ πρὸς ἠλιθίους τινὰς διαλεξόμενος καὶ οὐκ αἰσθησομένους τὴν τούτου ἀναίδειαν.
据说他还打算在你们面前说这些话,好让自己显得温和得体,仿佛他要面对的是一些无法看穿其厚颜无耻的蠢人似的。