§2.1ἀλλὰ πλήθει γε πολέμων καὶ τροπαίων ἡ Φιλοποίμενος ἐμπειρία βεβαιοτέρα, τῷ μὲν γὰρ τὰ πρὸς Φίλιππον ἐκρίθη δυοῖν ἀγώνοιν, ὁ δὲ μυρίας μάχας κατορθώσας οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν τῇ τύχῃ πρὸς τὴν ἐπιστήμην ἀπολέλοιπεν.
然而,就战争和战捷纪念碑的数量而言,菲洛皮门的经验更为可靠。 因为对于前者而言,与菲利普的事业是通过两次交战决定的,而后者成功指挥了无数次战斗,没有给运气留出任何质疑其专业知识的余地。
ἔτι δὲ ὁ μὲν τῇ Ῥωμαίων ἀκμὴν ἐχούσῃ δυνάμει χρησάμενος, ὁ δὲ τῆς Ἑλλάδος ἤδη φθινούσης ἐπακμάσας, δόξαν ἔσχεν, ὥστε τοῦ μὲν ἴδιον, τοῦ δὲ κοινὸν ἔργον εἶναι τὸ κατορθούμενον ὁ μὲν γὰρ ἦρχεν ἀγαθῶν, ὁ δὲ ἄρχων ἀγαθοὺς ἐποίει.
此外,前者利用了处于鼎盛时期的罗马人的力量,而后者则在希腊已经衰落时崛起并获得声誉;因而,所取得的成功对前者而言是其个人的成就,而对后者而言则是共同的功劳。 因为前者指挥着优秀的人,而后者在指挥的过程中使人们变得优秀。
§2.2καὶ μὴν τό γε πρὸς Ἕλληνας τούτῳ γενέσθαι τοὺς ἀγῶνας οὐκ εὐτυχῆ μέν, ἰσχυρὰν δὲ τῆς ἀρετῆς ἀπόδειξιν παρεῖχεν οἷς γὰρ ὅμοια τἆλλα, τῷ προὔχειν ἀρετῇ κρατοῦσι.
诚然,对他而言,与希腊人进行战争虽然并非幸事,却为其德行提供了强有力的证明;因为在其他方面均等的情况下,人们凭借在德行上胜出一筹而获得胜利。
καὶ γὰρ δὴ πολεμικωτάτοις Ἑλλήνων Κρησὶ καὶ Λακεδαιμονίοις πολεμήσας, τῶν μὲν πανουργοτάτων δόλῳ, τῶν δʼ ἀλκιμωτάτων τόλμῃ περιεγένετο.
事实上,他与希腊人中最善战的克里特人和拉刻代蒙人交战,凭借智谋战胜了最狡诈的人,凭借勇气战胜了最勇敢的人。
§2.3πρὸς δὲ τούτοις Τίτος μὲν ἐξ ὑποκειμένων ἐνίκα, χρώμενος ὁπλισμοῖς καὶ τάξεσιν αἷς παρέλαβε. Φιλοποίμην δὲ αὐτὸς ἐπεισενεγκὼν καὶ μεταβαλὼν τὸν περὶ ταῦτα κόσμον, ὥστε τὸ νικητικώτατον ὑφʼ οὗ μὲν οὐκ ὂν εὑρῆσθαι, τῷ δὲ ὑπάρχον βοηθεῖν.
除此之外,提图斯是凭借现有的基础取胜,使用他继承的武装和阵形;而菲洛皮门则亲自引入并改革了这方面的制度,从而,最能致胜的因素,在一者那里是无中生有而被创造出来的,而在另一者那里则是现存的系统为其提供了助力。
κατὰ χεῖρα τοίνυν Φιλοποίμενος μὲν ἔργα πολλὰ καὶ μεγάλα, θατέρου δὲ οὐδέν, ἀλλὰ καὶ τῶν Αἰτωλῶν τις αὐτὸν Ἀρχέδημος ἐπέσκωπτεν ὡς, ὅτε αὐτὸς ἐσπασμένος τὴν μάχαιραν ἔθει δρόμῳ πρὸς τοὺς μαχομένους καὶ τοὺς συνεστῶτας τῶν Μακεδόνων, τοῦ Τίτου τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπτίας ἀνατείναντος ἑστῶτος καὶ προσευχομένου.
因而,在白兵战中,菲洛皮门有许多伟大的伟绩,而另一者却毫无建树;甚至埃托利亚人中有一个叫阿耳刻德莫斯的人嘲笑他说,当他自己拔出剑,朝正在战斗的人们以及负隅顽抗的马其顿人飞奔而去时,提图斯却正站着祈祷,双手掌心向上伸向天空。