Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 忍耐について §3-4

キリストが示した忍耐の模範と信徒の服従

2 / 9 箇所 · ラテン語

要旨

キリストが地上の生涯と受難において示した計り知れない忍耐の模範を数多く列挙し、神の僕たる私たちはその主に服従すべきであり、その服従自体も忍耐から生じるものであることを説く。

§3Et haec quidem diuinae patientiae species, quasi de longinquo, fors ut de supernis aestimetur.
そして、神の忍耐のこうした現れは、いわば遠くから、おそらくは天上からのものとして評価されるであろう。
quid illa autem, quae inter homines palam in terris quodammodo manu adprehensa est? nasci se deus in utero patitur matris [expectat] et natus adolescere sustinet et adultus non gestit agnosci, sed contumeliosus insuper sibi est et a seruo suo tinguitur et temptatoris congressus solis uerbis repellit.
しかし、人間の間で、公に地上で、いわば手で触れられるほどになったあの忍耐はどうだろうか。 神は母の胎内に生まれることを甘んじて受け入れ、[待ち望み、]生まれては成長することを耐え忍び、成人しては認められることを急がず、かえって自らに対して屈辱的であり、自らの僕によって洗礼を授けられ、誘惑者の襲撃を言葉だけで退ける。
cum de deo fit magister docens hominem euadere mortem, ob salutem scilicet ueniam offensae patientiae eruditum, (non contendit, non reclamauit nec quisquam in plateis uocem eius audiuit;
神から、人間が死を免れることを教える教師が生まれるとき、すなわち、救いのために、害された忍耐への許しを教え込まれた教師となるとき、(「彼は争わず、叫ばず、また大通りで誰もその声を聞かなかった。
arundinem quassatam non fregit, linum fumigans non restinxit.
傷ついた葦を折らず、くすぶる灯心を消さなかった。
) nec enim mentitus fuerat propheta, immo ipsius dei contestatio, spiritum suum in filio cum tota patientia collocantis.
」)実際、預言者は嘘をついていなかった。 それどころか、御子の中に自らの霊を完全な忍耐とともに置かれた神ご自身の証言であったのだ。
nullum uolentem sibi adhaerere non suscepit, nullius mensam tectumue despexit;
ご自分に従おうと望む者を誰も受け入れないことはなく、誰の食卓も家も蔑まなかった。
[atquin ipse lauandis discipulorum pedibus ministrauit] non peccatores, non publicanos aspernatus est, non illi saltim ciuitati, quae eum recipere noluerat, iratus est, cum etiam discipuli tam contumelioso oppido caelestes ignes repraesentari uoluissent;
[それどころか、自ら弟子の足を洗うことで仕えられた。 ]罪人たちも徴税人たちも拒まず、ご自分を受け入れようとしなかったあの町に対してさえ怒りを発せず、弟子たちがその不遜な町に対して天の火を降らせることを望んだときでさえそうであった。
ingratos curauit, insidiatoribus cessit.
恩知らずな者たちを癒やし、陥れようとする者たちに身を引いた。
parum hoc, si non etiam proditorem suum secum habuit nec constanter denotauit.
これでもまだ十分ではない、もしご自分を裏切る者をそばに置き、彼を執拗に非難しなかったということがなければ。
cum uero traditur, cum adducitur ut pecus ad uictimam, — sic enim non magis aperit os quam agnus sub tondentis potestate — ille, cui legiones angelorum, si uoluisset, uno dicto de caelis adfuissent, ne unius quidem discentis gladium ultorem probauit.
しかし、引き渡され、屠殺される獣のように引かれていくとき ―― 実際、毛を刈る者の支配下にある小羊が口を開かないのと同じく、彼も口を開かなかった ―― もし望むなら天使の軍勢が一言で天から駆けつけたであろうそのお方は、弟子のうちたった一人の復讐の剣をも認めなかった。
patientia domini in Malcho uulnerata est.
主の忍耐はマルコスにおいて傷つけられた。
itaque et gladii opera maledixit in posterum et sanitatis restitutione ei, quem non ipse uexauerat, satisfecit per patientiam, misericordiae matrem.
それゆえ、主は将来にわたって剣の働きを呪い、ご自身が傷つけたわけではないあの者に、慈愛の母である忍耐を通じて、健康を回復させることで償いをされた。
taceo, quod figitur;
十字架につけられたことについては沈黙しよう。
in hoc enim uenerat.
そのためにこそ彼は来られたのだから。
numquid tamen subiendae morti etiam contumeliis opus fuerat? sed saginari uoluptate patientiae discessurus uolebat: despuitur, uerberatur, deridetur, foedis uestitur, foedioribus coronatur.
しかし、死に臨むにあたって、侮辱までもが必要であっただろうか。 しかし、世を去るにあたって、彼は忍耐の喜びで満たされることを望んだのである。 唾を吐きかけられ、鞭打たれ、嘲笑され、見苦しい衣を着せられ、より見苦しい冠をかぶせられた。
mira aequanimitatis fides: qui in hominis figura proposuerat latere, nihil de impatientia hominis imitatus est.
平穏さの驚くべき忠実さよ。 人間の姿のうちに隠れることを企てられたお方は、人間の忍耐のなさからは何一つ模倣しなかった。
hinc uel maxime, Pharisaei, dominum agnoscere debuistis;
ファリサイ派の人々よ、これによってこそ、何よりもあなた方は主を認めるべきであった。
patientiam huiusmodi nemo hominum perpetraret.
このような忍耐を、人間の誰も成し遂げることはできなかっただろうから。
talia tantaque documenta, quorum magnitudo penes nationes quidem detrectatio fidei est, penes nos uero ratio et structio, satis aperte non sermonibus modo in praecipiendo sed etiam passionibus domini (in) sustinendo probant his, quibus credere datum est, patientiam dei esse naturam, effectum et praestantiam ingenitae cuiusdam proprietatis.
このような、そしてこれほど多くの証拠は、その偉大さが異邦人にとっては信仰を拒絶する理由であり、私たちにとっては理にかなったことであり、信仰の基礎を築くものであるが、信じることが与えられた人々に対して、言葉による教えにおいてのみならず、主が耐え忍ばれた受難を通じても、忍耐が神の性質であり、内生的なある固有の特性の効果であり卓越性であることを十分に明らかに証明している。
§4Igitur si probos quosque seruos et bonae mentis pro ingenio dominico conuersari uidemus, - siquidem artificium promerendi obsequium est, obsequii uero disciplina morigera subiectio est — quanto magis nos secundum dominum moratos inueniri oportet, seruos scilicet dei uiui, cuius iudicium in suos non in compede aut pilleo uertitur, sed in aeternitate aut poenae aut salutis? cui seueritati declinandae uel liberalitati inuitandae tanta obsequii diligentia opus est, quanta sunt ipsa, quae aut seueritas comminatur aut liberalitas pollicetur.
それゆえ、もし私たちが、いかなる誠実で良識ある僕たちも、主人の気性に合わせて振る舞うのを見るならば ―― 実際、好意を得るための技術とは服従であり、服従の規律とは素直な従属なのだから ―― 生ける神の僕である私たちは、どれほどいっそう、主に従って性格づけられていると見出されるべきであろうか。 神の、その僕たちに対する裁きは、足枷やピレウス帽にかかっているのではなく、罰か救いかの永遠性にかかっているのだから。 この厳格さを避けるため、あるいはこの寛大さを招くためには、厳格さが脅かすもの、あるいは寛大さが約束するものそれ自体と同じほど大きな、服従への熱心さが必要である。
et tamen nos non de hominibus modo seruitute subnexis uel quolibet alio iure debitoribus obsequii, uerum etiam de pecudibus, etiam de bestiis oboedientiam exprimimus, intellegentes usibus nostris eas a domino prouisas traditasque.
それにもかかわらず、私たちは、隷属によって結びつけられている人々や、他のいかなる権利によって服従を義務づけられている人々からだけでなく、家畜からさえ、また野獣からさえ従順を引き出している。 それらは私たちの用途のために主によって備えられ、引き渡されたものであると理解しているからである。
meliora ergo nobis erunt in obsequii disciplina quae nobis deus subdit? agnoscunt denique fl.
それならば、神が私たちに服従させたものたちの方が、服従の規律において、私たちよりも優れているというのだろうか。 結局のところ、それらは従うことによって主人を認めているのだ。
quae oboediunt: nos cui soli subditi sumus, domino scilicet, auscultare dubitamus? at quam iniustum est, quam etiam ingratum, quod per alterius indulgentiam de aliis consequaris, idem illi, per quem consequeris, de temetipso non rependere! nec pluribus de obsequii exhibitione debiti a nobis domino deo.
私たちが唯一服従している相手、すなわち主に対して、私たちは耳を傾けることをためらうのだろうか。 しかし、他者の寛大さによって、他のものたちから自分が得ているものを、それをあなたに得させてくださる当のお方に対して、あなた自身に関して報いないということは、どれほど不義であり、またどれほど恩知らずなことであろうか。 私たちが主なる神に対して果たすべき服従を示すことについて、これ以上多くを語る必要はない。
satis enim agnitio dei, quid sibi incumbat, intellegit.
神を知ることは、自らに課せられた任務を十分に理解しているからである。
ne. tamen ut extraneum de obsequio uideamur interfecisse, ipsum quoque obsequium de patientia trahitur.
しかし、私たちが服従について、無関係なものとして議論を台無しにしたかのように見えないために、服従それ自体もまた忍耐から引き出されるのである。
numquis non\' patiens obsequitur aut patiens obluctatur? quam ergo dominus deus, omnium bonorum et demonstrator et acceptator, in semetipso circumtulit, quis de bono eius late retractet? cui item dubium sit omne bonum, quia ad deum pertineat, pertinentibus ad deum tota mente sectandum? per quae in expedito et quasi in praescriptionis compendio [et commendatio et exhortatio] de patientia constitutum est.
忍耐強くない者が服従するだろうか、あるいは忍耐強い者が抵抗するだろうか。 それゆえ、あらゆる善の実証者であり受け入れ手でもある主なる神が、ご自身のうちに携えておられたこの忍耐について、その善さから誰が退くことができようか。 同様に、すべての善は神に属するがゆえに、神に属する人々によって全精力を傾けて追求されるべきであるということに、誰が疑いを抱だろうか。 これらによって、忍耐に関する推奨と勧めは、障害なく、いわば規定の要約の形で、確立されたのである。

語釈・文法注

  1. 3cum de deo fit magister... eruditum — 前置詞句 `de deo` は教師(キリスト)が神から出たものである(神性を有する)ことを表す。`eruditum` は `magister` を修飾する一致分詞であり、`ob salutem` および `ueniam`(目的格属格 `offensae patientiae` を伴う)をその目的語関係の語句として統治している。
  2. 3parum hoc, si non etiam proditorem... — 省略を伴う反実仮想の条件文であり、`parum hoc [esset], si non... habuisset`(もし〜でなかったならば、これだけでは不十分であったろう)という構造。実際には裏切り者を身近に置いてあからさまな非難を避けたという事実を通じて、キリストの忍耐が究極的な次元に達していたことを強調する。
  3. 4si probos quosque seruos... quanto magis... — 大枠として `si... uidemus... quanto magis... oportet` (もし私たちが〜を見るならば、なおさら〜であるべきだ)という比較の論理構造。世俗の僕が主人の気性(`ingenio`)に合わせて服従する事実を引き合いに出し、生ける神の僕であるキリスト者が神に対して示すべき絶対的な服従の義務を強調している。
  4. 4ne... tamen ut extraneum de obsequio uideamur interfecisse — 否定の目的節 `ne... uideamur` (〜のように見えないために)の中に、`ut extraneum` (無関係なものとして)および `interfecisse` が組み込まれている。`interfecisse` はここでは比喩的に「途絶えさせる」「台無しにする」の意味で用いられ、忍耐の文脈において「服従」のテーマを突如導入したことが全体の論理の流れを損なう無関係な挿入であるかのように見えないようにする、という著者の意図を示している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 忍耐について §3-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa023.humanitext-lat2:3-4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。