Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · ギリシア風の外套について §4#2

衣服の虚栄とキリスト教的知恵の象徴としてのパッリウム

5 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

衣服の変更がもたらす虚栄の害(アレクサンドロス大王やエンペドクレスの例)と社会秩序・道徳の崩壊を嘆き、キリスト教の知恵の象徴としてのパッリウム(外套)こそが最も尊厳ある衣服であることを宣言する。

§4#2Nec(??)tepidior vis vanae quoque gloriae mutandis induviis, etiam viro salvo.
衣を替えることにおいて、たとえ男の性別が保たれている場合であっても、虚栄の力もまた決して冷めてはいない。
Calor est omnis affectus;
すべての情熱は熱である。
verum cum in affectationem flabellatur, iam de incendio gloriae ardor est.
しかし、それが気取りへと扇がれるとき、今や虚栄の火から生じる燃えるような熱となる。
Habes igitur ex isto fomite aestuantem magnum regem, sola gloria minorem.
それゆえお前は、この火口から熱狂している偉大な王を見る。 彼はただ虚栄においてのみ、自らより小さな者となったのだ。
Vicerat Medicam gentem, et victus est Medica veste.
彼はメディアの民を征服したが、メディアの衣服に征服された。
Triumphalem cataphracten amolitus in captiva sarabara decessit;
凱旋の甲冑を脱ぎ捨てて、捕虜のズボンへと身を落とした。
pectus squamarum signaculis disculptum textu pellucido tegendo nudavit, anhelum adhuc ab opere belli, et ut mollius, ventilante serico extinxit.
鱗の模様が刻まれた胸を、透き通った織物で覆うことによって露わにし、戦争の労苦からなおも息を切らせている胸を、より快適にするために、そよ風を送る絹で冷ました。
Non erat satis animi tumens Macedo, ni illum etiam vestis inflatior delectasset;
マケドニア人は、ただでさえ心が傲慢であるだけでは十分ではなく、より膨らんだ衣服が彼を喜ばせなければ気が済まなかった。
nisi quod et philosophi, puto, ipsi aliquid eiusmodi affectant.
もっとも、哲学者たち自身も、思うに、これに類することを気取っているのだが。
Audio enim et in purpura philosophatum.
なぜなら、紫の衣を着て哲学した者がいると聞くからである。
Si philosophus in purpura, cur non et in baxa? Tyrium calciari nisi auro minime Graecatur.
もし哲学者が紫の衣を着るなら、なぜバクサを履かないのか。 ティルスの染め物の靴を履くことは、金がなければ、けっしてギリシア風とは言えない。
Dicet, Atquin alius et sericatus et crepidam aeratus incessit.
「だがしかし、別の者は絹をまとい、真鍮のサンダルを履いて歩き回ったではないか」と誰かが言うだろう。
Digne quidem, ut bacchantibus indumentis aliquid subtinniret, cymbalo incessit.
なるほどふさわしく、お祭り騒ぎの衣服に何かがチリチリと音を立てるように、彼はシンバルを履いて歩いたのだ。
Quod si iam tunc locorum Diogenes de dolio latraret, non coenulentis pedibus, ut tori Platonici sciunt, sed omnino totum Empedoclem in adyta Cloacinarum detulisset, ut qui se caelitem delirarat sorores prius suas, dehinc homines deus salutaret.
もしその当時、あの場所にディオゲネスがいて、樽の中から吠えていたなら、プラトンの寝椅子が知っているような泥だらけの足で踏み荒らすだけでなく、エンペドクレスを丸ごと、下水の女神たちの深奥へと投げ落としただろう。 自らを天上の神であると妄想した彼が、まずは自分の姉妹たちを、次いで人間を、神として迎えるように。
Tales igitur habitus qui de natura et modestia transferunt et acie figere et digito destinare et nutu tradere merito sit.
したがって、天性と慎みから外れてこのような衣服へと乗り換える者たちを、鋭い視線で睨みつけ、指で指し示し、目配せで笑いものにするのは当然のことである。
Prorsus si quis Menandrico fluxu delicatam vestem humi protrahat, audiat penes se quod dicit comicus, Qualem demens iste chlamydem disperdit? Enimvero iam dudum censoriae intentionis episcynio disperso, quantum denotatui, passivitas offert libertinos in equestribus, subverbustos in liberalibus, dediticios in ingenuis, rupices in urbanis, scurras in forensibus, paganos in militaribus: vespillo, leno, lanista tecum vestiuntur.
まったく、もし誰かがメナンドロス風の自堕落さで優美な衣服を地面に引きずっているなら、その耳元で、喜劇作家の次の言葉を聞くがよい。 「あの狂人は、なんと見事な外套を台無しにしていることか! 」実に、監察官の厳しい監視の幕がとっくに引き裂かれて以来、無秩序が、非難されるべきどれほど多くの対象を提供していることか。 騎士の身分に解放奴隷が、自由人の身分に鞭打たれた奴隷が、自由民の中に降伏民が、都会人の中に田舎者が、法廷に道化が、軍人に民間人が交ざっている。 死体運び、ポン引き、剣闘士の養成者が、お前と同じ衣服を着ているのだ。
Converte et ad feminas.
女性たちにも目を向けよ。
Habes spectare, quod Caecina Severus graviter senatui impressit, matronas sine stola in publico.
カエキナ・セウェルスが元老院に重々しく説いたこと、すなわち、淑女たちが淑女の正装を身につけずに公の場に現れるのを、お前は目にすることになる。
Denique Lentuli auguris consultis, quae ita sese exauctorasset, pro stupro erat poena;
ついに、占い官レントゥルスの布告によれば、そのように自らの装いを放棄した女性に対する罰は、姦通罪に等しかった。
quoniam quidem indices cusodesque dignitatis habitus, ut lenocinii factitandi impedimenta, sedulo quaedam desuefecerant.
なぜなら、尊厳の指標であり守護者である衣服を、売春を常習する上での障害として、一部の女たちが注意深く廃止したからである。
At nunc in semetipsas lenocinando, quo planius adeantur, et stolam et supparum et crepidulum et caliendrum, ipsas quoque iam lecticas et sellas, quis in publico quoque domestice ac secrete habebantur, eieravere.
しかし今や、より容易に近づかれ得るように自らを売り込むために、彼女たちは淑女の正装も、軽い外套も、靴も、かつらも、さらにはかつては公の場にあっても家庭的かつ隠密に保たれていた輿や椅子さえも、誓って拒絶してしまった。
Sed alius extinguit sua lumina, alius non sua accendit.
しかし、ある者は自らの光を消し、別の者は自分のものではない光を灯す。
Aspice lupas, popularium libidinum nundinas, ipsas quoque frictrices, et si praestat oculos abducere ab eiusmodi propudiis occisae in publico castitatis, aspice tamen vel sublimis, iam matronas videbis.
娼婦たち、大衆の情欲の取引市場、淫らな女たちを見よ。 もし、公衆の面前で殺された貞操という、このような恥ずべきものから目をそらす方がよいとしても、それでもなお、高みを見上げるがよい。 今や、そこに淑女たちを見るだろう。
Et cum latrinarum antistes sericum ventilat, et immundiorem loco cervicem monilibus consolatur, et armillis, quas ex virorum fortium donis ipsae quoque matronae temere usurpassent, omnium pudendorum conscias manus inserit, impuro cruri purum aut mulleolum inducit calceum, cur istos non spectas, vel illos item habitus qui novitati suae stare religionem mentiuntur? cum ob cultum omnia candidatum et ob notam vittae et privilegium galeri Cereri initiantur, cum ob diversam affectionem tenebricae vestis et tetrici super caput velleris in Bellonae mentes fugantur, cum latioris purpurae ambitio et Galatici ruboris superiectio Saturnum commendat? Cum ipsum hoc pallium morosius ordinatum et crepidae Graecatim Aesculapio adulantur, quanto tunc magis arguas illud et urgeas oculis, etsi iam simplicis et inaffectatae, tamen superstitionis reum? Enimvero cum hanc primum sapientiam vestit quae vanissimis superstitionibus renuit, tunc certissime pallium super omnes exuvias et peplos augusta vestis, superque omnes apices et tutulos sacerdos suggestus.
そして、便所の女司祭が絹の衣をひるがえし、その場所よりも不潔な首を首飾りで慰め、かつては勇敢な男たちの贈り物から淑女たち自身さえもが滅多なことでは身につけなかったような腕輪に、あらゆる恥ずべき行為を知り尽くしている手を差し入れ、不潔な脚に、清潔な、あるいは赤みを帯びた靴を履かせるとき、なぜお前はこれらの者たちを見ないのか。 あるいは、自分たちの新奇な装いのために宗教が存続していると偽っている、あのような装いを見ないのか。 すべてが純白の装いと、リボンの印、そして神官の帽子の特権のために、人々がケレスの秘儀に参入するとき、あるいは、それとは逆の好みから、暗い衣服と頭の上の不気味な羊毛のために、ベローナの狂気へと精神が駆り立てられるとき、あるいは、幅の広い紫衣への執着とガラティアの赤を羽織ることが、サトゥルヌスを美しく飾るとき。 この外套自体が細心の注意を払って整えられ、ギリシア風のサンダルがエスクラピオスにへつらうとき、そのときお前は、たとえそれが単純で飾りのないものであるとしても、やはり迷信の罪を負うものとして、どれほど強くそれを非難し、厳しい目を向けるべきだろうか。 しかしながら、この外套が、極めて虚しい迷信を拒絶するあの知恵を初めて包み込むとき、そのときこそ最も確実に、外套はすべての剥ぎ取り品やペプロスを超える威厳ある衣服となり、すべての尖り帽子や髪飾りを超える、祭司の演壇となるのだ。
Deduc oculos, suadeo, reverere habitum, unius.
目を伏せよ、私は勧める。
interim erroris tui renuntiatorem.
そして、さしあたりお前のひとつの過ちを告げる者であるこの衣服を敬え。

語釈・文法注

  1. §4#2sola gloria minorem — gloria は比較の奪格であり、比較級 minor の対格男性単数形 minorem に係る。アレクサンドロス大王が「ただ虚栄(あるいは名声への執着)という一点においてのみ、他のすべてに劣る存在(より小さな者)となった」という痛烈な皮肉を表している。
  2. §4#2ut qui se caelitem delirarat — ut qui は直説法過去完了 delirarat を伴い、理由または特徴(「〜したような者として」「〜したのだから」)を表す関係節を導く。これは古典期には通常接続法を伴うが、後期ラテン語において直説法が用いられる典型的な一例である。
  3. §4#2quantum denotatui, passivitas offert — passivitas(無秩序、混淆)が主節の主語であり、offert がその主動詞。quantum は offert の目的語となる名詞句を導き、denotatui は「非難のために」という目的の与格(述語与格)として機能している。全体として、社会的無秩序がどれほど多くの非難すべき対象を差し出しているかを述べる構造である。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, ギリシア風の外套について §4#2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa022.humanitext-lat1:4%232

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。