Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · ギリシア風の外套について §2

万物の不断の変化と人間の衣服の変遷

2 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

著者は自然界、天体、海、大地の季節的・地形的な変容、さらには歴史上の地殻変動や帝国の衰亡を列挙し、世界の本質が絶えざる変化にあることを論じる。そして、当時の帝国の繁栄が世界をいかに美しく改革したかを示し、世界の変化を肯定しながら人間の衣服の変化を非難することの矛盾を突く。

§2Sit nunc aliunde res, ne Poenicum inter Romanos aut erubescat aut doleat.
今や、話は他から由来するものとしよう。 ローマ人の中で、カルタゴの者が恥じることも、また苦しむこともないように。
Certe habitum vertere naturae totius sollemne munus est.
確かに、状態を変えることは、全自然の普遍的な役割である。
Fungitur et ipse mundus interim iste quem incumbimus.
私たちがその上に身を置いている、この世界自体も、差し当たりそれを果たしている。
Viderit Anaximander, si plures putat, viderit, si quis uspiam alius, ad Meropas, ut Silenus penes aures Midae blatit, aptas sane grandioribus fabulis.
アナクシマンドロスが、世界が複数あると考えるなら彼に任せよう。 また、ミダスの耳のそばでシレノスがさえずるように、より壮大な寓話に確かに適しているメロプス人たちのところで、他の誰かがどこかでそのように考えるなら、彼に任せよう。
Sed et si quem Plato aestimat, cuius imago hic sit, etiam ille habeat necesse est proinde mutare.
しかし、プラトンが想定するような、この世界がその模像であるところの別の世界があるとしても、それもまた同様に変化せざるを得ない。
Quippe si mundus ex diversis substantiis officiisque constabit, ad formam eius quod mundus hic est; neque enim mundus, si non ut mundus proinde.
なぜなら、もし世界が、この世界であるものの形に従って、多様な実体と職能から構成されるならば(実際そのようになるのだが)、やはり同様に世界らしくなければ世界ではないからである。
Diversa in unum ex demutatione diversa sunt.
多様なものが一つになるのは、変化から生じる多様性による。
Denique diversitatis discordiam vices foederant.
結局のところ、多様性の不和は、交代が調和させるのである。
Ita mutando erit mundus omnis qui ex diversitatibus corporatus et vicibus temperatus.
このように変化することによってのみ、多様性から肉体を与えられ、交代によって調和させられたあらゆる世界が存在することになる。
Nostra certe metatio, quod clausis, vel in totum Homericis oculis liquet, totum versiforme est.
私たちの領域は、閉じられた、あるいは完全にホメロス的な目にも明らかであるように、すべてが形を変えるものである。
Dies et nox invicem vertunt.
昼と夜は交互に入れ替わる。
Sol stationibus annuis, luna modulationibus menstruis variat.
太陽は一年の定位置によって、月は一月の満ち欠けによって変化する。
Siderum distincta confusio interdum deicit quid, interdum resuscitat.
星々の整然とした混沌は、時に何かを引き下げ、時に復活させる。
Caeli ambitus nunc subdivo splendidus. nunc nubilo sordidus;
天の巡りは、ある時は屋外で輝き、ある時は雲で薄暗い。
aut imbres ruunt, et si qua missilia cum imbribus;
あるいは雨が激しく降り、雨とともに飛び道具が降る。
dehinc substillum, et denuo sudum.
その後は霧雨となり、再び快晴となる。
Sic et mari fides infamis, dum et flabris aeque mutantibus de tranquillo probum. de flustris temperatum, et extemplo de decumanis inquietat.
同様に海もまた不実さで悪名高い。 等しく変化するそよ風によって、穏やかさから穏和になり、凪から程よい状態になり、そして突如として大波によって不安に陥らせる。
Sic et terram si recenseas temporatim vestiri amantem, prope sis eandem negare, memor viridem cum conspicis flavam, mox visurus et canam.
同様に大地を観察するなら、季節ごとに衣服をまとうことを好む大地の、緑色を見つめるとき、それが黄色であることを思い出し、やがては白色を見るであろうことを考えれば、それを同じ大地であると否定しそうになるだろう。
Ceteri quoque eius ornatus quid non aliud ex alio mutant, et montium scapulae decurrendo, et fontium venae cavillando, et fluminum viae obhumando? Mutavit et totus orbis aliquando, aquis omnibus obsitus.
大地の他の装飾もまた、あれこれと変化しないものがあろうか。 山々の肩は崩れ落ち、泉の脈は空洞を穿ち、川の路は土に埋もれることで。 全世界も、かつて一度、すべての水に覆われて変化した。
Adhuc maris conchae et buccinae peregrinantur in montibus, cupientes Platoni probare etiam ardua fluitasse.
今なお海の貝殻やほら貝が山々を旅しており、プラトンに対して、高い山々さえもかつて水浸しであったことを証明しようと望んでいるかのようである。
Sed et enatando rursus in forma mutavit rursus orbis, alius idem.
しかし、水が引くことによって、世界は再びその形において変化した。 別の、しかし同じ世界として。
Mutat et nunc localiter habitus, cum situs laeditur, cum inter insulas nulla iam Delos, harenae Samos, et Sibylla non mendax, cum in Atlantico Libyam aut Asiam adaequans quaeritur, cum Italiae quondam latus Hadria Tyrrhenoque quassantibus mediotenus interceptum reliquias Siciliam facit, cum tota illa plaga discidii contentiosos aequorum coitus angustis retorquens novum vitii mari induit, non exspuentis naufragia, sed devorantis.
そして今も、場所が損なわれるとき、場所ごとにそのあり方を変えている。 かつて島々の間にあったデロスは今やなく、サモスは砂となり、シビュラは嘘つきではなかったとされるとき。 大西洋において、リビアやアジアに匹敵する大陸が捜し求められるとき。 かつてイタリアの脇腹であった場所が、アドリア海とティレニア海の激しい揺さぶりによって中間で切り取られ、その残骸がシチリアとなったとき。 そして、その分裂した一帯が、競い合う海水の衝突を狭い海峡に引き戻すことで、難破船を吐き出すのではなく飲み込むという、海の新たな害悪をまとわせたとき。
Patitur et continens de caelo aut de suo.
陸地もまた、天から、あるいは自らの内から災害を被る。
Aspice ad Palaestinam.
パレスティナを見よ。
Qua Iordanis amnis finium arbiter, vastitas ingens, et orba regio, et frustra ager.
ヨルダン川が境界の仲裁者となっているところ、そこには巨大な荒廃があり、見捨てられた地域があり、無駄な耕地がある。
Et urbes retro, et populi frequentes, et solus audiebat.
かつては背後に諸都市があり、多くの人々がおり、唯一のものと噂されていた。
Dehinc, ut deus censor est, impietas ignium meruit imbres: hactenus Sodoma, et nulla Gomorrha, et cinis omnia, et propinquitas maris iuxta cum solo mortem vivit.
その後、神が審判者であるため、不信心は火の雨に値した。 ソドムはここまで、ゴモラはもはや存在せず、すべては灰となり、すぐそばの海は土地とともに死を生きている。
Ex huiuscemodi nubilo et Tuscia Vulsinios pristinos deusta, quo magis de montibus suis Campania speret, erepta Pompeios.
このような災厄の雲によって、エトルリアもかつてのウルシニイを焼き尽くされ、それゆえカンパニアは、ポンペイを奪われた今となっては、自らの山々からいっそう恐れるべきなのである。
Sed absit.
しかし、そのようなことが起きませんように。
Utinam et Asia secura iam sit de soli ingluvie! Utinam et Africa semel voraginem paverit, unicis castris fraudatis expiata! Multa et alia huiusmodi detrimenta habitum orbis novavere situsque movere.
アジアが今や、大地の呑み込みから安全でありますように! アフリカが、ただ一度だけ奈落を満たし、唯一の陣営を失ったことでその罪を贖い終えていますように! このような他の多くの損害が、世界のあり方を一新し、場所を移動させた。
Bellis quoque plurimum licuit.
戦争にもまた、きわめて大きな影響が許された。
Sed piget tristia non minus quam regnorum vices recensere, quotiens et ista mutaverint iam inde a Nino Beli progenie;
しかし、悲惨なことを列挙するのも、帝国の政権交代を列挙するのも、同様に気が進まない。 ベロスの末裔ニヌスの時代からずっと、それらがどれほど頻繁に変化してきたことか。
si tamen Ninus regnare primus, ut autumat superiorum profanitas.
もし、不信心な先人たちが主張するように、ニヌスが最初に支配したのだとすれば、の話だが。
Ferme apud vos ultra stilus non solet.
あなたがたの間では、歴史の記録は普通それ以上に遡ることはない。
Ab Assyriis, si forte, aevi historiae patescunt.
せいぜいアッシリア人から、時代の歴史が明らかになるにすぎない。
Qui vero divinas lectitamus, ab ipsius mundi natalibus competes sumus.
しかし、神聖な書物を熱心に読んでいる私たちは、世界自体の誕生からの歴史を共に知っている。
Sed laeta iam malo, quippe et laeta mutant.
しかし、私は今や喜ばしいことを語るのを望む。 なぜなら、喜ばしいこともまた変化するからである。
Denique si quid mare diluit, caelum deussit, terra subduxit, gladius detotondit, alias versura compensati redit.
結局のところ、海が洗い流したもの、天が焼き尽くしたもの、大地が引き込んだもの、剣が刈り取ったものがあるとしても、それは別の機会に交代による補償として戻ってくる。
Nam et primitus maiorem ambitum terra cassa et vacans hominum, et sicubi aliqua gens occuparat, sibimet soli erat.
なぜなら、最初、地球の大部分の領域は空虚で、人間がおらず、どこかの民族が占有していたとしても、彼らは自分たちだけで孤立していたからである。
Itaque colere omnia se demum intellegens alibi stipantem copiam, alibi deserentem, runcare atque ruspare consuluit, ut inde velut ex surculis et propaginibus populi de populis, urbes de urbibus per ubique orbis pangerentur.
人類がついに、すべてを耕作すべきであると理解し、ある場所には群がるほどの人口があり、別の場所には見捨てられているのを見て、人口を刈り込み、開墾することを決意した。 それによって、まるで植物の挿し木や接ぎ木からであるかのように、民族から民族が、都市から都市が、世界の至る所に設立されるようにした。
Transvolavere redundantium gentium examina.
溢れかえった民族の群れが渡っていった。
Scythae exuberant Persas, Phoenices in Africam eructant, Romanos Phryges pariunt, Chaldaeum semen in Aegyptum educatur, dehinc cum inde transducitur, Iudaea gens est.
スカイティア人はペルシア人として溢れ、フェニキア人はアフリカへ人口を吐き出し、フリュギア人はローマ人を生み、カルデアの末裔はエジプトへと育ち、その後そこから移されると、ユダヤ民族となる。
Sic et Herculea posteritas Temeno pariter Peloponnesum occupando producunt.
このように、ヘラクレスの子孫たちも、テメノスと共にペロポネソスを占領することによって、新たな世代を生み出した。
Sic et Iones Nelei comites Asiam novis urbibus instruunt; sic et Corinthii cum Archia muniunt Syracusas.
このように、ネレウスの仲間であるイオニア人たちはアジアを新しい都市で満たし、コリントス人たちはアルキアスと共にシラクサを築いた。
Sed vanum iam antiquitas, quando curricula nostra coram.
しかし、私たちの目の前にある現実があるとき、古代の例は今や不要である。
Quantum reformavit orbis saeculum istud! quantum urbium aut produxit aut auxit aut reddidit praesentis imperii triplex virtus! Deo tot Augustis in unum favente, quot census transcripti? quot populi repugnati? quot ordines illustrati? quot barbari exclusi? Revera orbis cultissimum huius imperii rus est, eradicato omni aconito hostilitatis et cacto et rubo subdolae familiaritatis convulso, et amoenus super Alcinoi pometum et Midae rosetum.
この世紀は、世界をどれほど変革したことか! 現在の帝国の三人の皇帝の美徳は、どれほど多くの都市を生み出し、あるいは増大させ、あるいは復興させたことか! 神がこれほど多くの共同の皇帝たちを支持されている中で、どれほど多くの国勢調査が書き換えられ、どれほど多くの民族が屈服させられ、どれほど多くの階級が栄誉を与えられ、どれほど多くの野蛮人が排除されたことか! 実際、世界はこの帝国の最もよく耕された田野であり、敵意というあらゆるトリカブトは根絶され、欺瞞的な親しさというサボテンや茨は引き抜かれ、アルキノオスの果樹園やミダスのバラ園を超えて心地よい場所となっている。
Laudans igitur orbem mutantem, quid denotas hominem?
それゆえ、変化する世界を賛美しながら、なぜあなたは変化する人間を非難するのか。

語釈・文法注

  1. §2viderit — 未来完了3人称単数。譲歩、あるいは判断の留保や他者への委ねを表す表現で、「〜が考えればよい」「〜に任せよう」を意味する。
  2. §2quem incumbimus — 通常、動詞 `incumbere` は与格(または前置詞 `in` +対格/奪格)を伴うが、ここでは関係代名詞 `quem`(男性対格単数)を直接の目的語として取っている。「私たちが寄りかかっている(属している)世界」を指す。
  3. §2solus audiebat — `audire` は受動的に「〜と呼ばれる、〜と噂される」の意味。`solus` については、(1) 形容詞 `solus` の主格として「唯一のものと噂されていた」と解釈するか、(2) 名詞 `solum`(土地、土壌)の変形・誤記と捉えて「(豊かな)土地として評判であった」と訳すか、判断が分かれる。
  4. §2praesentis imperii triplex virtus — 「現在の帝国の三重の徳」は、歴史的にはセプティミウス・セウェルスとその二人の息子カラカラ、ゲタによる共同統治(三頭政治、198-211年)を暗に指している。直後の共同の皇帝たち(`tot Augustis`)という言及がこの解釈を裏付ける。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, ギリシア風の外套について §2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa022.humanitext-lat1:2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。