§1Principes semper Africae, viri Carthaginienses, vetustate nobiles, novitate felices, gaudeo vos tam prosperos temporum, cum ita vacat ac iuvat, habitus denotare.
常にアフリカの指導者たる、カルタゴの男たちよ。 古さにおいて気高く、新しさにおいて幸いなる者たちよ。 私は、あなたがたがこのように暇があり、また好ましいときに、時代に関してこれほど繁栄している中で、衣服を観察して非難しているのを喜んでいる。
Pacis haec et annonae otia.
これは平和と、豊かな食糧供給の余暇である。
Ab imperio et a caelo bene est.
帝国からも天からも、すべては良好である。
Tamen et vobis habitus aliter olim tunicae fuere, et quidem in fama de subteminis studio et luminis concilio et mensurae temperamento, quod neque trans crura prodigae nec intra genua inverecundae nec brachiis parcae nec manibus artae, sed nec cingulo sinus dividere expedito umbratae quadrata iustitia in viris stabant.
しかしながら、かつてはあなたがたにとってもチュニカの着こなしは異なっていた。 実際、それは織り糸へのこだわり、色彩の調和、寸法の適度さにおいて評判であった。 すなわち、それらは脚を越えて贅沢に長くなく、膝の手前で不謹慎に短くもなく、腕に対して出し惜しみせず、手元で窮屈でもなく、さらには、帯でひだを分けることもせず、ただ長方形の端正さをもって男たちの上にまとわれてまっすぐ垂れ下がっていたのである。
Pallii extrinsecus habitus et ipse quadrangulus ab utroque laterum regestus et cervicibus circumstrictus in fibulae morsu humeris acquiescebat.
外側にまとうパッリウム自体の着こなしも、四角形であり、両脇から撥ね返され、首の周りにきつく巻かれ、留め金の噛み合わせによって肩の上で落ち着いていた。
Instar eius hodie Aesculapio iam vestro sacerdotium est.
今日、あなたがたのアスクレピオスの神職がまとっているのは、まさにこれに類似した衣服である。
Sic et in proximo soror civitas vestiebat, et sicubi alibi in Africa Tyros.
同様に、隣の姉妹都市も服を着ていたし、アフリカのどこか他の場所にあるティルスもそうであった。
At cum saecularium sortium variavit urna et Romanis deus maluit, soror quidem civitas suopte arbitrio mutare properavit, ut adpulsum Scipionem ante iam de habitu salutasset, Romanum praecoca.
しかし、時代の運命の壺が揺れ動き、神がローマ人を望んだとき、姉妹都市は自らの意志で素早く衣服を変更し、上陸したスキピオに、すでにその衣服で、早々とローマ人として挨拶したほどであった。
Vobis vero post iniuriae beneficium, ut senium non fastigium exemptis, post Gracchi obscena omina et Lepidi violenta ludibria, post trinas Pompei aras et longas Caesaris moras, ubi moenia Statilius Taurus imposuit, sollemnia Sentius Saturninus enarravit, cum concordia iuvat, toga oblata est.
しかしあなたがたに対しては、不当な仕打ちという恩恵の後に(あたかも古さは取り除かれたが、頂点は取り除かれなかったかのように)、グラックスの不吉な前兆、レピドゥスの暴力的ななてあそび、ポンペイウスの三つの祭壇、カエサルの長い引き延ばしの後に、スタティリウス・タウルスが城壁を築き、センティウス・サトゥルニヌスが厳かな儀式を布告したとき、そして協調が好ましく思われたときに、トガが提供された。
Pro, quantum circummeavit, a Pelasgis ad Lydos, a Lydis ad Romanos, ut ab humeris sublimioris populi Carthaginienses complecteretur! Exinde tunicam longiorem cinctu arbitrante suspenditis, et pallii iam teretis redundantiam tabulata congregatione fulcitis, et si quid praeterea condicio vel dignitas vel temporalitas vestit, pallium tamen generaliter vestrum immemores etiam denotatis.
ああ、なんと遠くを回り道したことか、ペラスゴイ人からリュディア人へ、リュディア人からローマ人へと、より高貴な民族の肩から、カルタゴ人を抱擁するために! それ以来、あなたがたは好みの帯で長めのチュニカを吊り下げ、いまや体にぴったりとしたパッリウムの余った部分を、折り重なったひだで支えており、その他にも状況や尊厳や季節があなたがたに何を着せようとも、あなたがた自身の普遍的な衣服であったはずのパッリウムを、忘却して非難さえしているのだ。
Equidem haud miror prae documento superiore.
実際、私はより重大な前例に照らせば、まったく驚かない。
Nam et arietem (non quem Laberius reciprocicornem et lanicutem et testitrahum, sed trabes machina est, quae muros frangere militat) nemini unquam adhuc libratum illa dicitur Carthago, studiis asperrima belli, prima omnium armasse in oscillum penduli impetus, commentata vim tormenti de bile pecoris caput vindicantis.
というのも、あの、戦争への熱意において最も猛々しいカルタゴが、いまだかつて誰に対しても水平に構えられたことのなかった破城槌(ラベリウスが『角を前後に動かし、毛皮をまとい、睾丸を引きずるもの』と呼んだものではなく、壁を打ち砕くために戦う梁の機械の方であるが)を、吊り下げられた打撃の揺れへと、万物に先駆けて武装させたと言われているからである。 それは、頭部を傷つけられた家畜の怒りから、その攻城兵器の力を考案したものであった。
Cum tamen ultimant tempora patriae et aries iam Romanus in muros quodam suos audet, stupuere illico Carthaginienses ut novum extraneum ingenium:
Tantum aevi longinqua valet mutare vetustas! Sic denique nec pallium agnoscitur.
それなのに、祖国の最後の時が迫り、いまやローマ人の破城槌が、いわば彼ら自身の城壁に対して敢行されたとき、カルタゴ人たちはそれを、新しく奇妙な他国の発明であるかのように、その場ですぐに呆然と見つめたのである。 遥かなる時の古さは、これほどまでに物事を変える力があるのだ! このようにして、ついにパッリウムさえも認識されないのである。