Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 悔い改めについて §6

洗礼前の安易な先取りと真の悔改の要求

4 / 7 箇所 · ラテン語

要旨

テルトゥリアヌスは、洗礼前の学習者(聴講者)に向けて、洗礼の約束を安易に先取りして罪を犯し続ける傲慢さを厳しく批判する。洗礼はすでに心において罪を離れたことの封印であり、真の畏れを伴う悔改のみが神の赦しに値すると説く。

§6Quicquid ergo mediocritas nostra ad paenitentiam semel capessendam et perpetuo continendam suggerere conata est, omnes quidem deditos domino spectat, ut omnes salutis in promerendo deo petitores, sed praecipue novitiolis istis imminet, qui cum maxime incipiunt divinis sermonibus aures rigare, quique catuli infantiae adhuc recentis nec perfectis luminibus incerta reptant, et dicunt quidem pristinis renuntiare et paenitentiam assumunt, sed includere eam neglegunt.
したがって、私たちの微力が、悔改を一度把握し、永久に保持することに向けて提案しようと試みたことはすべて、確かに主に身を捧げたすべての人々に関わるものであり、神を喜ばせることにおいて救いを求めるすべての人々としてのものであるが、特にこれら初学者たちに差し迫っている。 彼らは神の言葉に耳を潤し始めたばかりの者たちであり、まだ新しい幼児期の仔犬のように、目も完全に開かぬまま、不確かな中を這い回っており、かつてのものを放棄すると言い、悔改を引き受けはするものの、それを完全に確定することを怠っている。
Interpellat enim illos ad desiderandum ex pristinis aliquid ipse finis desiderandi, velut poma, cum iam in acorem vel amaritudinem senescere incipiunt, ex parte aliqua tamen adhuc ipsi gratiae suae adulantur.
なぜなら、欲望の終わりそのものが、かつてのもののいくつかを再び欲望するように彼らを駆り立てるからである。 まるで果物が、すでに酸味や苦味へと古び始めているときでも、ある部分においてはなおも自らの魅力に甘えているかのように。
Omne praeterea cunctationis et tergiversationis erga paenitentiam vitium praesumptio intinctionis importat.
さらに、悔改に対する躊躇とためらいのすべての欠点は、洗礼の先取りがもたらすものである。
Certi enim indubitatae veniae delictorum medium tempus interim furantur et commeatum sibi faciunt delinquendi quam eruditionem non delinquendi.
罪の確実な赦しを確信している者たちは、その間の時間を当面盗み出し、罪を犯さないための学習よりも、罪を犯すための猶予を自分自身のために作り出すからである。
Quam porro ineptum, quam paenitentiam non adimplere, ei veniam delictorum sustinere? Hoc est pretium non exhibere, ad mercem manum emittere.
さらに、悔改を満たしもしない者が、罪の赦しを待ち望むとは、何と不条理なことか。 これは代金を支払わずに、商品に手を伸ばすようなものである。
Hoc enim pretio dominus veniam addicere instituit; hac paenitentiae compensatione redimendam proponit impunitatem.
なぜなら主はこの代金によって赦しを認めることを定められたのであり、この悔改の代償によって、罰を免れることが贖われるべきものとして提示されているからである。
Si ergo qui venditant prius numum quo paciscuntur examinant, ne scalptus neve rasus, ne adulter, etiam dominum credimus paenitentiae probationem prius inire, tantam nobis mercedem perennis scilicet vitae concessurum.
したがって、もし物を売る者たちが、契約を結ぶ貨幣を、まず削られたり、擦り減らされたり、偽造されたりしていないか検査するとすれば、私たちは主もまた、私たちにこれほど大いなる報酬、すなわち永遠の命を授けるにあたって、まず悔改の吟味を始められると信じるべきである。
Sed differamus tantisper paenitentiae veritatem.
「しかし、悔改の真実さをしばらく引き延ばそう。
Tunc, opinor, emendatos liquebit, cum absolvimur.
その時、私たちが罪から解放される時に、私たちが改められたことが明らかになるだろう」と(言うのか)。
Nullo pacto.
決してそうではない。
Sed cum pendente venia poena prospicitur, cum adhuc liberari non meretur, ut possimus mereri, cum deus comminatur, non cum ignoscit.
むしろ、赦しが保留されている間に罰が予見される時、まだ解放されるに値しないが、値するようになることができるために神が脅しておられる時であって、神が許しておられる時ではない。
Quis enim servus, posteaquam libertate mutatus est, furta sua et fugas sibi imputat? Quis miles, postquam castris suis emissus, pro notis suis satagit? Peccator ante veniam deflere se debet, quia tempus paenitentiae idem quod periculi et timoris.
なぜなら、いかなる奴隷が、自由の身分に変更された後に、自分の窃盗や逃亡を自らの罪として数え立てるだろうか。 いかなる兵士が、陣営から除隊された後に、自分の不名誉な傷跡のためにやきもきするだろうか。 罪人は赦しの前に自らを嘆き悲しまねばならない。 なぜなら悔改の時間とは、危険と恐れの時間と同一だからである。
Neque ego renuo divinum beneficium, id est abolitionem delictorum, inituris aquam omnimodo salvum esse: sed ut eo pervenire contingat elaborandum est.
私は神の恩恵、すなわち罪の消去が、水に入る者たちにとって全面的に確実であることを否定しない。 しかし、そこに到達することが叶うように、努力しなければならない。
Quis enim tibi tam infidae paenitentiae viro asperginem unam cuiuslibet aquae commodabit? Furto quidem aggredi et praepositum huius rei asseverationibus tuis circumduci facile est: sed deus thesauro suo providet, nec sinit obrepere indignos.
なぜなら、それほど不誠実な悔改しか持たないあなたという男に、誰がいかなる水の一滴の振りかけをも与えるだろうか。 盗み取るように近づき、この務めを司る者をあなたの誓言によって欺くことは容易である。 しかし、神は自らの宝を保護し、ふさわしくない者たちが忍び込むのをお許しにならない。
Quid denique ait? Nihil occultum, quod non revelabitur.
結局、何と言われているか。 「明らかにされない隠されたものは何もない」と。
Quantascunque tenebras factis tuis superstruxeris, deus lumen est.
あなたが自分の行為にどれほどの暗闇を築き上げようとも、神は光である。
Quidam autem sic opinantur, quasi deus necesse lrabeat praestare etiam indignis quod spopondit, et liberalitatem eius faciunt servitutem.
しかし、ある人々は次のように考えている。 まるで神は、ふさわしくない者たちに対しても、約束したことを提供する義務があるかのように。 そして彼らは神の気前の良さを奴隷的な義務へと変えてしまう。
Quodsi necessitate nobis symbolum mortis indulget, ergo invitus facit.
もし神が義務から私たちに死の象徴を授けるのだとすれば、それは本意ではなく行っていることになる。
Quis autem permittit permansurum id quod tribuerit invitus? Non enim multi postea excidunt? non a multis donum illud aufertur? Hi sunt scilicet, qui obrepunt, qui paenitentiae fidem aggressi super arenas domum ruituram collocant.
しかし、本意でなく与えたものが、そのまま維持されることを誰が許すだろうか。 実際、多くの者がその後に脱落するではないか。 多くの者からその贈り物が取り上げられるではないか。 これらこそが、忍び込む者たちであり、悔改の信仰に手をつけながら、砂の上に崩れ落ちる家を建てる者たちである。
Nemo ergo sibi aduletur quia inter auditorum tirocinia deputatur, quasi eo etiam nunc sibi delinquere liceal.
したがって、自分が聴講者の初学者たちの中に数えられているからといって、それゆえに今でも自分に罪を犯すことが許されているかのように、誰も自分を甘やかすべきではない。
Dominum simul cognoveris, timeas, simul inspexeris, reverearis.
主を知るやいなや畏れ、主を仰ぎ見るやいなや敬うべきである。
Ceterum quid te cognovisse interest, cum iisdem incubas quibus retro ignarus? Quid autem te a perfecto servo dei separat? An alius est intinctis Christus, alius audientibus? Num spes alia vel merces, alia formido iudicii, alia necessitas paenitentiae? Lavacrum illud obsignatio est fidei, quae fides a paenitentiae fide incipitur et commendatur.
それに、あなたが知ったことに何の重要性があるだろうか、かつて無知であった時と同じ罪に、今なお耽っているとすれば。 また、何があなたを神の完全な僕から区別するのか。 洗礼を受けた者たちにとってのキリストと、聴講者たちにとってのキリストは別なのだろうか。 希望や報酬が異なり、審判の恐れが異なり、悔改の必要性が異なるのだろうか。 あの洗礼は、信仰の封印であり、その信仰は、悔改の信仰から始まり、推奨されるのである。
Non ideo abluimur, ut delinquere desinamus, sed quia desiimus, quoniam iam corde loti sumus.
私たちは罪を犯すのをやめるために洗われるのではなく、やめたからこそ洗われるのである。 なぜなら私たちはすでに心において洗われているからである。
Haec enim prima audientis intinctio est, metus integer.
なぜなら、これが聴講者の最初の洗礼であり、完全な畏れだからである。
Exinde, quoad dominum senseris, fides sana, conscientia semel paenitentiam amplexata.
その後、主を感知する限りにおいて、健全な信仰、そして一度悔改を抱いた良心が続く。
Ceterum si ab aquis peccare desistimus, necessitate, non sponte, innocentiam induimus.
しかし、もし私たちが水を境に罪を犯すのをやめるのだとしたら、私たちは自発的にではなく、必要性によって無垢を身にまとうことになる。
Quis ergo in bonitate praecellens? cui non licet, aut cui displicet malo esse? qui iubetur, an qui delectatur a crimine vacare? Ergo nec a furto manus avertamus, nisi claustrorum duritia repugnet, nec oculos a stupri concupiscentiis refrenemus, nisi a custodibus corporum abstracti, si nemo domino deditus delinquere desinet nisi intinctione alligatus.
では、善において優れているのは誰か。 悪であることが許されていない者か、それとも悪であることが気に入らない者か。 罪から離れるよう命じられている者か、それとも罪から離れていることを喜んでいる者か。 それなら、もし主に身を捧げた者が誰も、洗礼によって束縛されない限りは罪を犯すのをやめないのだとすれば、私たちは閂の頑丈さが立ちふさがらない限り盗みから手を引くこともなければ、身体の監視者たちによって遠ざけられない限り姦淫の欲望から目をそらすこともないだろう。
Quod si qui ita senserit, nescio an intinctus magis contristetur, quod peccare desierit, quam laetetur, quod evaserit.
もし誰かがそのように考えるなら、洗礼を受けた者が、罪を犯すのをやめたことを悲しむ度合いの方が、罪を免れたことを喜ぶ度合いよりも大きいのではないかと私は思う。
Itaque audientes optare intinctionem, non praesumere oportet.
したがって、聴講者たちは洗礼を望むべきであり、それを先取りすべきではない。
Qui enim optat, honorat: qui praesumit, superbit.
なぜなら、望む者は敬い、先取りする者は傲慢になるからである。
In illo verecundia, in isto petulantia apparet.
前者には慎みが現れ、後者には不遜さが現れる。
Ille satagit, hic neglegit.
前者は熱心に努め、後者は怠る。
Ille mereri cupit, at hic ut debitum sibi repromittit.
前者は値することを望むが、後者は自分への債務であるかのように約束する。
Ille sumit, hic invadit.
前者は受け取り、後者は強奪する。
Quem censeas digniorem nisi emendatiorem? quem emendatiorem, nisi timidiorem, et idcirco vera paenitentia functum? Timuit enim adhuc delinquere, ne non mereretur accipere.
あなたは、より改められた者を除いて、誰をよりふさわしいとみなすか。 より恐れ多い者を除いて、誰をより改められた者とみなし、それゆえに真の悔改を遂行した者とみなすか。 なぜなら彼は、受け取るに値しなくなることを恐れて、なおも罪を犯すことを恐れたからである。
At ille praesumptor, cum sibi repromitteret, securus scilicet, timere non potuit: sic nec paenitentiam implevit, quia instrumento paenitentiae, id est metu, caruit.
しかし、あの先取りする者は、自分自身に約束しながら、当然のことながら安心しきって、恐れることができなかった。 このようにして、彼は悔改の道具、すなわち畏れを欠いていたため、悔改を満たすこともなかった。
Praesumptio inverecundiae portio est: inflat petitorem, despicit datorem.
先取りは恥知らずさの一端である。 それは求める者を膨らませ、与え手を軽蔑する。
Itaque decipit nonnunquam.
したがって、それは時として欺く。
Ante enim quam debeatur repromittit, quo semper is qui est praestaturus offenditur.
なぜなら、義務が生じる前に約束してしまうからであり、これによって、与えようとするお方は常に怒らされるのである。

語釈・文法注

  1. §6cum maxime incipiunt — 接続詞 cum と副詞 maxime の組み合わせは「まさに〜するその時に」という時間的緊迫性を表す。ここでは、初学者たちが神の言葉に触れ始めた「まさにその最初期」にある状態を強調している。
  2. §6praesumptio intinctionis — 主格の praesumptio(先取り、独断、過信)と属格の intinctionis(洗礼の)の構成。洗礼による罪の赦しをあらかじめ当然のものとみなして安堵する、不遜な心理的態度を指す。この「先取り」が名詞文の主語であり、動詞 importat の主語となっている。
  3. §6Sed differamus tantisper paenitentiae veritatem. Tunc, opinor, emendatos liquebit, cum absolvimur. — この部分はテルトゥリアヌス自身の主張ではなく、彼が批判対象とする不届きな信徒たちの言い訳(「洗礼の時まで悔改の実行を先延ばしにしよう。赦されるその時に改心したことが証明されるのだから」)を仮想的な直接話法(あるいは自由間接話法)として導入したものである。続く Nullo pacto がそれに対するテルトゥリアヌスの強い否定の返答となる。
  4. §6nescio an — ラテン語の慣用表現で、接続法(ここでは contristetur および laetetur)を伴い、「おそらく〜ではないかと思う」「〜かもしれない」という、肯定寄りの疑念や控えめな主張を表す。全体として「洗礼を受けた者は、罪をやめたことに(不満で)悲しむ方が、免罰を喜ぶことよりも大きいのではないか」という皮肉混じりの強い懸念を示している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 悔い改めについて §6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa021.humanitext-lat1:6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。