Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 祈りについて §8-12

試みからの救いと祈りに求められる心の平穏

4 / 10 箇所 · ラテン語

要旨

主の祈りの後半(試みと悪からの救い)を解説し、簡潔な祈りのうちにあらゆる教えと義務が凝縮されていることを示す。さらに、祈るにあたっては怒りや心の乱れを去り、和解と心の平穏を保つべきことを論じている。

§8Adiecit ad plenitudinem tam expeditae orationis, ut non de remittendis tantum, sed etiam de auertendis in totum delictis supplicaremus: NE NOS INDUCAS IN TEMPTATIONEM, id est, ne nos patiaris induci, ab eo utique qui temptat.
これほど簡潔な祈りの完成のために、我々が過ちの免除についてだけでなく、過ちを完全に避けることについても懇願するようにと、主は付け加えられた。 すなわち「我らを試みにあわせず」、すなわち、とりわけ試みる者によって我々が導き入れられるのを、あなたが容認なさらないように、ということである。
ceterum absit ut dominus temptare uideatur, quasi aut ignoret fidem cuiusque aut deicere sit geStiens.
しかしながら、主が試みられるかのように見えることは、決してあってはならない。 あたかも各人の信仰をご存じないか、あるいは引きずり下ろすことを切望しておられるかのように。
diaboli est infirmitas et malitia.
[試みるという]弱さと悪意は、悪魔のものである。
nam et Abraham non temptandae fidei gratia sacrificare de filio iusserat, sed probandae, ut per eum faceret exemplum praecepto suo, quo mox praecepturus erat, ne qui pignora deo cariora haberet.
というのも、アブラハムに対しても、信仰を試すためではなく、証明するために息子を犠牲に捧げるようにと命じられたのであり、それは、神よりも愛するもの(愛すべき子)を大切にしてはならないという、後に命じることになるご自身の掟の模範を、彼を通じて示すためであった。
ipse a diabolo temptatus praesidem et artificem temptationis demonstrauit.
主ご自身も悪魔によって試みられ、試みの主宰者であり製作者が誰であるかを示された。
hunc locum posterioribus confirmat, orate, dicens, ne temptemini.
この箇所を、主は後続の者たちに対して、「試みにあわぬよう祈りなさい」と言って確認しておられる。
adeo temptati sunt dominum deserendo, quia somno potius indulserant quam orationi.
彼らは祈りよりも眠りに耽っていたために、主を見捨てることによって、それほどまでに試みられたのである。
ergo respondet clausula, interpretans quid sit, ne nos deducas in temptationem.
したがって、結びの句が呼応し、我らを試みに導き入れずとはどういう意味であるかを解釈している。
hoc est enim: SED DEUEHE NOS A MALO.
すなわち、それは「ただ、我らを悪から救い出したまえ」ということだからである。
§9Compendiis pauculorum uerborum quot attinguntur edicta prophetarum, euangeliorum, apostolorum, sermones domini, parabolae, exempla, praecepta! quot simul expunguntur officia! dei honor in patre, fidei testimonium in nomine, oblatio obsequii in uoluntate, commemoratio spei in regno, petitio uitae in pane, exomologesis debitorum in deprecatione, sollicitudo temptationum in postulatione tutelae.
ごくわずかな言葉の簡約によって、預言者、福音書、使徒たちの布告、主の教え、譬え話、模範、掟が、どれほど多く触れられていることか! どれほど多くの義務が同時に果たされていることか! 父における神への誉れ、名における信仰の証し、御心における服従の捧げ物、御国における希望の想起、パンにおける命の懇願、懇請における債務の告白、守護の希求における試みへの懸念。
quid mirum? deus solus docere potuit, quomodo se uellet orari.
何の不思議があろうか。 神だけが、ご自身にどのように祈られるべきかを教えることができたのだ。
ab ipso igitur ordinata religio orationis et de spiritu ipsius iam tunc cum ex ore diuino ferretur, animata suo priuilegio ascendit in caelum commendans patri quae filius docuit.
それゆえ、彼によって祈りの宗教儀礼が秩序づけられ、神の口から語られたまさにその時に彼の霊から命を与えられ、独自の特権をもって、子が教えたことを父に委ねつつ、天へと昇っていくのである。
§10Quoniam tamen dominus prospector humanarum neces- 10 sitatum seorsum post traditam orandi disciplinam, petite, inquit, et accipietis, et sunt, quae petantur pro circumstantia cuiusque, praemissa legitima et ordinaria oratione quasi fundamento, accedentium ius est desideriorum superstruendi extrinsecus petitiones, cum memoria tamen praeceptorum.
しかしながら、人間の必要を見通される主が、祈りの規定を伝授された後に、これとは別に「求めよ、そうすれば与えられるであろう」と言われ、また各人の境遇に応じて求められるべき事柄があるため、規定された通常の祈りをいわば土台としてあらかじめ捧げた上で、そこに付け加えられる願いを外部から積み重ねる権利が近づく者たちにはある。 ただし、掟を記憶に留めつつであるが。
§11Ne quantum a praeceptis, tantum ab auribus dei longe simus, memoria praeceptorum uiam orationibus sternit ad, caelum;
我々が掟から遠く離れているのと同じくらい神の耳からも遠く離れてしまうことがないように、掟を記憶に留めることが、天への祈りの道を整えるのである。
quorum praecipuum est, ne prius ascendamus ad altare dei, quam, si quid discordiae uel offensae cum fratribus contraxerimus, resoluamus.
それらのうち最も主要なものは、兄弟たちとの間に何らかの不和や反感を生じさせているなら、それを解決するまでは、神の祭壇に上ってはならないということである。
quale est enim ad pacem dei accedere sine pace? ad remissionem debitorum cum retentione?.
なぜなら、和解なしに神の平和へと近づくというのは、どのようなことであろうか。 [自らの怨恨を]保持したままで、負い目の免除へと近づくというのは?
quomodo placabit patrem iratus in fratrem, cum omnis ira ab initio interdicta sit nobis? nam et Ioseph dimittens fratres suos ad perducendum patrem, et ne, inquit, irascamini in uia.
兄弟に対して怒りを抱いている者が、どのようにして父をなだめることができようか。 すべての怒りは最初から我々に禁じられているというのに。 実際、ヨセフも父を連れて来させるために兄弟たちを送り出す際、「道中で腹を立ててはならない」と言った。
nos scilicet monuit — alias enim uia cognominatur disciplina nostra — tum ne in uia orationis constituti ad patrem cum ira incedamus.
彼は我々に警告したのである。 というのも、別名として我々の規律は「道」と名づけられているからであり、また、祈りの道に身を置いて父のもとへと進む際、怒りを伴って歩まないようにするためである。
exinde aperte dominus amplians legem iram in fratrem homicidio superponit.
それゆえに、主は明らかに律法を拡張し、兄弟に対する怒りを殺人罪の上に置かれた。
ne uerbo quidem malo permittit expungi: etiam si irascendum est, non ultra solis receptum, ut apostolus admonet.
悪い言葉によってさえ[怒りを]発散することを許されず、たとえ怒るとしても、使徒が警告しているように、日没を越えてはならない。
quam autem temerarium est aut diem sine oratione transigere, dum cessas fratri satisfacere, aut orationem perseuerante iracundia perdere?
しかし、兄弟に和解を求めるのを怠っている間に祈りなしで一日を過ごすこと、あるいは怒りを執拗に抱き続けたまま祈りを台無しにすることは、いかに無謀なことであろうか。
§12Nec ab ira solummodo, sed omni omnino confusione animi libera esse debet orationis intentio de tali spiritu emissa, qualis est spiritus ad quem mittitur.
また、祈りの精神は、単に怒りからだけでなく、およそ心のあらゆる乱れから自由であらねばならず、それが送り届けられる先の霊と同等の霊から発せられねばならない。
neque enim agnosci poterit spiritu sancto spiritus inquinatus aut tristis a laeto aut impeditus a libero.
なぜなら、汚された霊や、陽気な聖霊から見て悲しんでいる霊、あるいは自由な聖霊から見て妨げられている霊は、聖霊によって認められるはずがないからである。
nemo aduersarium recipit, nemo nisi comparem suum admittit.
誰も敵対者を受け入れず、自らと同等の者でなければ誰も中に入れない。

語釈・文法注

  1. 169vne nos patiaris induci — 「我らを試みにあわせず」という祈りの句を、テルトゥリアヌスは「我らが[悪魔によって]導き入れられるのをあなたが容認なさらないように」と解釈している。ここでは能動的な `inducas`(導き入れる)を、容認の意を持つ `patiaris induci`(導かれるのを許す)として解釈し直すことで、神が直接的な試みの誘惑者ではないことを神学的に示そうとする初期キリスト教の解釈が反映されている。
  2. 170accedentium ius est desideriorum superstruendi extrinsecus petitiones — 複雑な文構造。`ius`(権利)が主語であり、これに動名詞属格 `superstruendi`(積み重ねることの)が係る。`accedentium`(近づく者たち、すなわち祈る信徒たち)は所有属格で、`ius` にかかる。`desideriorum`(諸々の願い)は `petitiones`(請願)にかかる属格、または `superstruendi` の目的格的属格とも解釈できるが、文脈上 `petitiones` の修飾語とするのが自然である。全体の構造は「信徒たちは、外部から願いの請願を積み重ねる権利を持つ」となる。
  3. p.188ne uerbo quidem malo permittit expungi — `expungi`(消去される、清算される)の解釈が判断を要する。ここでは怒りの感情について述べており、「怒りが悪い言葉(暴言)を吐くことによって[吐き出され、解決され]消し去られることすら[主は]許されない」という意味。すなわち、暴言を吐くことで一時的に怒りを解消するような行為を禁じている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 祈りについて §8-12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa020.humanitext-lat2:8-12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。