Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 偶像崇拝について §5-6

生計のための偶像制作という口実の論駁

3 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

生計を立てるために偶像を制作するという職人たちの言い訳を論破し、荒野の青銅の蛇はキリストの十字架の予像であって偶像制作の正当化にはならないと主張する。また、偶像の制作自体が、キリスト教の洗礼誓約に反する本質的な偶像崇拝であることを示す。

§5Plane impensius respondebo ad excusationes huiusmodi artificum, quos numquam in domum dei admitti oportet si quis eam disciplinam norit.
確かに、私はこのような制作者たちの言い訳に対して、いっそう熱心に答えることにしよう。 もし誰かがその規律を知っているならば、彼らが神の家に迎え入れられることは決して許されるべきではない。
iam illa obici solita uox, non habeo aliud quo uiuam, districtius repercuti potest: uiuere ergo habes? quid tibi cum deo est, si tuis legibus uiuis? tum quod et de scripturis audent argumentari, dixisse apostolum: ut quisque fuerit inuentus, ita perseueret, possumus igitur omnes in peccatis perseuerare ex ista interpretatione.
さて、よく持ち出されるあの言い訳、「私は他に生活の糧を持たない」に対しては、より厳しく反論することができる。 「それでは、君は生きねばならないというのか。 もし君が自分自身の掟に従って生きるなら、君と神との間に何の関係があるのか。 」さらに、彼らが聖書からさえも議論を導き出そうとし、使徒が「各人は、見いだされたときの状態のまま留まるべきである」と言ったと主張することについては、この解釈に従えば、私たちは皆、罪のうちに留まり続けることができることになってしまう。
nec enim quisquam nostrum non peccator inuentus est, cum Christus non alia ex causa descenderit quam peccatorum liberandorum.
というのも、キリストは罪人を解放する以外の理由で降られたのではないのだから、私たちのうちで罪人として見いだされなかった者は一人もいないからである。
item eundem praecepisse dicunt secundum suum exemplum, uti manibus suis unusquisque operetur ad uictum.
同様に、彼らは同じ使徒が、自らの手で働き、各人が糧を得るようにと、自らの手本に従って命じたとも言う。
si hoc: praeceptum ab omnibus manibus defenditur, credo et fures balneares manibus suis uiuere et ipsos latrones manibus agere quo uiuant, item falsarios utique non pedibus, sed manibus operari malas litteras, histriones uero non manibus solis, sed totis membris uictum elaborare.
もしこの命令がすべての手によって守られるならば、浴場の泥棒も自らの手によって生活しており、強盗たち自身も生きるために手を使って事を行っており、また偽造者たちも、足ではなく、まさにその手によって邪悪な文書を作成しており、役者たちも手だけでなく、すべての身体の部位を用いて糧を稼いでいると私は信じる。
pateat igitur ecclesia omnibus, qui manibus et suo opere tolerant, si nulla exceptio est artium quas dei disciplina non recipit.
したがって、神の規律が受け入れない技術の例外がないのであれば、手と自らの仕事によって持ちこたえているすべての人に対して教会は開かれているべきだろう。
sed ait quidam aduersus similitudinis interdictae propositionem: cur ergo Moses in eremo simulacrum serpentis ex aere fecit? seorsum figurae, quae dispositioni alicui arcanae praestruebantur, non ad erogationem legis, sed ad exemplarium causae suae.
しかしある者は、禁止された似姿の提示に対してこう言う。 「ではなぜ、モーセは荒野で青銅で蛇の像を作ったのか。 」別個に考えられるべき象徴は、何らかの神秘的な経綸のためにあらかじめ立てられたものであり、法の廃止のためではなく、自らの大義の雛形のためのものである。
alioquin si haec ut aduersarii legis interpretemur, numquid et nos, quod et Marcionitae, inconstantiam adscribimus omnipotenti, quem illi hoc modo destruunt ut mutabilem, dum alibi uetat, alibi mandat? si quis autem dissimulat illam effigiem aerei serpentis suspenis in modum figuram designasse dominicae crucis a sepentibus id est ab angelis diaboli liberaturae nos, dum per semetipsam diabolum id est serpentem interfectum suspendit, siue quae alia figurae istius expositio dignioribus reuelata est, dummodo. apostolus affirmet omnia tunc figurate populo accidisse.
そうでないなら、もしこれらを法の敵対者のように解釈するなら、私たちもまた、マルキオン派がそうするように、全能者に対して無節操さを帰することにならないだろうか。 彼らはこの方法によって、神がある場所では禁じ、別の場所では命じるという点で、移り気なものとして否定しているのである。 しかし、もしあの青銅の蛇の像が、掲げられた有様において、蛇たち、すなわち悪魔の天使たちから私たちを救う主の十字架の象徴を指し示していたことを誰かが無視するとしても、それは十字架自体が、悪魔、すなわち殺された蛇を吊るし上げたからであるが、あるいはこの象徴に関する他のどのような解釈が、よりふさわしい人々に対して啓示されているとしても、ただ使徒が、当時すべてのことが民に象徴的に起こったと断言しているだけで十分である。
bene, quod idem deus et lege uetuit similitudinem fieri et extraordinario praecepto serpentis similitudinem indixit.
結構なことだ、同一の神が法によって似姿を作ることを禁じ、かつ超法規的な命令によって蛇の似姿を命じたということは。
si eundem deum obseruas, habes legem eius, ne feceris similitudinem.
もし君が同一の神に従うなら、君には「似姿を作ってはならない」という神の法がある。
si et praeceptum factae postea similitudinis respicis, et tu imitare Moysen, ne facias aduersus legem simulacrum aliquod, nisi et tibi deus iusserit.
もし後に作られた似姿の命令をも考慮するなら、君もモーセに倣い、神が君に命じない限り、法に反して何らかの像を作ってはならない。
§6Si nulla lex dei prohibuisset idola fieri a nobis, nulla uox spiritus sancti fabricatoribus idolorum non minus quam cultoribus comminaretur, de ipso sacramento nostro interpretaremur nobis aduersas esse fidei eiusmodi artes.
もし神のいかなる法も、私たちが偶像を作ることを禁じていなかったなら、また聖霊のいかなる声も、偶像の崇拝者たちと劣らずその制作者たちを脅していなかったとしても、私たちは、私たち自身の誓いそのものから、このような技術が信仰に敵対するものであると解釈したことであろう。
quomodo enim renuntiauimus diabolo et angelis eius, si eos facimus? quod repudium diximus iis, non dico cum quibus, sed de quibus uiuimus? quam discordiam suscepimus in eos, quibus exhibitionis nostrae gratia confiteris? uerbo destruere quod facto struis? unum deum praedicare qui tantos efficis? uerum deum praedicare qui falsos facis? facio, ait quidam, sed non colo: quasi ob aliquam causam colere non audeat, nisi ob quam et facere nonn debeat, scilicet ob, dei offensam utrubique.
というのも、もし私たちがそれらを作るのであれば、どのようにして悪魔とその天使たちを拒絶したと言えるのだろうか。 私たちは、それらとともに生きているのではなく、それらによって生きているのだと言わざるを得ないのに、それらに対してどのような拒絶を宣言したというのだろうか。 私たちの生活の恩義をそれらに告白しているというのに、それらに対してどのような不和を引き受けたというのだろうか。 言葉によって、行為で築くものを破壊するのか。 これほど多くのものを生み出しながら、唯一の神を宣べ伝えるのか。 偽りの神々を作りながら、真の神を宣べ伝えるのか。 「私は作っているが、崇拝してはいない」と、ある者は言う。 まるで、彼が崇拝することをあえてしない理由が、それを作ってもならない理由、すなわち、どちらの場合も神の不興を買うということ以外の何かであるかのように。
immo tu colis, qui facis, ut coli possint.
いや、それらが崇拝されうるように作る君こそが、それらを崇拝しているのである。
colis autem non spiritu uilissimi nidoris alicuius, sed tuo proprio nec anima pecudis impensa, sed anima tua.
しかも君が崇拝しているのは、極めて卑しい何らかの煙の霊によってではなく、君自身の固有の霊によってであり、家畜の命を捧げることによってではなく、君自身の魂を費やすことによってである。
illis ingenium tuum immolas, illis sudorem tuum libas, illis prudentiam tuam accendis.
それらのために、君は自らの才能を犠牲として捧げ、自らの汗を酒注ぎとして注ぎ、自らの知恵を点すのである。
plus es illis quam sacerdos, cum per te habeant sacerdotem;
君を通じて彼らが神官を持つのだから、君は彼らににとって神官以上の存在である。
diligentia tua numen illorum est.
君の熱心さこそが、彼らの神性なのだ。
negas te quod facis colere? sed illi non negant, quibus hanc saginatiorem et auratiorem et maiorem hostiam caedis, salutem tuam tota die.
君は自分が作るものを崇拝していないと否定するのか。 しかし、君が一日中、自らの救いという、このより肥え太り、より金色に輝き、より大いなる生贄を屠って捧げている相手は、それを否定しない。

語釈・文法注

  1. §5uiuere ergo habes? — 動詞 `habeo` に不定詞が続く「〜しなければならない」の構文。工匠が「生きるために(uiuam)他に手段がない」と言い訳したのに対し、「それでは、君は生きねばならないというのか」と厳しく反論している。
  2. §5non habeo aliud quo uiuam — 関係代名詞の奪格 `quo` が導く接続法現在 `uiuam` を伴う関係節で、目的または結果を表し、「生きるための(他の)手段」を意味する。
  3. §5ad erogationem legis — `erogatio` は本来の「支出」から、法律用語として「法の廃止」や「部分的修正」を意味する。ここでは、荒野の青銅の蛇が「律法を無効化(廃止)するため」に作られたのではないことを説明している。
  4. §5dummodo apostolus affirmet — 制限的・譲歩的条件を表す接続詞 `dummodo` が接続法 `affirmet` を伴って「ただ使徒が〜と断言している限りは」を意味する。
  5. §6de quibus uiuimus — 前置詞 `de` + 奪格は生活の手段(「それらによって生活する」)を指す。直前の `cum quibus`(それらとともに生活する)との対比により、生活の糧を偶像に依存している矛盾を突いている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 偶像崇拝について §5-6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa017.humanitext-lat2:5-6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。