Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 偶像崇拝について §3-4

偶像の起源と像の制作技術がもつ罪悪性

2 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

偶像の歴史的起源と語彙の定義を明かした上で、あらゆる偶像制作の技術が偶像崇拝に直結することを聖書の教え(エノク、イザヤ、ダビデ)を引いて論証する。

§3Idolum aliquamdiu retro non erat.
偶像はかつて長い間、存在しなかった。
priusquam huius moustri artifices ebullissent, sola templa et uacuae aedes eraut, sicut in hodiernum quibusdam locis uetustatis uestigia permanent.
この怪物の制作者たちが湧き出る前は、ただ神殿と空の社があるのみであり、今日のいくつかの場所にも古の痕跡が残っている通りである。
tamen idololatria agebatur, non in isto nomine, sed in isto opere.
それでも、偶像崇拝は行われていた。 その名においてではなく、その行為においてである。
nam et hodie extra templum et sine idolo agi potest.
というのも、今日でも神殿の外で、そして偶像なしにそれ(偶像崇拝)は行われうるからである。
at ubi artifices statuarum et imaginum et omnis generis simulacrorum diabolus saeculo intulit, rude illud negotium humanae calamitatis et nomen de idolis consecutum est et profectum.
しかし、悪魔が彫像や肖像、あらゆる種類の模像の制作者たちをこの世に導入すると、人類の災厄たるあの未熟な営みは、偶像からその名を得、また発展を遂げた。
exinde iam caput facta est idololatriae ars omnis quae idolum quoquomodo edit.
それ以来、どのような方法であれ偶像を作り出すあらゆる技術が、今や偶像崇拝の源となった。
neque enim interest, an plastes effingat, an caelator exculpat, an phrygio detegat, quia nec de materia refert, an gypso, an coloribus, an lapide, an aere, an argento, an filo formetur idolum.
というのも、塑像家が形作るのか、彫刻家が彫り出すのか、刺繍師が(針仕事で)浮き彫りにするのかは重要ではないからである。 素材についても、石膏、絵の具、石、青銅、銀、あるいは糸によって偶像が形作られるのかは問題ではないからである。
quando enim et sine idolo idololatria fiat, utique, cum adest idolum, nihil interest, quale sit, qua de materia, qua de effigie, ne qui putet id solum idolum habendum, quod humana effigie sit consecratum.
なぜなら、偶像がなくても偶像崇拝が行われるのであるから、偶像が存在するとき、それがどのようなものであれ、いかなる素材、いかなる姿であれ、全く重要ではない。 それは、人間の姿に聖別されたものだけを偶像とみなすべきだと誰も思わないためである。
ad hoc necessaria est uocabuli interpretatio.
このために、言葉の解釈が必要である。
εί̉δοςGraece formam sonat; ab eo per diminutionem εἵδωλον deductum;
ギリシア語の eidos(姿)は形を意味し、そこから指小辞によって eidolon(小姿・偶像)が派生した。
aeque apud nos forma formulam fecit.
同様に、我々(ラテン語)においても forma(姿)が formula(小姿・ひな型)を作った。
igitur omnis forma uel formula idolum se dici exposcit.
したがって、すべての姿あるいは小姿は、自身が偶像と呼ばれることを要求する。
inde idololatria omnis circa omne idolum famulatus et seruitus.
それゆえ、あらゆる偶像に対するあらゆる奉仕と隷属が、偶像崇拝なのである。
inde et omnis idoli artifex eiusdem et unius est criminis, nisi parum idololatrian populus admisit, quia simulacrum uituli et non hominis sibi consecrauit.
それゆえ、すべての偶像制作者もまた、同一かつ一つの罪に問われる。 まさか、民が人間ではなく子牛の模像を自分たちのために聖別したからといって、彼らの偶像崇拝の罪が軽かった(ほとんど犯さなかった)というわけではないのだから。
§4Idolum tam fieri quam coli deus prohibet.
神は、偶像が作られることも、崇拝されることも同様に禁じておられる。
quanto praecedit, ut fiat quod coli possit, tanto prius est, ne fiat, si coli non licet.
崇拝されうるものが作られることが(順序として)先立つ分だけ、もし崇拝することが許されないならば、作られないことがそれだけ先決である。
propter hanc causam, ad eradicandam scilicet materiam idololatriae, lex diuina proclamat, ne feceris idolum, et coniungens, neque similitudinem eorum quae in caelo sunt et quae in terra et quae in mari, toto mundo eiusmodi artibus interdixit seruis dei.
この理由のために、すなわち偶像崇拝の素材を根絶するために、神の法は『あなたは偶像を作ってはならない』と宣言し、さらに『天にあるもの、地にあるもの、海にあるものの似姿も(作ってはならない)』と付け加えて、全世界においてこの種の技術を神の僕たちに禁じた。
antecesserat Enoch praedicens omnia elementa, omnem mundi censum, quae caelo, quae mari, quae terra continentur, in idololatrian uersuros daemonas et spiritus desertorum angelorum, ut pro deo aduerlus deum consecrarentur.
エノクはあらかじめ、悪霊たちと(神を)見捨てた天使たちの霊が、天、海、地に含まれるすべての元素、すべての世界の資産を、神の代わりに神に反して聖別されるように、偶像崇拝へと転じさせるだろうと予言していた。
omnia igitur colit humanus error praeter ipsum omnium conditorem.
したがって、人間の誤謬は、すべてのものの創造主ご自身を除くすべてを崇拝している。
eorum imagines idola, imaginum consecratio idololatria.
それらの似姿が偶像であり、似姿の聖別が偶像崇拝である。
quicquid idololatria committit, in artificem quemcumque et cuiuscumque idoli deputetur necesse est.
偶像崇拝が犯すものは何であれ、いかなる偶像の、いかなる制作者にも帰せられなければならない。
denique idem Enoch simul et cultores idoi et fabricatores in comminatione praedamnat.
最後に、同じエノクは、偶像の崇拝者と制作者を同時に威嚇をもってあらかじめ断罪している。
et rursus: iuro uobis peccatores, quod in diem sanguinis perditionis tristitia parata est.
そして再び言う。 『罪人たちよ、私はあなたがたに誓う。 流血と破滅の日のために、悲哀が用意されている。
qui seruitis lapidibus et qui imagines facitis aureas et argenteas et ligneas et lapideas et fictiles et seruitis phantasmatibus et daemoniis et spiritibus infernis et omnibus erroribus non secundum scientiam, nullum ab iis inuenietis auxilium.
石に仕える者、金、銀、木、石、粘土の画像を造る者、そして幻影や悪霊、地獄の霊、および知識に基づかないあらゆる誤謬に仕える者たちよ。 あなたがたはそれらからいかなる助けも見いだせないであろう。
Esaias uero, testes, ait, uos estis, si est deus absque me.
』他方、イザヤは言う。 『私を除いて神がいるなら、あなたがたがその証人である。
et non erant tunc qui fingunt et exculpunt, omnes uani, qui faciunt libita sibi, quae illis non proderunt.
』そして当時、(偶像を)形作り彫刻する者たちは存在しなかったが、自らの好むもの(それは彼らの益にはならないが)を造る者たちはすべて虚しい。
et deinceps tota illa pronuntiatio quam artifices, quam cultores detestatur.
そしてそれに続くあの宣言の全体が、制作者たちをも、崇拝者たちをも憎悪している。
cuius clausula est: cognoscite, quod cinis sit cor illorum et terra, et nemo animam suam liberare possit.
その結びはこうである。 『彼らの心は灰であり、土であることを知れ。 誰も自らの魂を救い出すことはできない。
† ubi aeque Dauid et factores.
』そこにおいて同様にダビデも制作者たちについて言う。
tales fiant, inquit, qui faciunt ea.
『それらを造る者たちも、それらのようになれ』と。
et quid ego, modicae memoriae homo, ultra quid suggeram? quid recolam de scripturis? quasi aut non sufficiat uox spiritus sancti aut ultra deliberandum sit, an maledixerit atque damnauerit dominus ipsos prius artifices eorum, quorum cultores maledicit et damnat?
そして、記憶力の乏しい人間である私が、これ以上何を提案できようか。 聖書から何を思い起こせようか。 まるで、聖霊の声が十分ではないかのように、あるいは、主がその崇拝者たちを呪い断罪されるものの、それらを制作する者たち自身をまず呪い断罪されたのかどうかを、これ以上深く考慮しなければならないかのように。

語釈・文法注

  1. ¦107v¦nisi parum — nisi はここでは皮肉な反対意見(「〜でない限りは、そうではないが」)を導く。parum(少なすぎる、不十分に)は副詞的に admisit(犯した)を修飾し、全体で「民が人間の像ではなく子牛の像を聖別したからといって、偶像崇拝の罪が軽かったわけではないのだから」という反語的・二重否定的な意味になる。
  2. §4quanto praecedit ... tanto prius est — quanto と tanto は相関関係にあり、「〜であればあるほど、それだけますます〜である」という比例・程度を示す。praecedit(先立つ)の主語は ut fiat quod coli possit(崇拝されうるものが作られること)の名詞節であり、prius est(より先決である、より重要である)には ne fiat(作られないこと)という否定の主語・目的節が続いている。
  3. ¦p.34¦ubi aeque Dauid et factores — ubi は関係副詞的(または状況的)に「(聖書の記述など)そこにおいて、ここで」を意味する。et factores(そして制作者たちも同様に)の後ろには、周辺の文脈から「(偶像崇拝の制作者たちを)呪う、憎悪する」などの動詞(detestatur または maledicit など)が省略されている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 偶像崇拝について §3-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa017.humanitext-lat2:3-4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。