Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 偶像崇拝について §12-13

生計の口実の否定と異邦人の祝祭の回避

8 / 15 箇所 · ラテン語

要旨

テルトゥリアヌスは、信者が生計の維持を口実にして偶像崇拝に関わる生業を続けることを批判し、キリストのためにすべてを捨てるべきだと説く。また、異邦人の祝祭日や贈答の習慣に加わることが、信仰への妥協や他者への悪影響を招くことを警告する。

§12Male nobis de necessitatibus humanae exhibitionis supplaudimus, si post fidem obsignatam dicimus: non habeo quo uiuam.
私たちは、自分の生活の必要を口実にして、信仰の証印を受けた後で「生活していくための手段がない」と言うならば、自分自身を拙く欺いているのである。
iam hic enim plenius illi abruptae propositioni respondebo.
というのも、私はまさにここで、あの唐突な主張に対してより十分に答えようとしているからだ。
sero dicitur.
それは手遅れというものだ。
ante enim fuit deliberandum ex similitudine prouidentissimi aedificis illius, qui prius sumptus operis cum uiribus suis supputat, ne, ubi coeperit, defectus postea erubescat.
なぜなら、事前に、あの極めて先見の明のある建築家の例えに従って熟考しておくべきだったからである。 その建築家は、建築に取りかかった後で、後から行き詰まりに恥じ入ることがないように、まず工事の費用を自分の実力と照らし合わせて計算する。
sed et nunc habes dicta domini et exempla adimentia tibi omnem causationem.
しかし今でも、君には主の言葉と、君からいかなる弁明も奪い去るいくつかの例がある。
quid enim dicis? egebo.
なぜなら、君は何と言うのか。 「私は困窮するだろう」と。
sed felices egenos dominus appellat.
しかし主は貧しい人々を幸いであると呼んでおられる。
uictum non habebo: sed nolite, inquit, cogitare de uictu.
「私は糧を得られないだろう」と。 しかし主は「糧について思い悩むな」と言われる。
et uestitus habemus exemplum lilia.
そして衣服についても、私たちは百合の例を持っている。
substantia mihi opus erat: atquin omnia uendenda sunt et egentibus diuidenda.
「私には財産が必要だったのだ」と。 しかし、すべてのものを売り払って貧しい人々に分配しなければならない。
sed filiis et posteritati prouidendum: nemo aratro manum imponens et retro spectans aptus est operi.
「しかし子供たちや子孫のために備えなければならない」と。 「誰でも鍬に手をかけて後ろを振り返る者は、その働きにふさわしくない」。
sed condicionalis eram: nemo duobus dominis seruire potest.
「しかし私は契約の下にあったのだ」と。 「誰も二人の主人に仕えることはできない」。
si uis domini discipulus esse, crucem tuam tollas et dominum sequaris necesse est id est angustias et cruciatus tuos uel corpus solum, quod in modum crucis est.
もし君が主の弟子になりたいと望むなら、君は自分の十字架を背負い、主に従わなければならない。 すなわち、君の苦難や拷問、あるいは十字架の形をしている肉体それ自体だけでも背負わねばならない。
parentes, coniuges, liberi propter deum relinquendi erunt.
親、妻、子供たちも、神のために見捨てられねばならない。
de artibus et negotiationibus et de professionibus etiam liberorum et parentum causa dubitas? iam tunc demonstratum est nobis et pignera et artificia et negotia propter dominum derelinquenda, cum Iacob et Iohannes uocati a domino et patrem nauemque derelinquunt, cum Matthaeus de teloneo suscitatur, cum etiam sepelire patrem tardum fuit fidei.
君は、技術や商業、職業について、子供たちや親を理由にしてさえ躊躇するのか。 すでにその時、私たちは、主のために愛するものも技術も仕事も見捨てられるべきであることを示されていた。 それは、主から召されたヤコブとヨハネが父と舟を見捨てた時であり、マタイが徴税所から立ち上がった時であり、さらに父を葬ることさえも信仰にとっては遅すぎた時である。
nemo eorum, quos dominus allegit, non habeo, dixit, quo uiuam.
主が選ばれた人々は誰も「生活していくための手段がない」とは言わなかった。
fides famem non timet.
信仰は飢えを恐れない。
scit etiam famem non minus sibi contemnendam propter deum quam omne mortis genus.
信仰は、神のためには、あらゆる種類の死と同じく、飢えも等しく軽蔑されるべきであることを知っている。
didicit non respicere uitam, quanto magis uictum? quotusquisque haec adimpleuit? sed quae penes homines difficilia, penes deum facilia.
命を顧みないことを学んだのであるから、まして糧を顧みないことは言うまでもない。 これらを成し遂げた者がどれほどいるだろうか。 しかし、人間の手には困難なことも、神の手には容易である。
sic tamen nobis de mansuetudine et clementia dei blandiamur, ut non usque ad idololatriae affinitates necessitatibus largiamur, sed omnem afflatum eius uice pestis etiam de longinquo deuitemus, non in his tantum quae praemisimus, sed in uniuersa serie humanae superstitionis, siue deis suis siue defunctis siue regibus mancipatae, ut ad eosdem spiritus immundos pertinentis, modo per sacrificia et sacerdotia, modo per spectacula et hoc genus, modo per festos dies.
だが、私たちが神の柔和と慈悲を頼みにして、必要を口実にして偶像崇拝との結びつきにまで身を委ねることがあってはならず、むしろそのあらゆる息吹を疫病のように遠くからでも避けるべきである。 それは私たちが前に述べた事柄においてだけでなく、人間の迷信の全体系においてであって、それが神々に捧げられたものであれ、死者に捧げられたものであれ、王たちに捧げられたものであれ、同じ汚れた霊に関わるものとして、ある時は犠牲や祭司職を通じて、ある時は見世物やこの種の娯楽を通じて、ある時は祝祭日を通じて行われるのである。
§13Sed de sacrificiis et sacerdotiis quid loquar? de spectaculis autem et uoluptatibus eiusmodi suum iam uolumen impleuimus.
しかし、犠牲や祭司職について私が何を語るべきだろうか。 また、見世物やこの種の快楽については、すでに一巻の書を満たした。
hoc loco retractari oportet de festis diebus et aliis extraordinariis sollemnitatibus, quas interdum lasciuiae, interdum timiditati nostrae subscribimus aduersus fidem disciplinamque communicantes nationibus in idolicis rebus.
この箇所では、祝祭日やその他の臨時の厳粛な行事について再考されねばならない。 私たちはそれらを、時には自らの放縦さの、時には臆病さのせいにして、異邦人と偶像的な事柄を共にすることによって、信仰と規律に反して加わっているのである。
de hoc quidem primo consistam, an cum ipsis quoque nationibus communicare in huiusmodi seruus dei debeat siue habitu siue uictu uel quo alio genere laetitiae earum.
このことについて、私はまず第一に、神の僕が異邦人そのものと、このような事柄、すなわち服装であれ、食事であれ、その他のいかなる彼女らの喜びの類であれ、共にすべきであるかどうかについて立ち止まって考えよう。
gaudere cum gaudentibus et lugere cum lugentibus de fratribus dictum est ab apostolo ad unanimitatem cohortante.
「喜ぶ者と共に喜び、泣く者と共に泣け」というのは、使徒が一致を勧めつつ、兄弟たちについて語った言葉である。
ceterum ad haec nihil communionis est lumini et tenebris, uitae et morti, aut scindimus quod est scriptum: saeculum gaudebit, uos uero lugebitis.
それ以外では、これらのことについて、光と闇、命と死の間にいかなる交わりもない。 さもなければ、私たちは「世は喜び、あなたがたは悲しむだろう」と書かれていることを破り捨てることになる。
si cum saeculo gaudemus, uerendum est, ne cum saeculo et lugeamus.
もし私たちが世と共に喜ぶなら、世と共に悲しむことになるのではないかと恐れねばならない。
saeculo autem gaudente lugeamus et saeculo postea lugente gaudebimus.
世が喜んでいる時には私たちは悲しみ、後から世が悲しんでいる時に私たちは喜ぼう。
sic et Eleazar apud inferos in sinu Abrahae refrigerium consecutus, contra diues in tormento ignis constitutus alternas malorum et bonorum uices aemula retributione compensant.
このように、あのラザロも冥府においてアブラハムの胸の中で慰めを得たのに対し、金持ちは火の責め苦の中に置かれ、悪しきことと善きことの交互の転換を、競い合う報いによって償い合っている。
sunt quidam dies munerum, quae apud alios honoris titulum, apud alios mercedis debitum expungunt.
贈り物(祝儀)のいくつかの日があり、それはある人々においては敬意の名目を、別の人々においては支払われるべき賃金の債務を帳消しにする。
nunc ergo, inquis, recipiam meum uel rependam alienum.
そこで君は「今こそ、私は自分のものを受け取り、あるいは他者のものを返そう」と言う。
si hunc morem sibi homines de superstitione consecrauerunt, tu extraneus ab omni eorum uanitate quid participas idolothyta sollemnia, quasi tibi quoque praescriptum sit de die, quominus id, quod homini debes uel tibi ab homine debetur, citra diei obseruationem luas uel recipias.
もし人間たちが迷信からこの習慣を自分たちのために神聖化したのであるなら、彼らのあらゆる虚しさからかけ離れた存在である君が、なぜ偶像に捧げられた厳粛な行事に参加するのか。 まるで君に対してもその日について規定があって、人が負っているもの、あるいは君に対して人が負っているものを、その日の遵守とは無関係に支払ったり受け取ったりすることが妨げられているかのようである。
da formam, in qua uelis agi tecum.
君が自分に対してなされることを望むやり方を示しなさい。
cur enim et lateas, cum ignorantia alterius tuam conscientiam contamines? si non ignoraris quod sis Christianus, temptaris et contra conscientiam alterius agis tamquam non Christianus: sin uero et dissimulaueris, temptatus addictus es.
なぜなら、他者の無知によって君自身の良心を汚すときに、なぜ君は隠すのか。 もし君がキリスト教徒であることが知られているなら、君は試みられ、キリスト教徒ではないかのように他者の良心に反して行動していることになる。 しかし、もし君がそれを隠すなら、君は誘惑されて引き渡されたのである。
certe siue hac siue iliac, reus es confusionis in deo.
確かに、こちらであれ、あちらであれ、君は神の前に恥をかく罪を負っている。
qui autem confusus super me fuerit penes homines, et ego confundar super illo, inquit, penes patrem meum, qui est in caelis.
「人々の前で私のことを恥じる者は、私もまた、天におられる私の父の前でその者を恥じるだろう」と言われるのである。

語釈・文法注

  1. p.43non habeo quo uiuam — 関係代名詞 `quo`(奪格)は手段・方法を表し、接続法現在 `uiuam` は目的または結果・特徴を表す。「私がそれによって生きる(ための手段・方法)を持たない」の意。
  2. 114parentes, coniuges, liberi propter deum relinquendi erunt — 動形容詞 `relinquendi`(男性複数主格)と `erunt`(`esse` の未来3人称複数)の組み合わせにより、義務や当然(「〜されねばならないだろう」)を表す二人称・三人称の受動的終結構文(周辺動詞変化)を構成している。主語は `parentes, coniuges, liberi` である。
  3. 20cum etiam sepelire patrem tardum fuit fidei — 不定詞句 `sepelire patrem`(父を葬ること)が主語であり、`tardum` は中性単数主格の形容詞(補語)。`fidei` は判断の基準や参照を示す「関係の与格」であり、「信仰にとっては遅すぎた(引き延ばしであった)」という意味になる。
  4. p.44ut ad eosdem spiritus immundos pertinentis — `pertinentis` は現在分詞属格単数(`pertinentis`)であり、先行する名詞 `superstitionis`(属格単数)を修飾している。したがって「同じ汚れた霊に関わる(人間の迷信の全体系)」と解釈される。
  5. 10quas interdum lasciuiae, interdum timiditati nostrae subscribimus — 動詞 `subscribere` は、対格(関係代名詞 `quas`、先行詞は祝祭日等)と与格(`lasciuiae`, `timiditati`)を伴い、「〜を…のせいにする(…に帰する)」という意味を表す。
  6. p.45quominus id ... luas uel recipias — 接続詞 `quominus` は妨げや禁止を示す表現の後に用いられ、「〜することを妨げる(防ぐ)」という意味の節を導く(動詞 `luas`, `recipias` は接続法現在)。ここでは、あたかも支払いや回収を妨げる規定が課されているかのような、皮肉を交えた仮定の文脈を形作っている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 偶像崇拝について §12-13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa017.humanitext-lat2:12-13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。