Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 迫害下の逃亡について §10-11

逃走を勧める格言の論駁と聖職者の逃亡批判

8 / 11 箇所 · ラテン語

要旨

§10では世俗の「逃げる者は再び戦う」という格言を皮肉をもって退け、迫害の中での死を恐れずに主に身を委ねるべきことを説く。§11では聖職者らの逃亡を厳しく批判し、旧約聖書の羊飼いの例えを用いて指導者こそ教会の防衛のために踏みとどまるべきだと主張する。

§10Sed omissis quidam divinis exhortationibus illum magis Graecum versiculum saecularis sententiae sibi adhibent: Qui fugiebat, rursus proeliabitur;
しかし、ある人々は神の数々の励ましを無視して、むしろ世俗の格言であるあのギリシア語の詩句を自分に適用している。 「逃げた者は、再び戦うだろう。
ut et rursus forsitan fugiat.
」それはおそらく、再び逃げるためでもあるのだろう。
Et quando vincet qui, cum fugerit, victus est? Bonum militem Christo imperatori suo praestat qui tam plene ab apostole armatus tuba persecutionis audita diem deserit persecutionis.
そして、逃亡した時にすでに敗北している者が、いつ勝利するというのか。 使徒によってこれほど完全に武装されながら、迫害のラッパを聞くやいなや迫害の日を放棄する者は、その皇帝たるキリストに対して優れた兵士としての姿を示しているのだ。
Respondebo et ego de saeculo aliquid: Usque adeone mori miserum est? Moriatur quoquo modo aut victus aut victor.
私もまた世俗から何かを答えよう。 「死ぬことはそれほどまでに哀れなことなのか。 」敗者としてであれ勝者としてであれ、いかなる方法であっても死ぬがいい。
Nam etsi negando ceciderit, cum tormentis tamen proeliatus.
なぜなら、たとえ否認することによって倒れたとしても、彼は拷問と戦ったのだから。
Malo miserandum quam erubescendum.
私は赤面すべき者よりも、哀れむべき者を望む。
Pulchrior est miles in pugna pilo transmissus quam in fuga salvus.
逃亡して無事な兵士よりも、戦闘において投げ槍で貫かれた兵士の方が美しい。
Times hominem, Christiane, quem timeri oportet ab angelis, siquidem angelos iudicaturus es: quem timeri oportet a daemoniis, siquidem et in daemonas accepisti potestatem: quem timeri oportet ab universo mundo, siquidem et in te mundus iudicatur? Christum indutus es, siquidem in Christum tinctus es, qui fugis diabolum.
キリスト者よ、あなたは人間を恐れるのか。 人間こそ、天使たちから恐れられるべきなのに。 なぜならあなたは天使たちを裁くことになるのだから。 悪霊たちから恐れられるべきなのに。 なぜならあなたは悪霊たちに対する権能をも受け取ったのだから。 全世界から恐れられるべきなのに。 なぜなら世界はあなたにおいて裁かれるのだから。 キリストへと洗礼を授けられたのであれば、あなたはキリストを身にまとっているのだ。 それなのに悪魔から逃げるのか。
Depretiasti Christum, qui in te est, fugitivum cum diabolo te reddidisti.
あなたは自身のうちにおられるキリストを軽んじ、悪魔とともに自分自身を逃亡者にしたのだ。
Sed dominum fugiens exprobras omnibus fugitivis sui vanitatem consilii.
しかし、主から逃れることは、すべての逃亡者に対して、その企ての虚しさを突きつけることになる。
Fugerat et quidam animosus prophetes dominum, traiecerat ab Ioppe Tarsum, quasi et a deo transfretaret, sed illum non dico in mari et in terra, verum in uterum etiam bestiae invenio, in quo nec mori per triduum potuit nec vel sic deum evadere.
ある気性の激しい預言者もまた主から逃れ、まるで神から海を渡って逃れられるかのようにヨッパからタルシシュへと渡った。 しかし私は彼を、海や陸においてだけでなく、実に獣の腹の中にさえ見出す。 そこでは彼は三日間のあいだ死ぬこともできず、そうであっても神から逃れることはできなかった。
Quanto melius qui sive inimicum dei timens non fugit eum, sed potius contemnit, confidens scilicet de tutela domini, sive deum reformidat quanto magis sub oculis eius astitit, dicens: Dominus est, potens est.
神の敵を恐れるにしても、彼から逃げずにむしろ彼を侮蔑し、主の保護を確信している者、あるいは、神を畏れるにしても、その御目の前に立って「主であられる、力ある方だ。
Omnia illius sunt;
すべてのものは主のものである。
ubi fuero, in manu eius sum;
私がどこにいようとも、私は主の御手の中にある。
faciat quod vult, non discedo, et si perire me volet, ipse me perdat, dum me ego servo illi.
主が望まれることをなさるがいい、私は立ち去らない。 たとえ主が私を滅ぼすことを望まれるとしても、主ご自身が私を滅ぼされるがいい、私が自分を主のために保っている間は」と言う者は、なんと優れていることか。
Malo invidiam ei facere per voluntatem ipsius pereundo, quam bilem per meam evadendo.
私は、自らの意志で逃れることで主の憤りを買うことよりも、主の御心によって滅びることで主に羨望を与えることを望む。
§11Hoc sentire et facere omnem servum dei oportet, etiam minoris loci, ut maioris fieri possit, si quem gradum in persecutionis tolerantia ascenderit.
たとえ低い地位の者であっても、神のすべての僕はこのように感じ、このように行うべきである。 それは、もし彼が迫害の忍耐においてある段階を上るなら、より高い地位になりうるためである。
Sed cum ipsi auctores, id est ipsi diaconi et presbyteri et episcopi fugiunt, quomodo laicus intellegere poterit, qua ratione dictum: Fugite de civitate in civitatem? Itaque cum duces fugiunt, quis de gregario numero sustinebit ad gradum in acie figendum suadere? Certe quidem honus pastor animan pro pecoribus ponit, ut Moyses non domino adhuc Christo revelato et iam in se figurato ait: Si perdis hunc populum, inquit, et me pariter cum eo disperde.
しかし、指導者たち自身、すなわち執事や長老や監督たち自身が逃亡するとき、平信徒は「街から街へと逃げよ」と言われたのがどのような理由によるものか、どうして理解できようか。 それゆえ、指導者たちが逃げるとき、一般信徒のうちの誰が、戦列において足場を固めるようあえて勧めるだろうか。 確かに、良い羊飼いは羊のために命を捨てる。 モーセが、まだ主キリストが啓示されておらず、しかしすでに彼自身のうちに予象されていたときに、「もしあなたがこの民を滅ぼされるなら、私も彼らとともに滅ぼしてください」と言ったように。
Ceterum Christo confirmante figuras suas ma(??)us pastor est qui viso lupo fugit et pecora diripienda derelinquit.
しかし、キリストがご自身の予象を確証されたからには、狼を見て逃げ、羊たちを略奪されるままに置き去りにする者は悪い羊飼いである。
Proicietur de villa pastor huiusmodi, detinebuntur illi missionis suae mercedes in compensationem, immo et de priore peculio eius exigetur detrimenti domini(??)i restitutio.
このような羊飼いは荘園から追い出され、その解雇の報酬は補償として留め置かれ、それどころか、主人の損失の補正が彼の以前の私有財産から要求されるだろう。
Etenim qui habet, dabitur ei, ab eo autem, qui non habet, etiam quod videtur habere auferetur.
なぜなら「持っている者には与えられ、持っていない者からは、持っていると見えているものまでも奪い取られる」からである。
Sic Zacharias comminatur: Ex(??)ge (??)homphaea in pastores et evellite oves, et superdueam m(??)num meam in pastores.
このようにゼカリヤは脅している。 「剣よ、羊飼いどもに対して立ち上がれ、羊たちを追い散らせ。 私は羊飼いどもの上に私の手を伸ばそう。
In quos et Ezechiel et Hieremias iisdem minis perorant, quod non tantum de pecoribus improbe vescantur pascentes potius semetipses, verum et dispersum gregem faciant et in praedam esse omnibus bestiis agri, dum non est pastor illis.
」エゼキエルとエレミヤもまた彼らに対して同じ脅しをもって力説している。 彼らが羊の群れによって不当に養われ、むしろ自分自身を肥やしているだけでなく、群れを離散させ、羊飼いがいないために野のすべての獣の餌食にしているということについて。
Quod numquam magis fit, quam cum in persecutione destituitur ecclesia a clero.
これは、迫害の際に教会が聖職者によって見捨てられるときほど、激しく起こることはない。
Si et spiritum quis agnoverit, audiet fugitivos denotantem.
もし人が霊をも認めるなら、霊が逃亡者たちを非難しているのを聞くであろう。
Porro si eos qui gregi praesunt fugere, cum lupi irruunt, nec decet, immo nec licet (qui enim talem pastorem malum pronuntiavit, utique damnavit, omne autem quod damnatur, illicitum factum est sine dubio), ideo praepositos ecclesiae in persecutione fugere non oportebit.
さらに、狼たちが襲いかかるときに、群れを指導する者たちが逃げることは、ふさわしくなく、それどころか許されないことであるなら(なぜなら、そのような者を悪い羊飼いと宣言したお方は、確かに断罪されたのであり、断罪されるすべてのことは疑いなく不法な行為となるからである)、それゆえ、教会の指導者たちが迫害の際に逃亡することは許されない。
Ceterum si grex fugere deberet, non deberet praepositus gregis stare, sine causa staturus ad tutelam gregis, quam grex non desideraret, ex licentia fugae scilicet.
他方、もし群れが逃げるべきであるなら、群れの指導者が踏みとどまるべきではない。 なぜなら彼は、群れが逃亡の許可によって当然ながら望まないような、群れの保護のために無駄に立つことになるからである。

語釈・文法注

  1. §10ut et rursus forsitan fugiat — 接続詞 ut が導く節。ここでは直前のギリシア語の格言「逃げた者は再び戦うだろう」に対して、テルトゥリアヌスが皮肉な意図、または予期される結果を付け加える「目的」または「結果」の節として機能している。
  2. §10quem timeri oportet — 非人称動詞 oportet(〜すべきである)が、関係代名詞の対格 quem(先行詞は hominem)を意味上の主語とし、受動態不定詞 timeri(恐れられること)を支配する構文。「[天使らによって]恐れられるべき人間」を指す。
  3. §10Malo invidiam ei facere per voluntatem ipsius pereundo, quam bilem per meam evadendo. — malo A quam B(BよりもむしろAを望む)の比較構文。手段を表す動名詞(gerundium)の奪格 pereundo と evadendo が対比されている。ここでの invidia は「不当な非難に対する不満、反感」を意味し、主の御心に従って死ぬ(pereundo)ことで迫害者に対して不名誉(invidia)をもたらすことを、自分の意志で逃れる(evadendo)ことで神の憤り(bilem)を買うことよりも選ぶという意。
  4. §11faciant... in praedam esse — faciant(彼らが〜にする)が支配する使役的な構文。文脈上、省略された対格の主語 gregem(群れ)に対して、前置詞句を伴う不定詞 in praedam esse(餌食となること)が補語(対格不定詞構文の一種)として機能している。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 迫害下の逃亡について §10-11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa016.humanitext-lat1:10-11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。