Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 洗礼について §9-10

洗礼の予兆とヨハネの洗礼の準備的性格

4 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

著者は旧約聖書の諸出来事やキリストの生涯における水を通じた秘跡の予兆を称え、次に洗礼の聖なる性質に関わる神学的疑問としてヨハネの洗礼が天上的な力を持たない人間的条件のものであったことを論じる。

§9Quot igitur patrocinia naturae, quot priuilegia gratiae, quot sollemnia disciplinae figurae praestructiones precationes religionem aquae ordinauerunt? primo quidem cum populus de Aegypto liber et expeditus uim regis Aegypti per aquam transgressus euadit, ipsum regem cum totis copiis aqua extinxit.
それゆえ、自然のどれほど多くの庇護が、恵みのどれほど多くの特権が、規律、予兆、先々の準備、祈りのどれほど多くの儀式が、水に対する崇敬を規定したことだろうか。 第一に、民がエジプトから解放されて軽快になり、エジプト王の勢力から水を渡って逃れたとき、水はその王を全軍勢とともに滅ぼした。
quae figura manifestior in baptismi sacramento? liberantur de saeculo nationes per aquam scilicet et diabolum dominatorem pristinum in aqua oppressum derelinquunt.
これ以上に洗礼の秘跡において明白な予兆があるだろうか。 諸民族はこの世から、いうなれば水を通じて解放され、かつての支配者であった悪魔を、水の中に圧倒されたまま置き去りにするのである。
item aqua de amaritudinis uitio in usum commodae suauitatis Mosei ligno remediatur.
同様に、水は苦みの害悪から、モーセの木によって、使い勝手のよい甘みへと癒やされる。
lignum illud erat Christus uenenatae et amarae retro naturae uenas in saluberrimas aquas baptismi scilicet ex sese remedians.
その木とはキリストであり、かつて毒に満ち苦かった本性の鉱脈を、ご自身から、洗礼のきわめて健全な水へと癒やされる方であった。
haec est aqua, quae de comite petra populo defluebat.
これこそ、伴い行く岩から民へと流れ出ていた水である。
si enim petra Christus, sine dubio aqua in Christo baptismum uidemus benedici.
なぜなら、もし岩がキリストであるなら、私たちは疑いなく、キリストにおいて水による洗礼が祝福されるのを見るからである。
quanta aquae gratia penes deum et Christum eius est ad baptismi confirmationem! nunquam sine aqua Christus: siquidem et ipse aqua tinguitur, prima rudimenta potestatis suae uocatus ad nuptias aqua auspicatur, cum sermonem facit, sitientes ad aquam suam inuitat sempiternam, cum de agape docet, aquae calicem pauperi oblatum inter opera dilectionis probat, apud puteum uires resumit, super aquam incedit, libenter transfretat,. aquam discentibus ministrat.
神とそのキリストのもとにおいて、洗礼の確証のために、水の恵みはどれほど大きいことか。 キリストは決して水なしにはおられない。 なぜなら、彼ご自身も水で洗礼を受けられ、婚礼に招かれた際にはご自身の権能の最初の試みを水によって始められ、説教をされるときには、渇いている者たちをご自身の永遠の水へと招き、アガペについて教えられるときには、貧しい者に差し出された一杯の水を愛のわざとして認め、井戸の傍らで体力を回復し、水の上を歩き、喜んで海を渡り、. 弟子たちに水を供されるからである。
perseuerat testimonium baptismi usque ad passionem: cum deditur in crucem, aqua interuenit; sciunt Pilati manus: cum uulneratur, aqua de latere prorumpit; scit lancea militis.
洗礼の証言は受難に至るまで持続する。 十字架に引き渡されるとき、水が介在する(ピラトの手がそれを知っている)。 傷つけられるとき、水が脇腹から噴出する(兵士の槍がそれを知っている)。
§10Diximus, quantum mediocritati nostrae licuit, de uniuersis quae baptismi religionem struunt;
私たちは、自身の未熟さが許す限りにおいて、洗礼の崇敬を構築するすべてのものについて語ってきた。
nunc ad reliquum statum eius aeque ut potero progrediar de quaestiunculis quibusdam.
今や、洗礼の残された状態について、いくつかの些末な疑問から、同様に私にできる限り進めていこう。
baptismus ab Iohanne denuntiatus iam tunc habuit quaestionem, ab ipso quidem domino propositam Pharisaeis, caelestisne is baptismus esset an uero terrenus? de quo illi non ualuerunt constanter respondere, utpote non intellegentes, quia nec credentes.
ヨハネによって告げ知らされた洗礼は、当時すでに、主ご自身によってファリサイ派の人々に提示された「その洗礼は天からのものか、それとも地からのものか」という問いをはらんでいた。 これについて彼らは、確信を持って答えることができなかった。 理解しておらず、信じてもいなかったからである。
nos porro quantula fide sumus, tantulo et intellectu possumus aestimare diuinum quidem eum baptismum fuisse, mandatu tamen, non et potestate, quod et Iohannem a domino missum legimus in hoc munus ceterum humanum condicione.
他方、私たちは、どれほどわずかな信仰を持っていようとも、それほどわずかな理解力によって、それが確かに神的な洗礼であったと評価することができる。 しかしそれは、命令によるものであって、権能によるものではなかった。 ヨハネもまた、この任務のために主から遣わされたと私たちが読んでいるからであるが、その身分はそれ以外は人間的な条件に従うものであった。
nihil enim caeleste praestabat, sed caelestibus praeministrabat paenitentiae scilicet praepositus, quae est in hominis potestate.
なぜなら、天上のものは何ひとつ提供せず、天上のものへと事前に仕えていたのであり、すなわち人間の権能の範囲内にある悔い改めを任されていたからである。
denique legis doctores et Pharisaei, qui credere noluerunt, nec paenitentiam egere.
結局のところ、信じようとしなかった律法の教師たちやファリサイ派の人々は、悔い改めもしなかった。
quod si paenitentia humanum est, et baptismus ipsius eiusdem condicionis fuerit necesse est, aut daret et spiritum sanctum et remissionem delictorum, si caelestis fuisset.
もし悔い改めが人間的なものであるなら、彼の洗礼もまた同じ条件のものであったに違いない。 さもなければ、もし天上のものだったとすれば、聖霊をも、罪の赦しをも与えていたであろう。
sed neque peccatum dimittit neque spiritum indulget nisi deus solus.
しかし、神おひとりのほかには、罪を赦すことも、霊を授けることもできない。
etiam ipse dominus, nisi ipse prius ascenderet ad patrem, aliter negauit spiritum descensurum.
主ご自身でさえ、ご自身がまず父のもとへ昇らなければ、他の方法では霊が降ることはないと否定された。
id quod dominus nondum conferebat, seruus utique praestare non potuisset.
主がまだ授けておられなかったものを、召使が提供することは到底できなかったはずである。
adeo postea in Actis Apostolorum inuenimus, quoniam, qui Iohannis baptismum habebant, non accepissent spiritum sanctum, quem ne auditu quidem nouerant.
それゆえ、後になって使徒言行録の中で、ヨハネの洗礼を受けた人々が、噂にさえ聞いたことのなかった聖霊を受け取っていなかったのを見出すのである。
ergo non erat caeleste, quod caelestia non exhibebat, cum ipsum, quod caeleste in Iohanne fuerat, spiritus prophetiae, post totius spiritus in dominum translationem usque adeo defecerit, ut quem praedicauerat, quem aduenientem designauerat, postmodum an ipse esset miserit sciscitatum.
したがって、天上のものを提示しなかったのだから、それは天上の洗礼ではなかった。 ヨハネの中にあった天上のものそのもの、すなわち預言の霊さえも、主への霊の完全な移行の後には、実に衰退してしまい、彼がかつて宣べ伝え、その到来を指し示したその人に対して、後になって「あなた自身がその方なのか」と尋ねるために人を遣わすほどであった。
agebatur itaque baptismus paenitentiae quasi candidatus remissionis et sanctificationis in Christo subsecuturae.
このように、悔い改めの洗礼は、キリストにおいて後に続くことになる赦しと聖化のいわば「候補者」として行われていたのである。
nam quod praedicabat baptismum paenitentiae in remissionem delictorum, in futuram remissionem enuntiatum est: siquidem paenitentia antecedit, remissio subsequitur, et hoc est uiam praeparare;
なぜなら、彼が罪の赦しのための悔い改めの洗礼を宣べ伝えていたというのは、将来の赦しに向けて告げ知らされたものだからである。 すなわち、悔い改めが先行し、赦しが後に続くのであり、これこそが道を準備することである。
qui autem praeparat, non idem ipse perficit, sed alii perficiendum procurat.
しかし、準備する者は、自分自身でそれを完成させるのではなく、他の者によって完成されるように手配するのである。
ipse profitetur sua non esse caelestia, sed Christi, dicendo: qui de terra est, de terra loquitur;
彼自身、「地から出る者は地について語り、天から来る者はすべてのものの上にある」と言うことによって、自身のものが天上のものではなく、キリストのものであると公言している。
qui de supernis uenit, super omnes est: item sola se paenitentia tinguere, uenturum mox qui tingueret in spiritu et igni.
また、自分は悔い改めのためにのみ洗礼を授けるが、間もなく聖霊と火によって洗礼を授ける方が来られるとも言っている。
scilicet quia uera et stabilis fides aqua tinguitur in salutem, simulata autem et infirma igni tinguitur in iudicium.
すなわち、真実で堅固な信仰は救いへと水で洗礼を授けられるが、偽りで脆弱な信仰は、裁きへと火で洗礼を授けられるからである。

語釈・文法注

  1. §9Quot igitur patrocinia naturae... — patrocinia, priuilegia, sollemnia, figurae, praestructiones, precationes という一連の複数名詞が、すべて動詞 ordinauerunt の主語となっており、religionem(水に対する崇敬/宗教的義務)がその直接目的語である。
  2. §9lignum illud erat Christus... — remedians は現在分詞・主格単数男性で、主語の同格である Christus に係る。retro は副詞で uenenatae et amarae(「かつて毒され苦かった」)を修饰し、全体として naturae uenas(「本性の鉱脈」)という対格目的語を支配して、それを in saluberrimas aquas(「きわめて健全な水へと」)に変える行為を表す。
  3. §9si enim petra Christus... — 前半は si enim petra Christus <est> と esse 動詞が省略されている。後半の uidemus の目的語は baptismum benedici という対格不定詞(ACI)構文。ここでは aqua を手段の奪格とし、「キリストにおいて水による洗礼が祝福される」という解釈を採用した。
  4. §10diuinum quidem eum baptismum fuisse... — aestimare(評価する)の目的語となる対格不定詞(ACI)構文で、eum(=ヨハネの洗礼)が不定詞 fuisse の意味上の主語。mandatu tamen, non et potestate は名詞の奪格で、制限あるいは性質を示し、「(神の)命令によるものであって、権能によるものではない」という意味を表す。
  5. §10cum ipsum... usque adeo defecerit, ut... miserit sciscitatum — 譲歩または因果を表す cum 節の主語は ipsum, quod... fuerat であり、動詞は接続法完了 defecerit。これに usque adeo... ut...(これほどまでに〜、その結果…)という結果節が続き、その中の動詞 miserit(遣わした)は、目的を表すスピーヌム sciscitatum(尋ねるために)を伴っている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 洗礼について §9-10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa011.humanitext-lat2:9-10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。