Humanitext Reader

テルトゥリアヌス · 洗礼について §17-18

洗礼を授ける権能と受領を遅らせるべき理由

7 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

テルトゥリアヌスは洗礼の授与と受領に関する規律を論じ、洗礼は本来司教や聖職者が授けるべきであるが、緊急時には信徒にもその権利があること、しかし女性の洗礼授与は認められないことを説明する。さらに、幼子や未婚者に対する洗礼は、軽率に行うべきではなく遅らせる方が有益であると主張する。

§17Superest ad concludendam materiolam de obseruatione quoque dandi et accipiendi baptismi commonefacere.
このささやかな主題を締めくくるにあたり、洗礼を授けること、および受けることの遵守事項についても注意を促すことが残されている。
dandi quidem habet ius summus sacerdos, qui est episcopus;
洗礼を授ける権能は、確かに最高祭司である司教が有している。
dehinc presbyteri et diaconi, non tamen sine episcopi auctoritate, propter ecclesiae honorem, quo saluo salua pax est.
次いで長老たちと助祭たちであるが、しかし教会の栄誉のために、司教の認可なしにはそうではない。 この栄誉が保たれるとき、平和も保たれるのである。
alioquin \'etiam laicis ius est.
そうでないなら、信徒にもその権能がある。
quod enim ex aequo accipitur, ex aequo dari potest.
等しく受け取られるものは、等しく与えられ得るからである。
nisi episcopi iam aut presbyteri aut diaconi, uocantur discentes.
すでに司教、あるいは長老、あるいは助祭である場合を除いて、[その者たちは]弟子と呼ばれる。
domini sermo non debet abscondi ab ullo.
主の言葉は誰からも隠されるべきではない。
perinde et baptismus, aeque dei census, ab omnibus exerceri potest.
同様に、同じく神の財産である洗礼も、すべての人によって行われ得る。
sed quanto magis laicis disciplina uerecundiae et modestiae incumbit, cum ea maioribuscompetant, ne sibi adsumant dicatum episcopis officium? episcopatus aemulatio schismatum mater est.
しかし、信徒にはつつましさと控えめさの規律がどれほど多く課せられていることか。 それら[の規律]は、司教たちに捧げられた職務を自分が引き受けないようにという、より大いなる人々(聖職者)にこそふさわしいものなのだから。 司教職に対する対抗意識は、分裂の母である。
omnia licere dixit sanctissimus apostolus, sed non omnia expedire.
すべてのことは許されていると、最も聖なる使徒は言った。 しかし、すべてのことが有益なわけではない。
sufficiat scilicet in necessitatibus ut utaris, sicubi aut loci aut temporis aut personae condicio compellit.
すなわち、緊急の場合において[その権能を]用いることで十分とすべきである。 もしどこかで、場所、時間、あるいは人の状況がそうせざるを得なくさせるなら。
tunc enim constantia succurrentis excipitur, cum urget circumstantia periclitantis, quoniam reus erit perditi hominis, si super-. sederit praestare quod libere potuit.
なぜなら、危険に瀕している者の状況が差し迫っているとき、救いの手を差し伸べる者の断固たる行動が容認されるからである。 もし彼が、自ら自発的に施すことができたものを施すのを怠ったなら、滅びた人間に対して責任を負うことになるからである。
petulantia autem mulieris, quae usurpauit docere, utique non etiam tinguendi ius sibi pariet, nisi si quae noua bestia euenerit similis pristinae, ut, quemadmodum illa baptismum auferebat, ita aliqua per se eum conferat.
しかし、教えることを僭称した女性の不遜さは、決して洗礼を授ける権能をも自らに生じさせることはない。 かつての獣に似た何か新しい獣が現れて、あの獣が洗礼を取り去っていたように、今度は別の獣が自らそれを授けるようなことでもない限りは。
quodsi quae Pauli perperam inscripta sunt exemplum Theclae ad licentiam mulierum docendi tinguendique defendunt, sciant in Asia presbyterum, qui eam scripturam construxit, quasi titulo Pauli de suo cumulans, conuictum atque confessum id se amore Pauli fecisse loco decessisse.
しかし、もしパウロの名を不当に冠されたある書物が、女性が教えたり洗礼を授けたりする奔放さを、テクラの例によって擁護するならば、その書物を執筆し、パウロの名を騙って自分の創作を付け加えたアジアの長老が、有罪とされて自白し、自分がパウロへの愛からそれを行ったと述べて、その地位を退いたことを知るべきである。
quam enim fidei proximum uideretur, ut is docendi et tinguendi daret feminae potestatem qui ne discere quidem constanter mulieri permisit? taceant, inquit, et domi maritos suos consulant.
というのも、女性が[集会で]学ぶことさえ断固として許さなかったあの使徒が、女性に教えることや洗礼を授ける権能を与えるなどということが、どれほど真実に近いと思われるだろうか。 「彼女たちは沈黙し、家で自分の夫に尋ねなさい」と彼は言っているのである。
§18Ceterum baptismum non temere credendum esse sciunt quorum officium est.
さらに、洗礼を軽率に信頼して委ねるべきではないことは、それを務めとする者たちが知っている。
\'omni petenti te dato\' suum habet titulum perinde ad eleemosynam pertinentem.
「あなたに求める者すべてに与えよ」という言葉には、同様に施しに関連するそれ自体の適用範囲がある。
immo illud potius perspiciendum: nolite dare sanctum canibus et porcis proicere margaritam uestram, et: manus ne facile imposueris, ne participes aliena delicta.
むしろ、次のことこそ深く考慮されるべきである。 「聖なるものを犬に与えてはならない。 また、あなた方の真珠を豚の前に投げ捨ててはならない」、そして「軽々しく手に按手をしてはならない。 他人の罪に加担することのないように」と。
si Philippus tam facile tinxit eunuchum, recogitemus manifestam et exertam dignationem domini intercessisse.
もしフィリポがそれほど容易に宦官に洗礼を授けたとするなら、主の明白かつ顕著な好意が介入したのだということを再考しよう。
spiritus Philippo praeceperat in eam uiam pertendere;
御霊はフィリポにその道へ進むよう命じておられた。
spado et ipse inuentus est non otiosus, nec qui subito tingui concupisceret, sed ad templum orandi gratia profectus scripturae diuinae impressus sic oportebat deprendi, cui ultro deus apostolum miserat, quem rursus spiritus ut se curriculo eunuchi adiungeret iussit: scriptura ipsius fidei occurrit in tempore, exhortatus adsumitur, dominus ostenditur, fides non moratur, aqua non expectatur, apostolus perfecto negotio eripitur.
また、宦官自身も暇を持て余していたわけではなく、急に洗礼を受けることを切望したわけでもなかった。 むしろ、礼拝のために神殿へ出かけ、聖書に没頭していた。 このようにして見出される必要があったのであり、神はその彼に対して自ら使徒を遣わされ、さらに御霊が彼に、宦官の馬車に身を寄せるよう命じられたのである。 聖書がちょうど良いタイミングで彼の信仰に語りかけ、勧められて[フィリポが]同乗し、主が示され、信仰は躊躇せず、水は[洗礼を授けるために]待たれることなく、使徒は任務を完了した後に連れ去られた。
sed et Paulus reuera. cito tinctus est.
しかし、パウロも実際、速やかに洗礼を受けた。
cito enim cognouerat Simon hospes uas eum esse electionis constitutum.
彼の宿主であったシモンが、彼が選ばれた器として定められていることを速やかに知ったからである。
dei dignatio suas praemittit praerogatiuas;
神の好意は自らの特権を先んじさせる。
omnis petitio et decipere et decipi potest.
すべての願いは、欺くことも欺かれることもあり得る。
itaque pro cuiusque personae condicione ac dispositione, etiam aetate, cunctatio baptismi utilior est, praecipue tamen circa paruulos.
それゆえ、各人の状況や資質、さらには年齢に応じて、洗礼を遅らせる方がより有益であり、とりわけ幼子たちに関してはそうである。
quid enim necesse, si non tam necesse est, sponsores etiam periculo ingeri, qui et ipsi per mortalitatem destituere promissiones suas possunt et prouentu malae indolis falli? ait quidem dominus: nolite illos prohibere ad me uenire.
なぜなら、もしそれほど差し迫っていないならば、代父母たちをも危険にさらす必要がどこにあろうか。 彼ら自身も死すべき運命によってその約束を果たせなくなるかもしれず、また[子供の]悪しき素質の現れによって裏切られるかもしれないのだから。 確かに、主は「子供たちが私のところに来るのを妨げてはならない」と言われる。
ueniant ergo, dum adolescunt;
それならば、彼らが成長する間に来させよ。
ueniant, dum discunt, dum quo ueniant docentur;
学ぶ間に、またどこへ来ようとしているのかを教えられる間に来させよ。
fiant Christiani, cum Christum nosse potuerint.
キリストを知ることができるようになったときに、キリスト者となるが良い。
quid festinat innocens aetas ad remissionem peccatorum? cautius agetur in saecularibus, ut cui substantia terrena non creditur, diuina credatur? norint petere salutem, ut petenti dedisse uidearis.
なぜ罪のない年齢の者が、罪の赦しへと急ぐのか。 世俗の事柄においてはより慎重に行われるのに、地上の財産すら委ねられないような者に、神聖なものが委ねられるというのか。 救いを求めることを彼らが知るようにせよ。 そうすれば、求める者にあなたが[救いを]与えたとみなされるであろう。
non minore de causa innupti quoque procrastinandi, in quibus temptatio praeparata est tam uirginibus per maturitatem quam uiduis per uacationem, donec aut nubant aut continentiae corroborentur.
同様に重要な理由から、未婚の者たちも延期されるべきである。 彼らの内には、成熟に達した処女たちであれ、一人身になった寡婦たちであれ、誘惑が待ち構えている。 彼らが結婚するか、あるいは節制において強められるまでは。
si qui pondus intellegant baptismi, magis timebunt consecutionem quam dilationem;
もし洗礼の重みを理解する者がいるなら、洗礼の遅延よりも、その獲得を恐れるであろう。
fides integra secura est de salute.
完全な信仰は、救いについて安心しているからである。

語釈・文法注

  1. §17nisi episcopi iam aut presbyteri aut diaconi, uocantur discentes — nisiは「〜でない限り」を意味する。ここでは「授ける人々がすでに司教、長老、助祭である場合を除いて、[その状況における信徒は]弟子(学ぶ者)と呼ばれる」という構文。当時の教職制度の確立過程における平信徒による洗礼授与の例外性を説明している。
  2. §17cum ea maioribus competant — cumは理由を表す接続詞。代名詞 ea は前文の disciplina uerecundiae et modestiae(つつましさと控えめさの規律)を指し、maioribus(より大いなる人々、すなわち聖職者たち)にcompetant(ふさわしい、課されている)という意味。信徒に規律が課される理由として、それが聖職者にさらに重く課されていることを挙げる構造。
  3. §17tunc enim constantia succurrentis excipitur — excipiturは「除外される、例外とされる」あるいは「(好意的に)受け入れられる」を意味する。ここでは、緊急事態(periclitantis)において、洗礼を授けて助けようとする者(succurrentis)の毅然とした決断(constantia)が、通常規則の例外として「認容される」という判断をとる。
  4. §18cautius agetur in saecularibus, ut cui substantia terrena non creditur, diuina credatur? — 反語的な比較疑問文。直訳すると「世俗の事柄においてはより慎重に行われる、その結果として、地上の財産を委ねられないような者に神聖なものが委ねられるというのか」となり、世俗の事柄でさえ慎重であるのに、霊的な洗礼において幼児にそれを安易に委ねる(信託する)矛盾を突いている。

この箇所を引用する

テルトゥリアヌス, 洗礼について §17-18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0275.stoa011.humanitext-lat2:17-18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。