Humanitext Reader

カルタゴのキプリアヌス · 殉教の勧め §11#3

マカバイの母とエレアザルの殉教と黙示録の預言

10 / 12 箇所 · ラテン語

要旨

母親が最後の息子に信仰を貫くよう励まして共に殉教し、またエレアザルも偽りの棄教を拒んで殉教を遂げたこと、そしてキリスト教徒の殉教者たちが黙示録の預言通り数限りなく現れていることを論じる。

§11#3noli, inquit, frustra errare.
「『無駄に迷うな』と彼は言った。
nos enim propter nosmet ipsos haec patimur peccantes in Deum nostrum.
『私たちは自分たちのために、私たちの神に対して罪を犯したことによって、これらのことを被っている。
tu autem ne te existimes inpunitum futurum adgressus pugnare cum Deo.
しかしお前は、神と戦うことを企てながら、自分が罰せられずに済むなどと思ってはならない。
admirabilis quoque mater quae nec sexus infirmitate fracta nec multiplici orbitate commota morientes liberos spectauit libenter nec poenas illas pignerum sed glorias computauit.
』」また、性別の弱さにくじけることも、度重なる子供の喪失に動揺することもなく、死にゆく子供たちを喜んで見守り、子供たちのあの刑罰を苦しみではなく栄光とみなした母親も、感嘆すべきものである。
tam grande martyrium Deo praebens uirtute oculorum suorum quam praebuerant filii eius tormentis et passione membrorum.
彼女は、自らの子供たちが拷問と肉体の受難によって神に捧げたのと等しく偉大な殉教を、自らの眼の力によって神に捧げたのである。
cum sex punitis et occisis superesset unus ex fratribus, cui rex diuitias et potentatus et multa pollicebatur ut crudelitas eius ac feritas uel unius subacti solacio foueretur, et peteret ut ad filium deiciendum secum deprecaretur et mater, deprecata est illa, sed ut decebat martyrum matrem, ut decebat legis et Dei memorem, ut decebat filios suos non delicate sed fortiter diligentem.
六人が処刑され殺されて、兄弟のうち一人が生き残っていたとき、王は彼の前に富や権力や多くのものを約束し、自らの残虐さと野蛮さが、ただ一人の屈服という慰めによって和らげられるようにした。 そして、その息子を棄教させるために自分と一緒に懇願するよう母親に求めると、彼女も懇願した。 しかし、それは殉教者の母親にふさわしく、掟と神を心に留める者にふさわしく、自らの子供たちを甘やかすことなく力強く愛する者にふさわしい方法でのことであった。
deprecata est enim, sed ut Deum confiteretur.
実に彼女は懇願したが、それは彼に神を告白させるためであった。
deprecata est ne a fratribus suis frater in consortio laudis et gloriae separaretur, tunc se septem filiorum conputans matrem, si sibi contingeret filios septem Deo potius peperisse, non saeculo.
彼女は、その兄弟が賛美と栄光の交わりにおいて自らの兄弟たちから引き離されないようにと懇願したのであり、もし自分が七人の息子を現世のためではなく、むしろ神のために産み出すことがかなうならば、そのとき初めて自分を七人の子供の母親とみなしたのである。
armans itaque eum et corroborans et feliciore tunc partu filium generans, fili, inquit, miserere mei quae te in utero mensibus decem portaui et lac triennio dedi et alui et in aetatem istam produxi.
こうして彼を武装させ、力づけ、そのときより幸福な出産によって息子を精神的に産み落としつつ、彼女は言った。 「息子よ、お前を胎内に十ヶ月間宿し、三年間乳を与え、養い、この年齢まで育て上げた私を憐れんでおくれ。
oro, fili, aspicias in caelum et terram et omnibus quae in eis sunt aspectis intellegas quia ex nihilo fecit illa Deus et hominum genus ita fit.
息子よ、お前が天と地を見つめ、そこにあるすべてのものを見て、神がそれらを無からお造りになり、人類の誕生も同様であることを悟るよう、私は望む。
nec timeas carnificem istum, sed dignus fratribus effectus excipias mortem, ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam.
この処刑人を恐れることなく、兄弟たちにふさわしい者となって死を受け入れるがよい。 そうすれば、あの憐れみにおいて、私はお前を兄弟たちと共に再び迎え入れることができるから。
magna laus matris in exhortatione uirtutis, sed maior in Dei timore et in fidei ueritate, quod nihil sibi aut filio de sex martyrum honore promisit nec fratrum precem profuturam credidit ad negantis salutem, persuasit potius participem passionis fieri, ut in iudicii die posset cum fratribus inueniri.
」美徳の勧めにおける母親の称賛は大きいが、神への恐れと信仰の真理においてはさらに大きい。 なぜなら、彼女は六人の殉教者の栄誉から、自分やその息子のために何ら約束されたものがあるとは思わず、また、拒絶する者の救いのために兄弟たちの祈りが役立つとは信じなかったからである。 むしろ、審判の日に兄弟たちと共に見出されることができるよう、受難の共有者となるよう説得したのである。
post haec liberis suis commoritur et mater: neque enim iam aliud decebat quam ut quae martyras et pepererat et effecerat in consortio illis gloriae iungeretur et quos ad Deum praemiserat ipsa quoque sequeretur.
この後、母親もまた子供たちと共に死んだ。 なぜなら、殉教者たちを産み、また仕立て上げた彼女が、彼らと栄光の交わりにおいて結ばれ、自らが神のもとへと先に送り出した者たちに、彼女自身も従こと以上にふさわしいことはもはやなかったからである。
Ac ne qui uel libelli uel alicuius rei oblata sibi occasione qua fallat amplectatur decipientium malum munus, nec Eleazar tacendus est. qui cum sibi a ministris regis offerretur facultas, ut accepta carne qua liceret ei uesci ad circumueniendum regem simularet se illa edere quae de sacrificiis adque inlicitis cibis ingerebantur, consentire ad hanc fallaciam noluit dicens nec aetati suae nec nobilitati conuenire id fingere, quo ceteri scandalizarentur et in errorem inducerentur existimantes Eleazarum nonaginta annos natum ad alienigenarum morem relicta et prodita Dei lege transisse, nec tanti esse lucrari breuia uitae tormenta, ut offenso Deo incurreret aeterna supplicia. adque ille excruciatus diu et in extremo iam constitutus, cum inter uerbera et tormenta moreretur, ingemescens ait: Domine, qui sanctam habes scientiam, manifestum est quia cum possim morte liberari durissimos dolores corporis tolero flagellis uapulans, animo autem propter ipsius metum libenter haec patior. sincera prorsus fides et uirtus integra ac satis pura non regem Antiochum cogitasse sed Deum iudicem et scisse proficere sibi ad salutem non posse, si hominem derideret ac falleret, quando Deus qui conscientiae nostrae iudex est et solus timendus nec derideri possit omnino nec falli.
また、証明書であれ他の何であれ、欺くための機会が提供されたときに、欺く者たちの悪しき贈り物を受け入れる者がいないように、エレアザルについても沈黙してはならない。彼は、王の役人たちから、自分が食べてもよい肉を受け取って、王を欺くために、生贄や不法な食物から押し付けられたものを食べているふりをする機会を提供されたとき、この欺きに同意することを拒み、そのような偽りをすることは自分の年齢にも高貴さにもふさわしくないと述べた。それによって、他の人々がつまずき、九十歳になったエレアザルが神の掟を捨てて裏切り、異邦人の習慣に改宗したと考えて誤りに導かれることになり、また、神の怒りを買って永遠の刑罰を被るほど、短い人生を(拷問を避けて)得る価値はないと考えたからである。そして、彼は長い間拷問され、すでに最期の時にあって、鞭打ちと拷問の中で死にゆくとき、呻きながら言った。「聖なる知識をお持ちの主よ、私が死から免れることができるにもかかわらず、鞭打たれながら肉体の極めて激しい痛みに耐えていることは明らかです。しかし、心においては、あなたへの恐れのゆえに、喜んでこれらを耐え忍んでいます。」まったく誠実な信仰、そして完全で十分に純粋な美徳は、アンティオコス王のことではなく、審判者である神のことを考え、もし人間を嘲笑し欺いたとしても、それが自分の救いには役立ち得ないことを知っていたのである。私たちの良心の審判者であり、唯一恐れるべき神は、決して嘲笑されることも欺かれることもあり得ないからである。それゆえ、もし私たちも神に捧げられ、献身して生きているならば、もし私たちが義人たちのあの古く聖なる足跡の上を進んでいるならば、刑罰の同じ証言を通り、受難の同じ殉教を通って進もうではないか。
Si igitur et nos dicati ac deuoti Deo uiuimus, si supra ipsa iustorum antiqua et sancta uestigia iter facimus, per eadem documenta poenarum, per eadem passionum martyria pergamus, hoc ampliorem gloriam conputantes temporis nostri, quod cum uetera exempla numerentur, exuberante postmodum copia uirtutis ac fidei numerari non possunt martyres christiani testante Apocalypsi et dicente: post haec uidi turbam multam quam dinumerare nemo poterat ex omni gente et ex omni tribu et populo et lingua stantes in conspectu throni et agni: et erant amicti stolas albas et palmae fuerunt in manibus eorum et magno clamore dicebant: salus Deo nostro sedenti super thronum et agno.
私たちの時代のより豊かな栄光を次のようにみなしながら。 すなわち、古代の例は数え上げられるものの、その後、美徳と信仰の豊かな実りがあふれ出たために、キリスト教徒の殉教者たちは数え切れないほどになったのである。 それは黙示録が証言し、次のように語っている通りである。 「この後、私は、誰も数えきることのできない大きな群衆を見た。 すべての国民、部族、民族、言葉から来て、玉座と小羊の前に立っていた。 彼らは白い衣を身にまとい、手にはナツメヤシの枝を持っていた。 そして大声で叫んで言った。 『救いは、玉座に座っておられる私たちの神と、小羊にある。
et respondens unus ex senioribus dicit mihi: qui amicti sunt stolas albas qui sunt et unde uenerunt? et dixi ei: Domine, tu scis.
』」すると、長老の一人が私に答えて言った。 「この白い衣を身にまとっている者たちは誰であり、どこから来たのか。 」私は彼に言った。 「主よ、あなたはご存じです。
et ait mihi: hi sunt qui uenerunt ex magna tribulatione et lauerunt stolas suas et candidas eas fecerunt in sanguine agni.
」すると彼は私に言った。 「この者たちは、大きな苦難から抜け出て、その衣を洗い、小羊の血によって白くした者たちである。
propter hoc sunt in conspectu honoris Dei [et seruiunt ei in templo eius].
それゆえ、彼らは神の栄誉の御前にあり、[その神殿で神に仕えているのである]。
quodsi tantus ostenditur et probatur christianorum martyrum populus, nemo difficile uel arduum putet esse martyrem fieri, quando uideat martyrum populum non posse numerari.
」このように、キリスト教徒の殉教者の民がこれほどまでに数多く示され、証明されているのであるから、殉教者の民が数え切れないのを見るとき、殉教者になることが困難で至難の業であると考える者は誰もいないはずである。

語釈・文法注

  1. 15pignerum — 古典期には「担保、保証物」を意味する pignus の複数属格であるが、ここでは後期ラテン語や詩的表現において「(愛する)子供たち、肉親」を意味する用法で用いられている。
  2. 25deprecata est illa, sed ut — deprecata est は「懇願した」を意味する。王は母親に「息子が棄教するように(自分と一緒に)説得してくれ」と求めたが、彼女が実際に行った「懇願(deprecatio)」は、息子に信仰を捨てさせるものではなく、むしろ神を告白して殉教を遂げるように求めるものであった。この逆説的なニュンスが、続く sed ut... によって説明されている。
  3. p.342nec tanti esse lucrari breuia uitae tormenta, ut offenso Deo incurreret aeterna supplicia — tanti esse は「〜ほどの価値がある」という価値の属格。ここでの tormenta(拷問)は momenta(瞬間、時間)の写本上の誤記の可能性があるが、テキストに従えば「(棄教を装って)拷問を避けることで、人生の残り短い時間を稼ぐことは、神を怒らせて永遠の刑罰を被るほどの価値はない」という意味になる。間接話法における対格不定詞句([dixit] nec tanti esse...)の構造をとる。
  4. 10non regem Antiochum cogitasse sed Deum iudicem et scisse — cogitasse および scisse は完了不定詞。主節の動詞は明示されていないが、これらは直前の主語(sincera fides...)を説明する感嘆的・感銘的な対格不定詞句(あるいは歴史的不定詞)である。「アンティオコス王ではなく審判者なる神に思いを馳せ、〜と知っていたことこそが、純粋な信仰であった」と、エレアザルの模範的な態度を強調している。

この箇所を引用する

カルタゴのキプリアヌス, 殉教の勧め §11#3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0104a.stoa005.humanitext-lat1:11%233

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。