§3Sed de corpore interim taceo;
だが、肉体についてはさしあたり黙っておこう。
de anima conqueror, de spontaneo et uiuido motu, de actu, de uita, de inmortalitate, denique conqueror, quod aliquam rem ista omnia sine dei bonitate habere posse miserrimus credidi, quod quanta essent, neglegenter adtendi: hoc mihi gemendum ac deflendum puto.
私が嘆き、悲しむのは、魂についてであり、自発的で生き生きとした運動について、活動について、生について、不死についてであり、最後に、私が極めて惨めにも、神の善意なしに何らかのものがこれらすべてを持ち得ると信じていたこと、またこれらがどれほど偉大であるかを不注意にも顧みなかったことである。 このことこそ、私にとって嘆き悲しむべきことであると私は考える。
uoluerem mecum haec, loquerer mecum, deferrem ad illos;
私はこれらのことを心の中で繰り返し、自分自身に語りかけ、彼らに提示したかった。
quae uis esset intellegendi, quam nihil esset in homine. quod huic excellentiae possemus conferre, proponerem.
理解する力とは何であるか、人間のうちにはこの卓越性に比肩しうるものは何一つ存在しないということを、私は提示したであろう。
ubi mihi hoc homines, si modo essent homines, concessissent, quaererem, utrum his oculis uidere id est intellegere;
もし人々が(彼らがもし人間であったならだが)私にこのことを認めてくれたなら、私は「これらの眼で見ることは、すなわち理解することなのか」と尋ねただろう。
ubi negauissent, colligerem primo longe esse sensui oculorum istorum intellegentiam mentis anteponendam;
彼らが否定したなら、私はまず、精神の知性がこれらの眼の感覚よりもはるかに優先されるべきだと推論しただろう。
deinde subiungerem, id quod re meliore perciperemus, necessario melius iudicandum.
次いで、私たちがより優れたものによって知覚するものは、必然的により優れていると判断されるべきだと付け加えただろう。
quis hoc non daret? ergo pergerem quaerere animam illam, quam malam dicerent, oculisne sentiretur istis. an mente intellegeretur.
誰がこれを認めないだろうか。 したがって、私はさらに、彼らが悪と言っているあの魂は、これらの眼によって感じられるのか、それとも精神によって理解されるのかを尋ねただろう。
mente faterentur.
彼らは精神によって理解されると認めるだろう。
quibus omnibus inter nos conuenientibus atque firmatis. quid conficeretur ostenderem, animam illam scilicet.
これらすべてが私たちの間で合意され、確実なものとされたなら、何が結論づけられるかを私は示しただろう。 すなわち、彼らが呪っているあの魂は、彼らが崇拝しているあの光よりも優れているということである。
quam execrarentur. luce ista, quam uenerarentur, esse meliorem, quandoquidem illa intellectu mentis. haec sensu corporis innotescit.
なぜなら、前者は精神の知性によって知られ、後者は肉体の感覚によって知られるからである。
hic uero haererent fortasse ducemque rationem sequi recusarent: tanta est uis ueternosarum opinionum et diu defensae atque creditae falsitatis.
しかしここで彼らはおそらく立ち往生し、導き手である理性に従うことを拒むだろう。 根深い先入観と、長年擁護され信じられてきた虚偽の力はそれほどまでに大きいのである。
sed ego instarem magis haerentibus.
しかし私は、立ち往生している彼らをさらに促しただろう。
non aspere. non pueriliter, non peruicaciter;
手荒にではなく、子供っぽくなく、頑なにならずに。
repeterem quae concessa sunt, et quam essent concedenda, monstrarem.
私はすでに認められたことを繰り返し、それらがいかに認められるべきものであるかを示しただろう。
hortarer ut in commune consulerent; uiderent certe.
私は彼らに共同で相談するように勧め、私たちが何を否定すべきなのか、確かに見極めさせただろう。
quid nobis negandum esset: utrum intellectum istis carneis luminibus praeferendum, an excellentius esse, quod animi excellentia quam quod debili sensu corporis cognoscitur, falsum putarent;
すなわち、知性がこれらの肉体の光よりも優先されるべきであること、あるいは、肉体の微弱な感覚によって認識されるものよりも、魂の卓越性によって認識されるものの方がより優れているということを、彼らが誤りだと考えるのか。
an illas animas, quas alienigenas crederent. tantum intellegendo.
あるいは、彼らが異質であると信じているあの魂たちが、ただ理解することによってのみ、すなわち魂の卓越性自体によってのみ知られ得るということを、彼らが認めたがらないのか。
id est ipsa animi excellentia sciri posse nollent fateri: an solem ac lunam non nisi istis oculis notos fieri uellent abnuere.
あるいは、太陽や月がこれらの眼以外によっては知られ得ないということを、彼らが否定したいのか。
quod si nihil horum nisi absurdissime atque inpudentissime negari posse animum aduerterent, suaderem non eos oportere dubitare istam lucem, quam colendam praedicarent, esse anima illa uiliorem, quam fugiendam monerent.
もし彼らが、これらのうち何一つとして、極めて不条理かつ破廉恥にでなければ否定し得ないことに気づくなら、私は彼らに勧告しただろう。 彼らが礼拝すべきだと触れ回るあの光は、彼らが避けるべきだと戒めているあの魂よりも価値が劣るものであることを、彼らは疑うべきではないと。
§4Atque hic si forte turbati a me quaererent, num etiam muscae animam huic luci praestare censerem, responderem: etiam.
そしてここで、もし彼らが狼狽して、ハエの魂ですらこの光に勝ると私が考えるのかと尋ねるなら、私は「その通りだ」と答えるだろう。
nec me terreret musca quod parua est, sed quod uiua firmaret.
そして、ハエが小さいということは私をひるませず、むしろそれが生きているということが私を力づけるだろう。
quaeritur enim, quid illa membra tam exigua uegetet, quid huc atque illuc pro naturali adpetitu tantillum corpusculum ducat, quid currentis pedes in numerum moueat, aut quid uolantis pennulas moderetur ac uibret.
なぜなら、何があれほど小さな手足を活気づけ、何が自然な欲求に従ってあのように小さな微小な肉体をあちこちへと導き、何が走る足を規則正しく動かし、あるいは何が飛ぶ小さな羽を制御し羽ばたかせるのか、が問われるからである。
quod qualecumque est, bene considerantibus in tam paruo tam magnum eminet, ut cuiuis fulgori praestringenti oculos praeferatur.
それがどのようなものであれ、よく考える者にとっては、それほど小さなものの中にこれほど偉大なものが現れているので、眼をくらませるいかなる輝きよりも優先されるのである。
Certe quod nemo dubitat, quicquid id est, intellegibile est, quod omni sensibili et ob hoc huic etiam luci diuinis legibus antecellit.
確かに、誰も疑わないことだが、それが何であれ、それは知性によってのみ理解可能なものであり、それは神の法によって、あらゆる感覚的なもの、したがってこの光に対しても勝っている。
quid enim cogitatione percipimus, quaeso, si hoc non percipimus aliud esse mente intellegere, aliud sentire per corpus et prius illud ab hoc posteriore incomparabili sublimitate distare ideoque non posse intellegibilia sensibilibus non praeferri, cum ipse intellectus tantum sensibus praeferatur?
お尋ねするが、もし私たちが精神によって理解することと、肉体を通じて感じることは別のものであり、前者は後者から比類なき高貴さをもって隔たっており、したがって知性的なものが感覚的なものより優先されないわけにはいかない(なぜなら知性そのものが感覚よりはるかに優先されるからである)ということを思索によって把握しないのだとしたら、私たちは一体何を思索によって把握しているというのだろうか。
§5Hinc illud etiam fortasse cognoscerem, quod consequens esse manifestum est, cum iniustitia et intemperantia ceteraque animi uitia non sentiantur, sed intellegantur: quomodo fiat, ut etiam ista, quae detestamur et damnanda censemus, tamen quoniam intellegibilia sunt, anteire hanc lucem queant, cum in suo genere ista laudanda sit.
ここから私はおそらく、結果として明らかである次のことも知ったであろう。 すなわち、不正や不節制、およびその他の魂の悪徳は感じられず、理解されるものである以上、私たちが忌み嫌い、断罪されるべきだと考えるこれらのものでさえ、それらが理解可能なものであるからには、どのようにしてこの光を凌駕し得るのか、ということを。 もっとも、この光はそれ自体の類においては称賛されるべきものであるが。
suggeritur enim animo bene se deo subicienti primo non omne, quod laudamus.
なぜなら、神に自らをよく従わせている精神には、まず次のことが示唆されるからである。
omni. quod uituperamus. esse anteponendum.
私たちが称賛するすべてのものが、私たちが非難するすべてのものより優先されるべきではない、ということが。
neque enim quia laudo purgatissimum plumbum. ob hoc illud uituperando auro pluris aestimo.
なぜなら、私が極めて純化された鉛を称賛するからといって、そのためにそれを、非難すべき金よりも価値を高く見積もるわけではないからである。
in suo enim genere quidque considerandum est.
なぜなら、各々のものはそれ自身の類において考慮されるべきだからである。
inprobo iurisconsultum multas leges ignorantem, sed eum tamen probatissimo sutori sic praefero, ut ne comparandum quidem putem.
私は多くの法律を知らない法律家を非難するが、それでも彼を、極めて優秀な靴仕立て屋よりは、比較することすらできないと思うほどに優先する。
at istum laudo, quod suae artis peritissimus sit; illum autem. quod suam professionem minus inpleat, iure reprehendo.
私は後者をその技術に極めて熟達しているという理由で称賛し、前者をその職責を十分に果たしていないという理由で正当に非難する。
ex quo reperire deberem lucem istam, quod in genere proprio perfecta esset. iure laudari; tamen quia sensibilium rerum numero includitur, quod genus intellegibilium generi cedat necesse est, infra iniustas et intemperantes animas, quoniam sunt intellegibiles, esse deputandam, quamuis istas non iniuria damnatione dignissimas iudicemus.
このことから私は、あの光はそれ自体の類においては完全であるため正当に称賛されるが、それでも感覚的なものの数に含まれるため(感覚的なものの類は理解可能なものの類に屈服せざるを得ない)、不正で不節制な魂たちの下に位置づけられるべきであることを発見すべきであったのだ。 それらの魂が理解可能なものであるからには。 たとえ私たちがそれらの魂を不当にではなく、最も断罪に値すると判断するにしても。
quaerimus namque in his quod concilietur deo, non quod isti fulgori praeferatur.
なぜなら、私たちはこれらの中において、神と和解するものを求めているのであり、あの輝きより優れているものを求めているのではないからである。
quapropter quisquis hoc lumen ex deo esse contenderet, non repugnarem, sed magis animas dicerem, uitiosas etiam, non in quantum uitiosae.
それゆえ、誰であれこの光が神から出たものであると主張する者がいても、私は反論しなかっただろう。
sed in quantum animae sunt, deum sibi esse creatorem fateri oportere.
むしろ私は、悪徳に満ちた魂であっても、それが悪徳に満ちている限りにおいてではなく、それが魂である限りにおいて、神が自分たちの創造者であることを告白すべきだと言うだろう。