Humanitext Reader

アウグスティヌス · 悪魔の占いについて §1-4

セラピス神殿破壊の予言をめぐる議論の端緒

1 / 8 箇所 · ラテン語

要旨

八日祭の最中に集まった信徒たちとの間で、アレクサンドリアのセラピス神殿の破壊をめぐる悪霊の予言について、また神がなぜ悪や異教の崇拝を許されるのかについての議論が交わされる。

§1Quodam die in diebus sanctis octauarum, cum mane apud me fuissent multi fratres laici christiani et in loco solito consedissemus, ortus est sermo de religione christiana aduersus praesumptionem et tamquam miram et magnam scientiam paganorum: quem recordatum atque conpletum litteris mandandum putaui non expressis personis contradicentium, quamuis christiani essent et magis contradicendo quaerere uiderentur, quid paganis responderi oporteret.
八日祭の聖なる日々のある日、午前中に私のところに多くの信者の信徒の兄弟たちがやって来て、いつもの場所に一緒に座っていたとき、異教徒の不遜で、あたかも驚くべき偉大な知識であるかのような主張に対するキリスト教の信仰についての議論が起こった。 私は、この議論を記憶にとどめ、完成させて、反論する者たちの素性を明かさないまま書物に著すべきだと考えた。 彼らはキリスト教徒であったが、むしろ反論することによって、異教徒に対して何と答えるべきかを尋ねているように見えたからである。
cum ergo de diuinatione daemonum quaereretur et affirmaretur praedixisse nescio quem euersionem templi Serapis, quae in Alexandria facta est, respondi non esse mirandum, si istam euersionem templis et simulacris suis inminere daemones et scire et praedicere potuerunt sicut alia multa, quantum eis nosse et praenuntiare permittitur.
さて、悪霊たちの予言について尋ねられ、アレクサンドリアで起こったセラピス神殿の破壊を、誰だか知らないがある者が予言したと主張されたとき、私は次のように答えた。 悪霊たちが、それらの神殿や自らの偶像に破滅が差し迫っていることを知り、また予言できたとしても、他の多くのことと同様に、彼らが知ってあらかじめ告げることが許されている限りにおいて、何ら驚くべきことではない、と。
§2Et cum mihi referretur: non ergo sunt malae diuinationes huius modi nec deo displicent — alioquin omnipotens et iustus ista fieri non permitteret, si mala et iniusta essent — respondi non ideo haec uideri iusta debere, quod ea fieri permittit omnipotentissimus et iustissimus deus;
[] そして私に次のように反論されたとき――「では、このような予言は悪ではなく、神に不快でもない。 そうでなければ、もしそれらが悪で不当なものであるなら、全能にして正しい神がそのようなことが起こるのを許されるはずがないからだ」――私は答えた。 最も全能で最も正しい神がそれらを行うことを許されるからといって、それらが正しいと見なされるべきではない。
nam et alia multa manifestissime iniuste fieri, sicut homicidia, adulteria, furta, rapinas et cetera huius modi: quae quamuis iusto deo eo quod iniusta sint sine dubitatione displiceant, idem tamen omnipotens ea fieri certa iudicii sui ratione permittit non utique inpune, sed ad eorum damnationem, a quibus fiunt quae displicent iusto.
なぜなら、他の多くのことも明らかに不当に行われており、例えば殺人、姦淫、盗み、強盗、およびこれらに類する他の事柄がそうである。 これらは正しい神にとって、不当なものであるがゆえに疑いなく不快なものであるが、それでも全能の神は、自らの裁きの確かな理路によって、それらが決して罰せられないためではなく、正しい神を不快にさせることを行う者たちの破滅のために、それらが行われることを許されるのである。
§3Et cum e contrario diceretur non quidem esse dubitandum, quod omnipotens et iustus sit deus, sed haec humana peccata, quae contra societatem hominum fierent, non eum curare, dum fierent ■— propterea posse fieri: quae utique fieri non possent, si omnipotens non siuisset;
そしてそれに対して次のように言われたとき――「神が全能にして正しいことは疑うべきではないが、人間社会に対して行われるこれらの人間の罪は、それらが行われている間、神は関与されないのだ(だからこそそれらは起こり得るのであり、もし全能の神が許されなかったなら、それらは決して起こり得なかったはずだ)。
illa uero, quae ad ipsum religionis cultum pertineant, nullo modo ab eo credendum esse contemni.
しかし、宗教の崇拝そのものに関わる事柄については、神によって軽んじられているとは決して信じられるべきではない。
ac per hoc fieri non potuisse, nisi ei placuissent.
したがって、それらは神に喜ばれたのでなければ、起こり得なかったはずである。
et ideo mala ea putari non oportere — ad hoc quoque respondi: nunc ergo ei displicent, cum templa et simulacra euertuntur et illa gentium sacrificia, si facta fuerint. puniuntur.
ゆえに、それらを悪とみなすべきではない」――このことに対しても私は答えた。 「それでは、現在は神殿や偶像が破壊され、それら異教徒のいけにえが、もし行われたなら罰せられているのであるから、今はそれらは神に不快なのだ。
sicut enim dicitur non ea fieri potuisse, nisi deo placuissent, et ideo bona putanda, quoniam iusto placent, ita dici potest non ea prohiberi, euerti, puniri potuisse, nisi deo displicerent;
なぜなら、それらは神に不快でなければ、禁止され、破壊され、罰せられ得なかったはずだと言うことができるからである(それは、それらは神に喜ばれなければ起こり得なかったはずであり、それゆえ正しい神に喜ばれるがゆえに善とみなされるべきだ、と言われるのと同様である)。
ac per hoc si tunc ideo recte fiebant, quia iusto deo placere hinc ostendebantur, quod ab illo fieri sinebantur, ideo nunc inique fiunt, quia deo displicere hinc ostenduntur, quod ea uel iubet uel permittit euerti.
したがって、もし当時は、正しい神に喜ばれていることが、神によって行われるのを許されていたことから示されるという理由で、それらが正しく行われていたとするなら、現在は、それらが破壊されることを神が命じるか、あるいは許されていることから、神に不快であることが示されるという理由で、不当に行われていることになる。
§4Contra hoc dictum est iniusta quidem esse nunc ista, non tamen mala, et ideo iniusta, quia contra leges, quibus prohibentur, fiunt, ideo autem non mala, quia, si mala essent, numquam deo utique placuissent;
」これに対して、次のように言われた。 「現在それらは不当(不法)ではあるが、悪ではない。 法律によって禁止されていることに反して行われるがゆえに不当なのであって、悪ではない。 なぜなら、もし悪であったなら、神に喜ばれることは決してなかったはずだからだ。
porro si numquam placuissent, numquam facta essent illo non sinente, qui omnia potest et qui talia non contemneret, quando tam magna sunt, ut contra ipsam religionem, qua deus colitur, fierent, si male fierent.
さらに、もし決して喜ばれなかったなら、すべてをなし得、またそのような重大な事柄(神が崇拝される宗教そのものに反して行われるのであるから、もし悪しく行われるなら軽んじるはずのない事柄)を軽んじるはずのない神が許されなければ、決して行われなかったはずだからである。
hic ego, si propterea, inquam, mala non sunt, quia deo placere hinc probantur, quod ea fieri sinit omnipotens, quomodo erit bonum, quod fieri prohibentur et euertuntur? si autem hoc bonum non est, quod euertuntur, quae deo placent, hoc fieri non sineret omnipotens, quia et hoc contra religionem fit, qua colitur deus, si ea, quae deo placent, ab hominibus euertuntur.
」ここで私は言った。 「もし、全能の神がそれらが行われるのを許されるということから、それらが神に喜ばれていると証明されるがゆえに悪ではないとするなら、それらが禁止され破壊されることが、どうして善であり得ようか。 もし、神に喜ばれるものが破壊されることが善でないなら、全能の神はこれが起こるのを許されないはずである。 なぜなら、もし神に喜ばれるものが人間によって破壊されるなら、これもまた、神が崇拝される宗教に反して行われることになるからである。
si autem hoc, cum male fiat, permittit omnipotens, non ideo putanda sunt illa bona, quod ea fieri permisit omnipotens.
しかし、もし全能の神が、これが悪しく行われるのを許されるのであるなら、全能の神がそれらが行われるのを許されたからといって、それらが善であるとみなされるべきではない。 」

語釈・文法注

  1. ¦5¦quem recordatum — 関係代名詞 `quem` は男性単数で、前文の `sermo`(議論)を先行詞としています。これに続く形容詞的機能を持つ完了分詞 `recordatum` および `conpletum` は、対格不定詞構造の主語(または目的語)として機能し、`mandandum [esse] putaui`(書物に著すべきだと私は考えた)に繋がっています。
  2. ¦p.600¦non ideo haec uideri iusta debere, quod — `respondi` に続く対格不定詞構文(`haec uideri iusta debere`)であり、`ideo... quod...` は「〜だからといって、そのために(主節の事態が成り立つべきではない)」という制限・否定的な因果関係を表します。
  3. ¦15¦dum fierent — 接続詞 `dum`(〜の間)が接続法未完了過去 `fierent` を伴っているのは、これが間接話法(`cum... diceretur`)の従属節内にあるため、あるいは対話相手の主観的な主張(「人間が罪を犯しているその最中には神は関与されない」)を反映しているためです。
  4. ¦10¦quando tam magna sunt, ut... fierent, si male fierent — 原因を表す `quando` 節の中に、結果の `ut` 節(接続法未完了過去 `fierent`)が埋め込まれており、さらにその中に仮定の条件節(`si male fierent`「もし悪しく行われるならば」)が組み込まれています。全体として「それらが非常に重大な事柄であるため、もし悪しく行われるならば、宗教に反して行われることになるほどである」という入れ子構造を成しています。

この箇所を引用する

アウグスティヌス, 悪魔の占いについて §1-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa038a.humanitext-lat1:1-4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。