Humanitext Reader

アウグスティヌス · 死者のための配慮について §16

死者の生者への無関知と天使の働きによる幻視

9 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

アウグスティヌスは、自身の母親との個人的な関係や、イザヤ書およびヨシヤ王に関する聖書の記述を引き合いに出し、死者が生者の世界に干渉したり関与したりすることはないと主張し、幻視は神の摂理に基づく天使の働きであると論じる。

§16Cur non istas operationes angelicas credimus per dispensationem prouidentiae dei bene utentis et bonis et malis secundum inscrutabilem altitudinem iudiciorum suorum? siue instruantur hinc mentes mortalium siue fallantur siue consolentur siue terreantur, sicut unicuique uel praebenda est misericordia uel inroganda uindicta ab illo, cui misericordiam et iudicium non inaniter cantat ecclesia.
これらの出来事を、ご自身の計り知れない裁きの深さに従って、善き人々をも悪しき人々をも善く用いられる神の摂理の経綸(配分)による、天使たちの働きであるとなぜ信じないのだろうか。 これによって、死すべき人間の精神が教え導かれるにせよ、惑わされるにせよ、慰められるにせよ、恐れさせられるにせよ、それは、教会が空しくなく慈しみと裁きを歌いかけるあの方によって、各自に慈しみが与えられるべきか、あるいは復讐(罰)が下されるべきかに応じているのである。
ut uolet accipiat quisque quod dicam.
私の言うことを、誰もが自分の望むように受け取るがよい。
si rebus uiuentium interessent animae mortuorum et ipsae nos, quando eas uidemus, adloquerentur in somnis, ut de aliis taceam, me ipsum pia mater nulla nocte desereret, quae terra marique secuta est, ut mecum uiueret.
もし死者の魂が生きている者の事柄に関与しており、私たちが彼らを見るときに夢の中で彼ら自身が私たちに語りかけているのだとしたら、他の人々のことは言わずに置くとしても、私と共に生きるために陸路海路私を追ってきたあの慈愛深い母が、どの夜も私を見捨てるようなことはなかったはずだ。
absit enim, ut facta sit uita feliciore crudelis usque adeo ut, quando aliquid angit cor meum, nec tristem filium consoletur, quem dilexit unice, quem numquam uoluit maestum uidere.
より幸福な生を得たことによって、彼女がこれほどまでに冷酷になり、私の心が何かに苦しんでいるときに、彼女がこの上なく愛し、決して悲しむ姿を見たくないと言っていた憂いに沈む息子を慰めもしないなどということは、あり得ないからである。
sed profecto quod sacer psalmus personat, uerum est: quoniam pater meus et mater mea dereliquerunt me, dominus autem adsumpsit me.
しかし、聖なる詩編が響かせていることは、実に真実である。 「私の父と私の母は私を見捨てたが、主は私を受け入れてくださった。
si ergo dereliquerunt nos parentes nostri, quomodo nostris curis et rebus intersunt? si autem parentes non intersunt, qui sunt alii mortuorum, qui nouerint, quid agamus quidue patiamur? Esaias propheta dicit: tu es enim pater noster, quia Abraham nesciuit nos, et Israhel non cognouit nos.
」それゆえ、もし私たちの親が私を見捨てたのだとしたら、どうして彼らが私たちの心配事や事柄に関与するだろうか。 だが、もし親が関与しないのだとしたら、私たちが何をなし何を耐え忍んでいるかを知る、他のどんな死者たちがいるというのか。 預言者イザヤは言っている。 「実に、あなたは私たちの父です。 アブラハムは私たちを知らず、イスラエル(ヤコブ)は私たちを認めなかったからです。
si tanti patriarchae, quid erga populum ex eis procreatum ageretur, ignorauerunt, quibus deo credentibus populus ipse de illorum stirpe promissus est, quomodo mortui uiuorum rebus atque actibus cognoscendis adiuuandisque miscentur? quomodo dicimus esse eis consultum, qui obierunt, antequam uenirent mala, quae illorum obitum consecuta sunt, si et post mortem sentiunt quaecumque in uitae humanae calamitate contingunt? an forte nos errando ista dicimus et hos putamus quietos, quos inquieta uiuorum uita sollicitat? quid est ergo, quod piissimo regi Iosiae pro magno beneficio promisit deus, quod esset ante moriturus, ne uideret mala, quae uentura illi loco et populo minabatur? quae dei uerba ista sunt.
」もし、これほど偉大な家長たちが、自分たちの信じた神によってその血統からこの民自体が約束されたにもかかわらず、その彼らから生まれた民に対して何が行われているかを知らなかったのだとしたら、どうして死者たちが生きている者の事柄や行為を知り、助けることに関わることができようか。 もし死後にも人間の生の災いにおいて起こるあらゆることを彼らが感じ取っているのだとしたら、彼らの死後に続いた災いが訪れる前に世を去った者たちが、配慮された(幸いを得た)とどうして言えるだろうか。 あるいは、私たちは誤ってこのようなことを言っているのだろうか。 生きている者の落ち着きのない生がその心を煩わせている彼らを、私たちは安らかであると看做しているのだろうか。 では、きわめて敬虔な王ヨシヤに対して、神がその場所と民に訪れると脅していた災いを見ないようにと、彼がその前に死ぬであろうということを大きな恵みとして約束されたのは、どういうことなのか。 それらの神の言葉は、以下のようなものである。
haec dicit dominus deus Israhel: uerba mea, quae audisti et ueritus es a facie mea, cum audisti, quae locutus sum de loco isto et qui commorantur in eo, ut deseratur et in maledicto sit, et conscidisti uestimenta tua, et fleuisti in conspectu meo, et ego audiui, dixit dominus sabaoth.
「イスラエルの神、主はこう言われる。 あなたが聞いた私の言葉、すなわちこの場所とその住民について、そこが荒れ果て、呪いの的となるだろうと私が語ったことを聞いたとき、あなたが私の前で恐れおののき、衣を裂き、私の前で泣いたので、私も(その祈りを)聞き入れた、と万軍の主は言われる。
non sic, ecce ego adponam te ad patres tuos, et adponeris cum pace;
そうではない、見よ、私はあなたをあなたの先祖たちのもとに引き取る。 あなたは平和のうちに引き取られるであろう。
et non uidebunt oculi tui omnia mala, quae ego induco in locum hunc et qui commorantur in eo.
私のこの場所と、その住民にもたらすあらゆる災いを、あなたの目は見ないであろう。
territus iste dei comminationibus fleuerat et sua uestimenta consciderat;
」神の脅しに恐れおののいたこの王は、涙を流し、自分の衣を裂いた。
et fit omnium malorum futurorum de properatura morte securus, quod ita requieturus esset in pace, ut illa omnia non uideret.
そして、自分がそのように平和のうちに憩い、それらの災いを一切見ないようにと、早まる死のおかげで、将来のすべての災いから免れる(安心する)ことになったのである。
ibi ergo sunt spiritus defunctorum, ubi non uident quaecumque aguntur aut eueniunt in ista uita hominum.
したがって、死者の霊は、人間のこの生のなかで行われることや起こることを一切見ないような場所にいるのである。
quomodo ergo uident tumulos suos aut corpora sua, utrum abiecta iaceant, an sepulta? quomodo intersunt miseriae uiuorum, cum uel sua ipsi mala patiantur, si talia merita contraxerunt, uel in pace requiescant, sicut huic Iosiae promissum est, ubi mala ulla nec patiendo nec conpatiendo sustineant, liberati ab omnibus malis, quae patiendo et conpatiendo, cum hic uiuerent, sustinebant?
それでは、どうして彼らは自分たちの墓や体を、それが放置されているか、それとも埋葬されているかを見るだろうか。 もし彼らがそのような報いを身に招いたのであれば、自分自身の苦しみを耐え忍んでいるのであり、あるいは、このヨシヤに約束されたように、いかなる災いも被ることも同情することによっても堪え忍ぶことのない平和のうちに憩い、ここで生きていたときに被ることと同情することによって耐え忍んでいたすべての災いから解放されているのであるなら、どうして彼らが生きている者の不孝に関与するだろうか。

語釈・文法注

  1. §16bene utentis et bonis et malis — 現在分詞 `utentis` は属格で `dei` に係り、その目的語として形容詞の名詞用法である奪格の `bonis et malis` を伴う。動詞 `utor`(用いる)が奪格支配であるという文法規則に基づく構文である。
  2. §16absit enim, ut facta sit uita feliciore crudelis usque adeo ut — `absit ut` は強い否定や拒絶を表明する非人称構文(〜などということは決してあってはならない、あり得ない)。`uita feliciore` は比較級を伴う奪格で、原因や手段(「より幸福な生命によって/なって」)を表す。
  3. ¦p.648¦quibus deo credentibus populus ipse de illorum stirpe promissus est — 関係代名詞 `quibus` は `patriarchae` を受け、`deo credentibus` と一致する与格。`credere` が与格支配であること、および `promissus est`(約束された)の対象を示すことから与格として機能する(「神を信じた彼らに対して」)。独立奪格として解釈する余地もあるが、与格と取る方が主節の構造に緊密に合致する。
  4. ¦10¦esse eis consultum — 与格を支配する `consulere`(〜のために計らう、配慮する)の受動非人称用法 `consulitur alicui` の完了不定法。ここでは対格不定詞構文(`dicimus esse...`)のなかで「彼らのために配慮がなされた(彼らが災いを免れた)と私たちは言う」という意味を形成している。
  5. ¦5¦de properatura morte — 自動詞 `properare`(急ぐ、早まる)の未来能動分詞の女性単数奪格形で、名詞 `morte` を修飾する。「早まるべき死」を意味し、ヨシヤ王が早期の死(若死に)という恩恵によって将来の災いを見ずに済むという文脈を的確に説明している。

この箇所を引用する

アウグスティヌス, 死者のための配慮について §16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa037c.humanitext-lat1:16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。