§12Narrantur uisa quaedam, quae huic disputationi non neglegendam uideantur inferre quaestionem.
ある種の幻視が語られており、それらはこの議論に対して無視できない問題を提起するように思われる。
feruntur quippe mortui nonnulli uel in somnis uel alio quocumque modo adparuisse uiuentibus atque ubi eorum corpora iacerent inhumata nescientibus locisque monstratis admonuisse, ut sibi sepultura quae defuerat praeberetur.
実際、一部の死者が、夢の中あるいは他のいかなる方法によってか生者に現れ、彼らの遺体がどこに未埋葬のまま横たわっているかを知らない生者たちに対して、その場所を示して、自分たちに欠けていた埋葬が施されるようにと勧告した、と伝えられている。
haec si falsa esse responderimus, contra quorundam scripta fidelium et contra eorum sensus, qui talia sibi accidisse confirmant, inpudenter uenire uidebimur.
もし私たちが、これらは偽りであると答えるなら、一部の信者たちの著述や、そのようなことが自分自身に起こったと確言する人々の感覚に、不届きにも反するように思われるだろう。
sed respondendum est non ideo putandum esse mortuos ista sentire, quia haec dicere uel indicare uel petere uidentur in somnis.
しかし、死者が夢の中でこれらのことを語ったり、指示したり、求めたりするように見えるからといって、それゆえに彼らがこれらのことを感じていると考えてはならない、と答えねばならない。
nam et uiuentes adparent saepe uiuentibus dormientibus, dum se ipsi nesciant adparere, et ab eis haec quae somniauerint audiunt dicentibus, quod eos in somnis uiderint agentes aliquid uel loquentes.
というのも、生きている者たちもしばしば、眠っている他の生きている者たちに現れるが、その際、彼ら自身は自分が現れていることを知らず、また彼らが夢に見たこれらのことを、彼らが夢の中で彼らが何かをしたり話したりしているのを見た、と語るのを聞くからである。
si ergo me potest aliquis in somnis uidere sibi aliquid quod factum est indicantem uel etiam quod futurum est praenuntiantem, cum id ego prorsus ignorem et omnino non curem, non solum quid ille somniet, sed utrum dormiente me uigilet, an uigilante me dormiat, an uno eodemque tempore uigilemus ambo siue dormiamus, quando ille somnium uidet, in quo me uidet: quid mirum, si nescientes mortui nec ista sentientes tamen a uiuentibus uidentur in somnis et aliquid dicunt, quod euigilantes uerum esse cognoscant? angelicis igitur operationibus fieri crediderim, siue permittatur desuper siue iubeatur, ut aliquid dicere de sepeliendis corporibus suis uideantur in somnis, cum id penitus nesciant, quorum illa sunt corpora.
したがって、もし誰かが、すでに起こった何事かを自分に指示したり、あるいは将来起こるであろうことを予言したりしている私を夢の中で見ることができるとして、しかもその時、私がそのことを全く知らず、彼が何を夢見ているかだけでなく、私が眠っている間に彼が起きているのか、私が起きている間に彼が眠っているのか、あるいは、彼が私を見る夢を見ているまさにその時に、私たち両方が起きているのかあるいは眠っているのかについても、全く気にかけていないとすれば、死者たちが何も知らず、これらのことを感じてもいないのに、それでも夢の中で生者たちに見られ、生者たちが目覚めた後に真実であると知るような何事かを語るとしても、何の不思議があろうか。 したがって、上から許されるにせよ命じられるにせよ、夢の中で彼らが自分の埋葬されるべき体について何かを語るように見えるのは、天使たちの働きによって引き起こされるのだと私は信じたい。 その際、それらの体が誰のものであれ、彼ら自身はそのことを全く知らないのである。
id autem aliquando utiliter fit siue ad uiuorum qualecumque solacium, ad quos pertinent illi mortui, quorum adparent imagines somniantibus, siue ut his admonitionibus generi humano sepulturae commendetur humanitas, quae, licet defunctis non opituletur, culpanda tamen inreligiositate neglegitur.
しかし、このことは時として有益に起こる。 それは、夢を見る人々にその面影が現れる死者たちと関わりのある生者たちの、何らかの慰めのため、あるいは、これらの勧告によって、埋葬という人道が人類に推奨されるためである。 この人道は、死者には何の役にも立たないとしても、それが怠られるなら、責められるべき不敬さにおいて無視されるのである。
aliquando autem fallacibus uisis homines in magnos mittuntur errores, quos talia perpeti iustum est.
しかし、時として人々は欺瞞的な幻視によって大いなる過ちに陥ることがあり、そのような人々がそのような目に遭うのは当然なことである。
uelut si quisquam uideat in somnis, quod Aeneas uidisse apud inferos poetica falsitate narratur, et ei cuiuspiam non sepulti adpareat imago loquaturque talia, qualia fertur locutus illi fuisse Palinurus, et cum euigilauerit, ibi corpus eius inueniat, ubi iacere inhumatum, cum somniaret, audiuit, admonitus et rogatus, ut sepeliret inuentum, et quia id uerum esse comperit, credat ideo mortuos sepeliri, ut eorum animae ad loca transeant, unde insepultorum animas inferna prohiberi lege somniauit: nonne ita credens plurimum a tramite ueritatis exorbitat?
例えば、詩的な虚構をもってアイネイアースが冥府で見たと語られているようなことを、誰かが夢の中で見るとし、その人に、ある未埋葬の者の面影が現れ、パリヌーロスが彼に語ったと伝えられているようなことを語る、とする。 そして、その人が目覚めたとき、夢を見ていたときに未埋葬のまま横たわっていると聞いたまさにその場所に、その体を見つけ、見出された遺体を埋葬するようにと勧告され、頼まれたとし、そしてそれが真実であると知ったために、死者が埋葬されるのは、埋葬されていない者の魂を冥府の掟が禁じていると彼が夢見たような場所へ、彼らの魂が渡っていくためである、と信じる、とする。 このように信じる者は、真理の道から大きく外れているのではないだろうか。
§13Sic autem infirmitas humana sese habet, ut, cum mortuum in somnis quisque uiderit, ipsius animam se uidere arbitretur, cum autem uiuum similiter somniauerit, non eius animam neque corpus, sed hominis similitudinem sibi adparuisse non dubitet.
しかし、人間の弱さは次のようなものである。 すなわち、誰もが夢の中で死者を見たときには、その人の魂そのものを見ていると考え、他方、同様に生きている者を夢に見たときには、その人の魂でも体でもなく、ただその人の似姿が自分に現れたのだと確信する、ということである。
quasi non possint et mortuorum hominum eodem modo nescientium non animae, sed similitudines adparere dormientibus.
あたかも、同じように何も知らない死者たちの、魂ではなく似姿が眠っている者たちに現れることができないかのように。
pro certo, cum Mediolani essemus, audiuimus, quod cum debitum repeteretur a quodam defuncti patris cautione prolata, quod filio nesciente a patre iam fuerat persolutum, contristari homo grauissime coepit atque mirari.
確かに、私たちがミラノにいたとき、次のようなことを聞きました。 すなわち、亡くなった父親の借用書が提示されて、ある人から債務の返済が要求されたとき、それは息子が知らないうちに父親によってすでに支払われていたのであるが、その男はひどく悲しみ、また不審に思い始めた、ということです。
quod ei pater moriens non dixerit, quid deberet, cum fecisset etiam testamentum.
父親が遺言書さえ作成していたのに、死に際して、自分が何を負うているかを息子に言わなかったからである。
tunc ei nimis anxio adparuit idem pater eius in somnis et ubi esset recautum, quo illa cautio uacuata fuerat, indicauit.
そのとき、非常に不安がっていた彼のもとに、同じ父親が夢の中に現れ、あの借用書が無効にされた受領証がどこにあるかを教えた。
quo inuento iuuenis atque monstrato non solum falsi debiti calumniam propulsauit, sed etiam paternum recepit chirographum, quod pater non receperat, quando est pecunia persoluta.
若者はそれを見つけて提示し、虚偽の債務という不当な告発を退けただけでなく、お金が支払われたときに父親が受け取っていなかった、父親の自筆の借用証書をも取り戻した。
hic utique putatur anima hominis curam gessisse pro filio et ad eum uenisse dormientem, ut docens.
ここでは確かに、その人の魂が息子のことを心配し、眠っている彼のもとにやってきて、彼が知らなかったことを教えることで、大きな苦しみから救い出した、と考えられている。
quod ignorabat, magna molestia liberaret. sed eodem ipso ferme tempore, quo id audiuimus, id est nobis apud Mediolanum constitutis Carthaginis rhetor Eulogius, qui meus in eadem arte discipulus fuit, sicut mihi ipse, posteaquam in Africam remeauimus, retulit, cum rhetoricos Ciceronis libros discipulis suis traderet, recensens lectionem, quam postridie fuerat traditurus, quendam locum offendit obscurum, quo non intellecto uix potuit dormire sollicitus.
しかし、私たちがそれを聞いたのとほぼ同じ時期、すなわち私たちがミラノに滞在していたとき、カルタゴの修辞学者エウロギウス(彼は同じ技術において私の弟子であったが、後に私たちがアフリカに戻った後、彼自身が私に語ったところによると)、彼が弟子たちにキケロの修辞学の書物を講義していたとき、翌日講義する予定の箇所を予習していて、ある難解な箇所に行き当たり、それが理解できなかったため、不安でほとんど眠ることができなかった。
qua nocte somnianti ego illi quod non intellegebat exposui, immo non ego, sed imago mea nesciente me et tam longe trans mare aliquid aliud siue agente siue somniante et nihil de illius curis omnino curante.
その夜、夢を見ている彼に対して、私は彼が理解していなかったことを説明した。 いや、私ではなく、私自身は何も知らず、海の向こうのはるか遠くで何か別のことをしているか、あるいは夢を見ていて、彼の悩みなど全く気にかけてもいなかったのに、私の似姿が説明したのである。
quomodo fiant ista nescio;
これらがどのようにして起こるのか、私は知らない。
sed quomodolibet fiant. cur non eodem modo fieri credimus, ut in somnis quisque uideat mortuum, quomodo fit, ut uideat et uiuum? ambobus utique nescientibus neque curantibus, quis uel ubi uel quando eorum imagines somniet.
しかし、どのようにして起ころうとも、誰もが夢の中で死者を見るのも、生きている者を見るのと全く同じように起こるのだ、となぜ信じないのだろうか。 いずれの場合も、誰が、どこで、いつ、彼らの面影を夢に見ているのかについて、本人たちは全く知らず、気にもかけていないのであるのに。