§19De spiritu autem sancto nondum tam copiose ac diligenter disputatum est a doctis et magnis diuinarum scripturarum tractatoribus, ut intellegi facile possit eius proprium, quo proprio fit, ut eum neque filium neque patrem dicere possimus, sed tantum spiritum sanctum, nisi quod eum donum dei esse praedicant, ut deum credamus non se ipso inferius donum dare.
しかし、聖霊については、聖書の学者で偉大かつ博識な人々によって、未だそれほど豊かに、また入念に論じられてはいない。 その結果、何がその固有性(これによって彼を子とも父とも呼ぶことができず、ただ聖霊とのみ呼びうるようになる固有性)であるかが容易に理解されるほどには至っていない。 ただし、彼らが聖霊を神の贈り物であると宣べ伝えており、これによって私たちが、神はご自身より下等ではない贈り物を授けられると信じるにいたる、という点を除けば。
seruant tamen, ut non genitum spiritum sanctum tamquam filium de patre praedicent — unicus enim est Christus — nec de filio tamquam nepotem summi patris nec tamen id quod est nulli debere, sed patri, ex quo omnia, ne duo constituamus principia sine principio, quod falsissimum et absurdissimum est et non catholicae fidei, sed quorundam haereticorum errori proprium.
しかし彼らは、聖霊が父から生まれたものとして(子の如くに)宣告されないよう努めており――キリストは唯一の存在だからです――、また子から生まれたものとして(至高の父の孫の如くに)宣告されないよう努めている。 しかしそれでも、自身の存在を誰にも負っていないのではなく、万物の源である父に負っていると宣告している。 それは、私たちが始まりのない二つの始原を設定しないためであり、そのような設定は極めて虚偽であり不条理であって、カトリックの信仰ではなく、ある種の異端者の誤りに固有のものだからである。
ausi sunt tamen quidam ipsam communionem patris et filii atque, ut ita dicam, deitatem, quam Graeci dsotTj-ca appellant, spiritum sanctum credere: ut, quoniam pater deus et filius deus, ipsa deitas, qua sibi copulantur et ille gignendo filium et ille patri cohaerendo, ei a quo est genitus aequetur.
しかし、ある人々は、父と子の交わりそのもの、そして、言ってみれば、ギリシア人がテオテース(神性)と呼ぶところのものを、聖霊であると信じる大胆さを示した。 それは、父が神であり子が神である以上、父が子を生むことによって、また子が父に固着することによって、互いに結び合わされているところのその神性そのものが、自分が生まれた相手(父)と等しくなるためである。
hanc ergo deitatem, quam etiam dilectionem in se inuicem amborum caritatemque uolunt intellegi, spiritum sanctum appellatum dicunt multisque scripturarum documentis adsunt huic opinioni suae: siue illo, quod dictum est: quoniam caritas dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum qui datus est nobis, siue aliis multis talibus testimoniis, et eo ipso, quod per spiritum sanctum reconciliamur deo: unde etiam cum donum dei dicitur, satis significari uolunt caritatem dei esse spiritum sanctum.
したがって、彼らがまた互いに対する両者の愛や慈愛として理解されることを望んでいるこの神性が、聖霊と呼ばれているのだと彼らは言い、聖書の多くの証拠によって自らのこの意見を支持している。 それは、「神の愛は、私たちに与えられた聖霊によって、私たちの心に注がれている」と言われているあの箇所によってであれ、あるいは他の多くのそのような証言によってであれ、さらには、私たちが聖霊によって神と和解させられるという事実そのものによってであれ、同様である。 それゆえ、聖霊が神の贈り物と呼ばれるときにも、神の愛が聖霊であるということが十分に意味されていると彼らは解釈したいのである。
non enim reconciliamur illi nisi per dilectionem, qua etiam filii dei appellamur, non iam sub timore tamquam serui, quia consummata dilectio foras mittit timorem, et spiritum libertatis accepimus, in quo clamamus: abba pater.
なぜなら、私たちは愛を通じてでなければ神と和解させられないからであり、この愛によって私たちは神の子とも呼ばれる。 もはや奴隷のように恐れの下にあるのではなく、完成された愛は恐れを締め出すからであり、私たちは自由の霊を受け、その霊によって「アバ、父よ」と叫ぶのである。
et quia reconciliati et in amicitiam reuocati per caritatem poterimus omnia dei secreta cognoscere, propterea de spiritu sancto dicitur: ipse uos inducet in omnem ueritatem;
そして、和解し、慈愛によって友情へと連れ戻された私たちは、神のすべての秘密を知ることができるようになるがゆえに、聖霊について「彼があなたがたをあらゆる真理へと導くであろう」と言われているのである。
propterea et confidentia praedicandae ueritatis, qua inpleti sunt in aduentu eius apostoli, recte caritati tribuitur, quia et diffidentia timori datur, quem consummatio caritatis excludit.
またそれゆえに、使徒たちが聖霊の来臨において満たされた、真理を宣べ伝える確信も、正当にも慈愛に帰せられる。 なぜなら、確信のなさは恐れに帰せられるものであり、愛の完成はその恐れを締め出すからである。
et ideo donum dei dicitur, quia eo quod quisque nouit non fruitur, nisi id diligat.
また、聖霊が神の贈り物と呼ばれるのは、各人が知っているものを、それを愛さなければ享受できないからである。
frui autem sapientia dei nihil est aliud quam ei dilectione cohaerere, neque quisquam in eo quod percipit permanet nisi dilectione;
神の知恵を享受することは、愛によってそれに固着することに他ならず、誰も自分が把握したものの中に愛がなければ留まり続けることはできない。
et ideo spiritus sanctus dicitur, quoniam ad permanendum sanciuntur quaecumque sanciuntur nec dubium est a sanciendo sanctitatem uocari.
そして、それゆえに「聖霊」と呼ばれる。 なぜなら、留まるために神聖化されるものは何であれ神聖化されるのであり、神聖化することから聖性という言葉が呼ばれることに疑いはないからである。
maxime autem illo testimonio utuntur assertores huius sententiae, quod scriptum est: quod natum est de carne, caro est;
しかし、この意見の擁護者たちが最も用いるのは、「肉から生まれたものは肉であり、霊から生まれたものは霊である。
et quod natum est de spiritu, spiritus est, quoniam deus spiritus est.
神は霊だからである」と書かれているあの証言である。
hic enim regenerationem nostram dicit, quae non secundum Adam de carne est, sed secundum Christum de spiritu sancto.
なぜなら、ここでは私たちの再生について語られているからであり、それはアダムに従って肉から生まれたものではなく、キリストに従って聖霊から生まれたものだからである。
quapropter si spiritus sancti hoc loco facta est commemoratio, cum dictum est, quoniam deus spiritus est, animaduertendum dicunt non dictum esse quoniam spiritus deus est), sed: quoniam deus spiritus est, ut ipsa deitas patris et filii hoc loco dicta sit deus, quod est spiritus sanctus.
それゆえ、もしここで「神は霊である」と言われたときに聖霊への言及がなされているのだとしたら、「霊は神である」と言われたのではなく、「神は霊である」と言われたのだということに注意しなければならないと彼らは言う。 それは、父と子の神性そのものが、この箇所で「神」と言われており、それが聖霊であるとされるためである。
huc accedit aliud testimonium, quod dicit Iohannes apostolus, quoniam deus dilectio est.
ここに、使徒ヨハネが言っている「神は愛である」というもう一つの証言が加わる。
etiam hic enim non ait \'dilectio deus est\', sed: deus dilectio est, ut ipsa deitas dilectio intellegatur.
なぜなら、ここでも彼は「愛は神である」と言っているのではなく、「神は愛である」と言っているのであり、それによって神性そのものが愛であると理解されるようにしているからである。
et quod in illa enumeratione conexarum sibi rerum, ubi dicitur: omnia uestra sunt, uos autem Christi, Christus autem dei, et: caput mulieris uir, caput uiri Christus, caput autem Christi deus, nulla fit commemoratio spiritus sancti, ad hoc pertinere dicunt, quia non fere in his, quae sibi conexa sunt, numerari solet ipsa conexio.
そして、互いに関連し合う事柄のあの列挙(「すべてはあなたがたのものであり、あなたがたはキリストのものであり、キリストは神のものである」と言われている箇所、および「女の頭は男、男の頭はキリスト、キリストの頭は神」と言われている箇所)において、聖霊への言及が全くなされていないことについて、それは、互いに関連し合っているものの内において、その関連そのものが数え上げられることは普通ないからである、と彼らは言う。
unde in illo etiam loco trinitatem ipsam uidentur agnoscere, qui legunt adtentius, cum dicitur: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia: ex ipso, tamquam ex eo, qui nulli debet quod est;
そこから、注意深く読む人々は、「すべてのものは彼から、彼によって、彼の中にある」と言われているあの箇所においても、三位一体そのものを認めているように思われる。
per ipsum, tamquam per mediatorem; in ipso, tamquam in eo, qui continet, id est copulatione coniungit.
すなわち、「彼から」とは、自分の存在を誰にも負っていない方から、のようであり、「彼によって」とは、仲介者によって、のようであり、「彼の中に」とは、内包する者、すなわち結合によって結びつける者の中に、のようである。