Humanitext Reader

ミラノのアンブロシウス · 族長について §33-36

怠惰の眠りへの警戒とガド部族への祝福

8 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

悪魔の誘惑と怠惰の眠りについて警告し、ユダの貪欲による破滅に触れる。また、ダン部族への祝福を反キリストと関連付け、ガド部族への祝福をキリストの論争における機知として説明する。

§33unde nos cum bene in uia currimus, caueamus necubi serpens lateat in semita et subruat uestigium equi, hoc est corporis nostri et deiciat subito equitem dormientem.
それゆえ、私たちが道の上をよく走っているとき、蛇がどこか小道に潜んでいて、馬、すなわち私たちの肉体の足跡を崩し、眠っている騎手を不意に落とすことがないように用心しよう。
nam si uigilemus, cauere debemus aliquatenus et morsus declinare serpentis.
なぜなら、もし私たちが目を覚ましているなら、いくらかは用心し、蛇の噛み傷を避けるべきだからである。
non ergo nos opprimat somnus neglegentiae, somnus saeculi, non opprimat somnus diuitiarum, ne et de nobis dicatur: obdormierunt somnum suum, et nihil inuenerunt omnes uiri diuitiarum.
それゆえ、怠惰の眠り、この世の眠りが私たちを圧倒しないように。 また富の眠りが私たちを圧倒しないように。 それは私たちについても「彼らはその眠りに落ち、富める人々はみな何も見出さなかった」と言われないためである。
sed sunt et equites dormientes, de quibus scriptum est: dormitauerunt qui ascenderunt equos.
しかし、眠っている騎手たちもおり、彼らについてこう書かれている。 「馬に乗った者たちはまどろんだ」と。
si auaritia pectus tuum uulneret, si libido inflammet, dormis eques, et ideo corpus tuum, hoc est equum tuum non potes refrenare.
もし貪欲があなたの胸を傷つけ、情欲があなたを燃え上がらせるなら、騎手であるあなたは眠っているのであり、それゆえにあなた自身の体、すなわちあなたの馬を制御することができない。
uigila ergo, ut etiamsi deiectus fueris, hoc est mortuus fueris, non obdormias.
だから目を覚ましていなさい。 たとえ落とされたとしても、すなわち死んだとしても、眠り込んでしまわないように。
qui enim obdormiunt somnum suum nihil inueniunt;
なぜなら、その眠りに落ちる者たちは何も見出さないからである。
tu autem expecta salutem a domino, uenturam respice, ut gratiam resurrectionis inuenias.
しかしあなたは主からの救いを待ち望み、来たるべきそれを見つめなさい。 それはあなたが復活の恵みを見出すためである。
dormiebat Iudas: denique uerba Christi non audiebat.
ユダは眠っていた。 それゆえキリストの言葉を聞いていなかった。
dormiebat ludas et quidem somnum diuitiarum, qui mercedem de proditione quaerebat.
ユダは眠っており、しかも実に富の眠りを貪っていた。 彼は裏切りの報酬を求めていたからである。
uidit eum dormientem diabolus et oppressum auaritiae somno graui: misit se in cor eius, uulnerauit equum, deiecit equitem, quem separauit a Christo.
悪魔は彼が眠っており、貪欲の深い眠りに圧倒されているのを見て、彼の心に入り込み、馬を傷つけ、騎手を落とし、彼をキリストから引き離した。
§34hanc trib um benedixit Moyses dicens: Dan catulus leonis et effugiet ex Basan, hoc est ex confusione.
この部族をモーセは祝福してこう言った。 「ダンは獅子の子、バシャンから、すなわち混乱から逃れるであろう」と。
unde secundum Graecum magis intellegere debemus, ex quo Latinus transtulit, quod Dan ipse factus sit serpens in uia sedens.
それゆえ、ラテン語訳の元になったギリシア語に基づいて、私たちはダン自身が道に伏す蛇となったということをよりよく理解すべきである。
Dan iudicium interpretatur, et ideo graue periculum iudicii tribus ista subiit, cui serpens inlapsus antichristus est, qui currentem suis sauciaret uenenis.
ダンとは「審判」と解釈される。 それゆえ、この部族は審判の重大な危険にさらされたのである。 この部族に忍び込んだ蛇とは反キリストであり、彼は走る者を自分の毒で傷つける。
sed tamen ipsa tribus liberabitur a confusione, cum fuerit confessa equitem resurgentem, qui ait: qui me confusus fuerit coram hominibus, confundam et ego eum coram patre meo, qui caelis est.
しかしながら、この部族自身も、復活する騎手を告白したときには混乱から解放されるであろう。 その騎手はこう言っている。 「人々の前で私を恥じる者は、天におられる私の父の前で、私もその者を恥じるであろう。
qui autem me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram patre meo, qui in caelis est.
しかし、人々の前で私を告白する者は、天におられる私の父の前で、私もその者を告白するであろう」と。
§35Gad, temptatio temptabit eum, et ipse temptabit eos secus pedes.
「ガド、誘惑が彼を誘惑し、彼自身は彼らの足元を誘惑するであろう。
temptatio est congregatio et astutia scribarum et sacerdotum, qui dominum Iesum de tributo Caesaris et de Iohannis baptismate, ut docuit scriptura, temptabant, quibus dominus Iesus in sua iustitia temptamentum retorsit.
」誘惑とは、聖書が教えるように、皇帝への税金やヨハネの洗礼について主イエスを試した、律法学者たちや祭司たちの集まりと悪知恵のことである。 主イエスはご自身の正義によって、彼らにその試みを跳ね返された。
secus pedes, hoc est continuo sine ulla deliberatione referens, quo temptantes magis ipse concluderet.
「足元を」とは、すなわち何の考慮もなく直ちに(答えを)返すことであり、それによって彼は誘惑する者たちをよりいっそう追い詰められたのである。
dicentibus enim: in qua potestate haec facis? non ad quaesita respondit, sed etiam ipse proposuit dicens: interrogabo uos et ego unum uerbum.
実際、彼らが「いかなる権威によってこれらのことをするのか」と言ったとき、彼は尋ねられたことに答えず、むしろ自身も問いを提示してこう言われた。 「私もあなた方に一つの言葉を尋ねよう。
quod si dixeritis mihi, et ego uobis dicam in qua potestate haec facio.
もしあなた方が私に言うなら、私もいかなる権威によってこれらのことをするのかをあなた方に言おう」と。
iterum dicentibus: licet tributum dare Caesari an non? ait: quid me temptatis, hypocritae? ostendite mihi nomisma census.
再び彼らが「皇帝に税を納めることは許されるでしょうか、それとも許されないでしょうか」と言ったとき、彼は言われた。 「偽善者たちよ、なぜ私を試すのか。 納税の貨幣を私に見せなさい」と。
et offerentes iterum interrogauit: cuius est imago et superscriptio? dicunt ei: Caesaris.
そして彼らが差し出すと、再び尋ねられた。 「これは誰の肖像と銘であるか」と。 彼らは彼に「皇帝のものです」と言った。
ibi igitur eos ligauit ipsorum sermonibus, ipsorum obligatione constrinxit — tunc ait illis: reddite quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt dei deo —, ut contra uerba sua uenire non possent.
そこで彼は、彼ら自身の言葉によって彼らを縛り、彼ら自身の義務によって彼らを縛りつけた。 ――そのとき彼は彼らに言われた。 「皇帝のものは皇帝に、神のものは神に返しなさい」と。 ――それは、彼らが自分たちの言葉に逆らうことができないようにするためであった。
denique mirati abierunt ab eo.
ついに彼らは驚嘆して彼のもとを去った。
sed non est mirum, si secus pedes » respondebat, qui ante pedes uidebat.
しかし、目の前にあるものを見ていた者が、「足元を」答えたとしても不思議ではない。
§36exposuit euidenter Moyses hanc prophetiam Iacob sancti esse de Christo;
モーセは、聖なるヤコブのこの預言がキリストについてのものであることを明瞭に示した。
sic enim ait:.
なぜなら、彼はこのように言っているからである。
benedictus qui ampliauit Gad.
「ガドを広げた者は祝福される。
sicut leo requieuit confringens bracchia et principes.
彼は獅子のように憩い、腕と指導者たちを打ち砕いた。
et uidit ab initio suo quia ibi diuisa est terra principum collectorum simul cum principibus populorum;
そして、彼は自らの始まりにおいて、そこに民の指導者たちとともに集められた指導者たちの土地が分割されているのを見た。
iustitiam dominus fecit et iudicium Istrahel.
主は正義を行い、イスラエルの裁きを行われた」と。

語釈・文法注

  1. §33obdormierunt somnum suum — 自動詞 obdormio(眠りにつく)が、意味の近い同族の名詞 somnum を対格(目的語)として取る同族目的格の構文である。詩編75:6(ウルガタ訳76:6)の引用に基づく。
  2. §34qui me confusus fuerit — confusus fuerit は、ギリシア語の ἐπαισχυνθῇ(恥じる)の訳として用いられた confundere の受動態形(ここでは未来完了)であり、後続の confessus fuerit(告白する、認める)との音の類似性による対比・言葉遊びを意図している。
  3. §35secus pedes — 「足元において」を意味する前置詞句であるが、ここでは「考慮の余地なく、直ちに」を意味する continuo sine ulla deliberatione として解釈され、キリストが敵対者の問いに対して即座に知恵をもって切り返した状況を比喩的に説明している。

この箇所を引用する

ミラノのアンブロシウス, 族長について §33-36. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0022.stoa019.humanitext-lat1:33-36

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。