Humanitext Reader

ミラノのアンブロシウス · 族長について §17-20

獅子の子ユダとキリストの本性と受肉と復活

4 / 13 箇所 · ラテン語

要旨

ヤコブの祝福に読まれる「ユダ」の正体をキリストとし、その「獅子の子」という表現から、キリストが父なる神と同一の本性を持ち、アレイオス派が主張するような劣った存在ではないことを論じる。さらに「芽」からの成長を「受肉」に、「獅子の眠り」を「死と復活」に結びつけて解釈する。

§17ad ludam quidem patriarcham dirigi uidetur alloquium, sed Iuda ille posterior uerus confessor exprimitur, qui ex ea tribu natus est, qui solus laudatur a fratribus, de quibus dicit: narrabo nomen tuum fratribus meis, dominus per naturam, frater per gratiam, cuius manus, quas expandit ad populum non credentem, super dorsum inimicorum.
呼びかけは確かに族長ユダに向けられているように見えるが、あの後の、真の告白者たるユダが表現されている。 彼はその部族から生まれ、兄弟たちから唯一賛美される者である。 彼はその兄弟たちについて「私は我が兄弟たちに御名を語り伝えよう」と言っている。 彼は本性においては主であり、恩恵においては兄弟である。 彼の御手は――それを彼は信じない民に向けて広げたのであるが――敵の背の上にある。
isdem enim manibus atque eadem passione suos texit et subiugauit aduersarias potestates omnesque fidei et pietatis exortes subditos sibi fecit.
なぜなら、同一の手と同一の受難によって、彼は自らの民を守り、敵対する諸力を従わせ、信仰と敬虔を持たないすべての者たちを自分に服従させたからである。
de quibus ait pater ad filium: et dominaberis in medio inimicorum tuorum.
彼らについて、父は子にこう言っている。 「そして、お前は自らの敵のただ中で支配せよ。
quos inimicos sua fecit malitia, non Christi uoluntas.
」これらの敵を、彼ら自身の悪意が敵としたのであり、キリストの意志がそうしたのではない。
in quo magna gratia domini.
そのうちに、主の偉大な恩恵がある。
etenim spiritales nequitiae, quae ante ceruicem nostram iugo solebant captiuitatis inflectere, ita ut Dauid ipse manus quodammodo super se triumphantium sentire se scriberet dicens: super dorsum meum fabricauerunt peccatores, ipsae nunc subditae Christi triumpho et quibusdam manibus eius, id est factis operibusque subiectae perpetuae subeunt captiuitatis aerumnam.
というのも、かつては私たちの首を捕囚の軛で折り曲げていた霊的な悪行そのものが、――それは、ダビデ自身が、ある意味で自分に対して勝ち誇る者たちの手を感じていると自ら書いて、「罪人たちは私の背の上で耕した」と言っているほどであったが、――今やキリストの勝利に屈し、言わばキリストの御手、すなわちその行いと業とに服従させられ、永遠の捕囚という苦難を被っているからである。
ipse <est> utique.
彼こそがまさしく、その父の子らによって礼拝される者である。
qui adoratur a filiis patris sui, quando adoratur a nobis, quibus ipse permisit ut patrem uocemus, cuius seruum esse uirtutis est.
それは、彼が私たちに父を父と呼ぶことをお許しになったことによって、私たちが彼を礼拝する時であり、その方の僕であることは徳だからである。
§18Catulus leonis Iuda.
「ユダは獅子の子。
nonne euidenter et patrem expressit et filium declarauit? quid tam euidens, quo unius naturae filius deus cum patre esse doceatur? leo ille, hic catulus leonis.
」彼は明白に父を表し、また子を宣言したではないか。 子が父と同一の本性を持つ神であることを教えるのに、これほど明白なものが他にあるだろうか。 あちらは獅子であり、こちらは獅子の子である。
uili conparatione eiusdem naturae aut potentiae unitas intellegitur.
卑近な比喩によって、同一の本性、あるいは力の合一が理解される。
rex ex rege processit, fortis ex forte.
王から王が進み出で、強者から強者が進み出した。
quia futuros praeuidebat qui filium adsererent iunioris aetatis, occurrit his subiciens: ex germine mihi ascendisti.
なぜなら、子が父より若い年齢であると主張する者たちが将来現れることを予見していたので、彼は以下の言葉を付け加えて彼らに対抗したのである。 「我が子よ、お前は芽から立ち上がった。
recumbens dormisti ut leo et tamquam catulus.
彼は獅子のように、また子獅子のように身を横たえて眠った。
et alibi habes quia catulus ipse est leo de tribu Iuda.
」また別の箇所に、子獅子自身がユダの部族の獅子であるとある。
ergo quia catulum dixerat.
それゆえ、彼が「子獅子」と言ったので、すぐに「獅子」と置いたのは正当なことである。
bene statim leonem posuit, hoc est dicere: non capiantur aures uestrae, quia catulum audierunt;
これは次のことを意味している。 「あなたがたの耳が『子獅子』と聞いたからといって、惑わされてはならない。
filium expressi, non dixi minorem.
私は子を表現したのであって、彼が劣っていると言ったのではない」と。
et ipse est leo sicut pater.
アンド彼自身も、父と同様に獅子なのである。
audiant quia et leonem et catulum appellauit, leonem quasi perfectae plenaeque uirtutis, catulum quasi filium, ne quis cum audiret, aequalem patris non putaret filium.
彼らが、彼が獅子とも子獅子とも呼んだことを聞くように。 獅子とは言わば完全で満ち足りた力のゆえであり、子獅子とは言わば子であるためである。 それは、誰かがこれを聞いた時に、子が父と等しい者ではないと考えないためである。
non sic laudatur filius, ut separetur a patre.
子は、父から分離されるような仕方で賛美されるのではない。
§19ille probat aequalem qui filium confitetur.
子であると告白する者こそが、彼が等しい者であることを証明するのである。
mirifice autem et incarnationem eius expressit dicens: ex germine mihi ascendisti, eo quod tamquam frutex terrae in aluo uirginis germinau<er>it et ut flos boni odoris ad redemptionem mundi totius maternis uisceribus splendore nouae lucis emissus ascenderit, sicut Esaias dicit: exiet uirga ex radice Iessae et flos ex radice ascendet.
また、彼は「我が子よ、お前は芽から立ち上がった」と言うことによって、その受肉をも驚くべき仕方で表現した。 それは、彼が地上の低木のように処女の胎内で芽吹き、また、全世界の救済のために、母の胎内から新しい光の輝きを放ちつつ解き放たれて、麗しい香りの花のように立ち上がったからである。 イザヤが次のように言っている通りである。 「エサイの根から若枝が伸び、その根から花が立ち上がるであろう」と。
radix familia Iudaeorum, uirga Maria, flos Mariae Christus.
根とはユダヤ人の一族であり、若枝とはマリアであり、花とはマリアから生まれたキリストである。
recte uirga, quae regalis est generis de domo et patria Dauid, cuius nos Christus est, qui faetorem mundanae conluuionis aboleuit, odorem uitae infudit aeternae.
若枝と呼ばれるのは正しい。 彼女はダビデの家と故郷に由来する王家の血統だからである。 私たちのキリストは彼女からお生まれになり、この世の汚濁の悪臭を取り除き、永遠の生命の香りを注ぎ込まれたのである。
§20habes ergo incarnationem, accipe passionem.
かくて、あなたは受肉を得た。 今度は受難を受け取りなさい。
recumbens inquit dormisti ut leo, quando iacuit in sepulchro uelut quodam corporis sui somno quietus, sicut ipse ait: ego dormiui et requieui et surrexi, quoniam dominus suscipiet me.
「身を横たえて、お前は獅子のように眠った」と彼は言う。 それは、主が墓の中に、あたかもご自身の肉体の眠りのように安らかに横たわられた時のことである。 主ご自身がこう言っておられる通りである。 「私は眠り、安らいで、そして立ち上がった。 主が私を支えてくださるからである」と。
unde et Iacob ait: quis suscitabit eum? hoc est: quem dominus suscipiet.
それゆえヤコブも「誰が彼を呼び起こすことができようか」と言っている。 これは「主が支えてくださるであろう方」ということである。
quis est alius qui resuscitet, nisi ipse se sua patrisque resuscitet potestate? uideo natum auctoritate propria, uideo mortuum propria uoluntate, uideo dormientem potestate propria.
自分自身を、己と父の力によって復活させる者を除いて、一体他に誰が復活させることができようか。 私は、彼が自らの権能によって生まれ、自らの意志によって死に、自らの力によって眠っているのを見る。
qui omnia suo fecit arbitrio cuius alterius ut resurgat egebit auxiliis? ipse igitur resurrectionis suae auctor est, qui mortis est arbiter, qui expectatur a gentibus.
すべてをご自身の自由な決定によって行われた方が、復活するために、一体他の誰の助けを必要とするだろうか。 したがって、彼ご自身が、死の決定者であり、異邦人たちが待ち望む方であり、ご自身の復活の創始者なのである。

語釈・文法注

  1. §17Iuda ille posterior uerus confessor — ヘブライ語の「ユダ(イェフダー)」が「賛美」や「告白」を意味することに基づく、キリスト教教父文学に典型的な語源的解釈。ヤコブの息子ユダ(旧約)に対して、新約のキリストが「真の告白者(confessor)」たるユダとして対比されている。
  2. ¦p.134¦cuius manus, quas expandit ad populum non credentem, super dorsum inimicorum — 述語動詞(sunt 等)が省略された構文。関係節 *quas expandit ad populum non credentem*(信じない民に向けて彼が広げた)は、イザヤ書 65:2(「私は反逆する民に終日手を広げた」)を踏まえた挿入句であり、全体として「その手は敵の背の上にある」という骨格を持つ。
  3. §17quos inimicos sua fecit malitia — 二重対格(あるいは述語目的語)を伴う *facere* の構文。先行詞を含む関係代名詞 *quos* は *eos quos* のように解され、「自らの悪意が彼らを敵にした」という意味になる。
  4. §18quia futuros praeuidebat qui filium adsererent iunioris aetatis — *futuros* は不定詞 *esse* が省略された対格不定詞構文の主部。*qui... adsererent* は性質・結果の接続法関係節。*iunioris aetatis* は記述の属格で、「(父より)若い年齢の、後に生じた」ことを意味し、御子の共永遠性を否定するアレイオス派の異端説を念頭に置いた表現。
  5. §19cuius nos Christus est — 写本上の *nos* は、文脈(直前の *flos Mariae Christus* やイザヤ書 11:1 の引用)から見て *flos*(花)の誤記、あるいは *natus*(生まれた者)の誤脱である可能性が極めて高い。本訳書ではこれを *flos* として解釈し、マリアを「若枝」、キリストを「その花」とする対比関係を維持して翻訳している。

この箇所を引用する

ミラノのアンブロシウス, 族長について §17-20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:stoa0022.stoa019.humanitext-lat1:17-20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。