Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §9.2.30.pr-9.2.30.4

質入れ奴隷の殺害と失火損害における訴権と責任

1547 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

姦通した他人の奴隷の殺害、質入れされた奴隷の滅失における債権者と債務者の訴権、他人のワインや穀物の消費、および火の不始末による他人の畑の延焼過失や、奴隷への致命傷でない傷と不注意による死亡の責任について論じている。

[PAULUS libro uicensimo secundo ad edictum. ] §9.2.30.prQui occidit adulterum deprehensum seruum alienum, hac lege non tenebitur.
[パウルス、告示注解第22巻] 他人の奴隷で姦通の現場で捕らえられた者を殺した者は、この法律による責任を負わない。
§9.2.30.1Pignori datus seruus si occisus sit, debitori actio competit.
質に入れられた奴隷が殺された場合、債務者に訴えが認められる。
sed an et creditori danda sit utilis, quia potest interesse eius, quod debitor soluendo non sit aut quod litem tempore amisit, quaeritur.
しかし、債務者に支払能力がないか、あるいは債務者が時の経過によって訴えの機会を失ったために、債権者の利益になり得ることから、債権者にも準じる訴えが与えられるべきかどうかが問われる。
sed hic iniquum est et domino et creditori eum teneri.
しかし、ここでは加害者が所有者と債権者の双方に対して責任を負うのは不公平である。
nisi si quis putauerit nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, cum prosit ei ad debiti quantitatem et quod sit amplius consecuturus sit ab eo, uel ab initio in id, quod amplius sit quam in debito, debitori dandam actionem: et ideo in his casibus, in quibus creditori danda est actio propter inopiam debitoris uel quod litem amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit competit Aquiliae actio.
あるいは、[債権者が訴えを得ることが]債務の額に達するまで債務者の利益となり、それを超える部分については債務者が債権者から得る(あるいは加害者から直接得る)ことになるため、債務者がこの件においていかなる不利益も被らないと考えるか、あるいは最初から、債務の額を超える部分についてのみ債務者に訴えが与えられるべきであると誰かが考えるなら別である。 したがって、債務者の支払不能のため、あるいは債務者が訴訟を失ったために債権者に訴えが与えられるべきこれらのケースにおいては、債権者は、これが債務者の利益となるように、債務の額を限度としてアキリウス法の訴えを有し、一方、債務者自身には、債務の額を超える部分についてアキリウス法の訴えが認められる。
§9.2.30.2Si quis alienum uinum uel frumentum consumpserit, non uidetur damnum iniuria dare ideoque utilis danda est actio.
もし誰かが他人のワインや穀物を消費した場合、不法に損害を与えたとはみなされず、それゆえ準じる訴えが与えられるべきである。
§9.2.30.3In hac quoque actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus et progressus ignis alienam segetem uel uineam laeserit, requiramus, num imperitia eius aut neglegentia id accidit.
この章から生じるこの訴えにおいてもまた、故意と過失が処罰される。 それゆえ、もし誰かが自分の刈り株や茨を焼き払う目的でそこに火を放ち、火がさらに広がって進んで他人の畑や葡萄園を損なわせたならば、彼の技術不足や不注意によってそれが起こったのかどうかを我々は検討すべきである。
nam si die uentoso id fecit, culpae reus est (nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse uidetur): in eodem crimine est et qui non obseruauit, ne ignis longius procederet.
なぜなら、もし風の強い日に彼がそれを行ったのであれば、彼は過失の責任を負うからである(なぜなら、機会を提供する者も、損害を与えたとみなされるからである)。 火がさらに遠くへ広がらないように監視しなかった者も、同じ過失の責任を負う。
§9.2.30.4At si omnia quae oportuit obseruauit uel subita uis uenti longius ignem produxit, caret culpa.
しかし、なすべきすべての注意を払った場合、あるいは突発的な風の力が火をさらに遠くへ運んだのであれば、過失を免れる。
Si uulneratus fuerit seruus non mortifere, neglegentia autem perierit, de uulnerato actio erit, non de occiso.
もし奴隷が致命傷ではなく傷つけられ、しかし不注意によって死亡したならば、傷つけられたことについての訴えが認められ、殺されたことについての訴えは認められない。

語釈・文法注

  1. §9.2.30.1soluendo non sit — 「支払能力がない」を意味する表現。soluendoは動形容詞soluendusの与格形で、non esseとともに用いられて債務を支払う資力がない状態を示す。
  2. §9.2.30.1nisi si quis putauerit — 「〜と考える者がいるなら別であるが」という、条件の例外を導く構文。この接続詞句に続いて、debitorem... passurum [esse]という対格不定詞構文(間接話法)が導かれている。
  3. §9.2.30.3comburendae eius causa — 目的を表すcausa(属格支配)と、動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)の属格 comburendae、および代名詞の属格 eius(ここでは前出の女性単数 spina または stipula を指す)が一致した構成。
  4. §9.2.30.4caret culpa — 「過失を欠く(過失がない)」の意。動詞 careo は分離・奪格を支配するため、culpa は奪格形(単数)である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §9.2.30.pr-9.2.30.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:9.2.30.pr-9.2.30.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。