Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §50.4.18.pr-50.4.18.30

市民的義務の三分説と各務の性質および免除規定

8715 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

アルカディウス・カリシウスが、市民的義務を個人的義務、財産上の義務、および混合した義務の三種類に分類し、それぞれの具体例や特権による免除の制限について解説している。

[ARCADIUS CHARISIUS libro singulari de muneribus ciuilibus.
[アルカディウス・カリシウス『市民的義務に関する一巻本』より。
] §50.4.18.prMunerum ciuilium triplex diuisio est: nam quaedam munera personalia sunt, quaedam patrimoniorum dicuntur, alia mixta.
] 市民的義務の分類は三通りである。 すなわち、ある義務は個人的なものであり、あるものは財産上のものと言われ、他のものは混合したものである。
§50.4.18.1Personalia sunt, quae animi prouisione et corporalis laboris intentione sine aliquo gerentis detrimento perpetrantur, ueluti tutela uel cura, kalendarii quoque curatio.
個人的な義務とは、それを遂行する者のいかなる損失も伴わずに、精神の配慮と肉体的労働の集中によって果たされるものであり、たとえば後見や保佐、また金銭貸借帳簿の管理などである。
§50.4.18.2Et quaestura in aliqua ciuitate inter honores non habetur, sed personale munus est.
また、特定の都市においては、財務官職は名誉職とはみなされず、個人的な義務とされる。
§50.4.18.3Tironum siue equorum productio et si qua alia animalia necessario producenda uel res peruehendae siue persequendae sunt, uel pecunia fiscalis siue annona uel uestis, personae munus est.
新兵または馬の調達、およびその他に必要として調達されるべき動物、あるいは輸送されるべき物資や追跡・獲得されるべき物資、あるいは国庫の資金や兵糧や被服の管理は、個人の義務である。
§50.4.18.4Cursus uehicularis sollicitudo, item angariarum praebitio personale munus est.
郵便馬車路の配慮、同じく徴発馬車の提供は、個人的な義務である。
§50.4.18.5Cura quoque emendi frumenti olei (nam harum specierum curatores, quos σιτώνας et ἐλαιώνας appellant, creari moris est) inter personalia munera in quibusdam ciuitatibus numerantur: et calefactio publici balinei, si ex reditibus alicuius ciuitatis curatori pecunia subministratur.
穀物や油の買い付けの管理(これらの物資の管理者で、彼らが「シトネス」や「エライオネス」と呼ぶ人々を選出することが慣行となっているからである)も、特定の都市においては個人的な義務の中に数えられる。 また、もし都市の収入から管理者に資金が供給されるならば、公衆浴場の加温もそうである。
§50.4.18.6Sed et cura custodiendi aquae ductus personalibus muneribus adgregatur.
さらに、水道の維持・監視の管理も個人的な義務に加えられる。
§50.4.18.7Irenarchae quoque, qui disciplinae publicae et corrigendis moribus praeficiuntur: sed et qui ad faciendas uias eligi solent, cum nihil de proprio patrimonio in hoc munus conferant: item episcopi, qui praesunt pani et ceteris uenalibus rebus, quae ciuitatium populis ad cotidianum uictum usui sunt, personalibus muneribus funguntur.
公共の秩序維持と風紀の矯正を委ねられる治安官(イレンアルケス)も、また道路建設のために選出されるのが常である者たち(彼らはこの義務に対して自らの財産から何も拠出しないからである)も、同じく都市の人々の日常の食糧として用いられるパンやその他の販売される物資を監督する監督官(エピスコピ)も、個人的な義務を果たす。
§50.4.18.8Qui annonam suscipit uel exigit uel erogat, et exactores pecuniae pro capitibus personalis muneris sollicitudinem sustinent.
兵糧を受け取り、あるいは徴収し、あるいは分配する者、および人頭税の徴収官は、個人的な義務の配慮を引き受ける。
§50.4.18.9Sed et curatores, qui ad colligendos ciuitatium publicos reditus eligi solent, personali munere subiugantur.
また、都市の公の収入を徴収するために選出されるのが常である管理者も、個人的な義務に服する。
H §50.4.18.10i quoque, qui custodes aedium uel archeotae uel logographi uel tabularii uel xenoparochi (ut in quibusdam ciuitatibus) uel limenarchae uel curatores ad extruenda uel reficienda aedificia publica siue palatia siue naualia uel mansiones destinantur, si tamen pecuniam publicam in operis fabricam erogent, et qui faciendis uel reficiendis nauibus, ubi usus exigit, praeponuntur, muneribus personalibus adstringuntur.
これらの者、すなわち神殿の守衛、文書館長、会計書記、記録管理者、(特定の都市におけるような)外国人接待官、港湾長、あるいは公共の建物、宮殿、造船所、宿場の建設や修復に任じられる管理者たち(ただし彼らが工事の建築に公金を支出する場合に限る)、そして、必要が生じた際に船の建造や修復を任せられる者たちもまた、個人的な義務に縛られる。
§50.4.18.11Camelasia quoque similiter personale munus est: nam ratione habita et alimentorum et camelorum certa pecunia camelariis dari debet, ut solo corporis ministerio obligentur.
ラクダ飼育・輸送も同様に個人的な義務である。 というのも、飼料とラクダの双方を考慮に入れて、ラクダ引きたちには一定の金銭が支払われるべきであり、それによって彼らが肉体の労働のみによって義務を負うようにされているからである。
hos ex albi ordine uocari nec ulla excusatione liberari, nisi sola laesi et inutilis corporis et infirmitate, specialiter sit expressum.
これらの者は名簿の順序に従って召集され、身体が傷つき使い物にならなくなったこと、および病気による場合を除いては、いかなる免除の理由によっても解放されないことが、特別に規定されている。
§50.4.18.12Legati quoque, qui ad sacrarium principis mittuntur, quia uiaticum, quod legatiuum dicitur, interdum solent accipere, sed et nyctostrategi et pistrinorum curatores personale munus ineunt.
皇帝の聖所へと派遣される使節たちも、彼らが時に「レガティウム」と呼ばれる旅費を受け取るのが常であるためであり、また夜間治安官(ニュクトストラテゴイ)や製パン所の管理者たちも、個人的な義務を負う。
§50.4.18.13Defensores quoque, quos Graeci syndicos appellant, et qui ad certam causam agendam uel defendendam eliguntur, laborem personalis muneris adgrediuntur.
ギリシア人が「スンディコイ」と呼ぶ擁護官(デフェンソレス)や、特定の訴訟を遂行し、または防禦するために選出される者たちも、個人的な義務の労苦を引き受ける。
§50.4.18.14Iudicandi quoque necessitas inter munera personalia habetur.
裁判を行う必要性も、個人的な義務の中に数えられる。
§50.4.18.15Si aliquis fuerit electus, ut compellat eos, qui prope uiam publicam possident, sternere uiam, personale munus est.
もし誰かが、公道の近くに土地を所有する者たちに道路を舗装するよう強制するために選出されたならば、それは個人的な義務である。
§50.4.18.16Pari modo qui acceptandis siue suscipiendis censualibus professionibus destinantur, ad personalis muneris sollicitudinem animum intendunt.
同様に、センサスの申告書を受け取り、あるいは受理するために任じられる者たちも、個人的な義務の配慮へと自らの心を向ける。
§50.4.18.17Mastigophori quoque, qui agonothetas in certaminibus comitantur, et scribae magistratus personali muneri seruiunt.
競技において競技主催者(アゴノテテス)に同伴する鞭打ち持ち(マスティゴポロイ)も、また政務官の書記たちも、個人的な義務に服する。
§50.4.18.18Patrimoniorum sunt munera, quae sumptibus patrimonii et damnis administrantis expediuntur.
財産上の義務とは、財産の支出と、それを管理する者の損失によって遂行されるものである。
§50.4.18.19Elemporia et pratura apud Alexandrinos patrimonii munus existimatur.
アレクサンドリア人においては、油の買い出し(エレンポリア)およびプラトゥラは、財産上の義務とみなされる。
§50.4.18.20Susceptores quoque uini per prouinciam Africam patrimonii munus gerunt.
アフリカ属州におけるワインの受領官(サスセプトレス)たちも、財産上の義務を果たす。
§50.4.18.21Patrimoniorum autem munera duplicia sunt.
ところで、財産上の義務は二種類ある。
nam quaedam ex his muneribus possessionibus siue patrimoniis indicuntur, ueluti agminales equi uel mulae et angariae atque ueredi.
すなわち、これらの義務のあるものは土地や財産に対して課されるものであり、たとえば軍列用の馬や騾馬、および徴発馬車や伝馬である。
H §50.4.18.22uiusmodi igitur obsequia et hi, qui neque municipes neque incolae sunt, adgnoscere coguntur.
このような種類の奉仕は、市民でも居住者でもない者たちであっても、引き受けるよう強制される。
§50.4.18.23Sed et eos, qui faenus exercent, etsi ueterani sint, tributiones eiusmodi adgnoscere debere rescriptum est.
しかしまた、金銭貸付業を営む者たちは、たとえ退役兵であっても、このような種類の分担金を負担しなければならないと勅答されている。
§50.4.18.24Ab huiusmodi muneribus neque primipilaris neque ueteranus aut miles aliusue, qui priuilegio aliquo subnixus, nec pontifex excusatur.
このような義務からは、筆頭百人隊長も、退役兵も、兵士も、あるいはその他のいかなる特権に依拠する者も、また神官も免除されない。
§50.4.18.25Praeterea habent quaedam ciuitates praerogatiuam, ut hi, qui in territorio earum possident, certum quid frumenti pro mensura agri per singulos annos praebeant: quod genus collationis munus possessionis est.
さらに、特定の都市は、その領域内に土地を所有する者たちが、毎年の土地の面積に応じて一定量の穀物を提供するという特権を有している。 このような種類の拠出は、土地所有の義務である。
§50.4.18.26Mixta munera decaprotiae et icosaprotiae, ut Herennius Modestinus et notando et disputando bene et optima ratione decreuit: nam decaproti et icosaproti tributa exigentes et corporale ministerium gerunt et pro omnibus defunctorum fiscalia detrimenta resarciunt, ut merito inter mixta hoc munus numerari debeat.
デカプロティアおよびイコサプロティアは混合した義務である。 これは、ヘレンニウス・モデスティヌスが注記および議論において、見事に、かつ最善の理由をもって決定した通りである。 なぜなら、デカプロティおよびイコサプロティは、租税を徴収しつつ肉体的な奉仕を行い、また死亡したすべての者たちに代わって国庫の損失を補填するからであり、したがって、この義務が混合したものの中に数えられるべきなのは当然である。
§50.4.18.27Sed ea, quae supra personalia esse diximus, si hi qui funguntur ex lege ciuitatis suae uel more etiam de propriis facultatibus impensas faciant uel annonam exigentes desertorum praediorum damna sustineant, mixtorum definitione continebuntur.
しかし、我々が上で個人的なものであると述べたそれらの義務も、もしそれを務める者たちが、自らの都市の法律または慣行に基づき、自らの財産からも費用を支払い、あるいは兵糧を徴収する際に放棄された土地による損失を被るならば、混合したものの定義の中に含まれる。
H §50.4.18.28aec omnia munera, quae trifariam diuisimus, una significatione comprehenduntur: nam personalia et patrimoniorum et mixta munera ciuilia seu publica appellantur.
これらすべての義務は、我々が三つに分けたものであるが、一つの名称のもとに包括される。 すなわち、個人的義務、財産上の義務、および混合した義務は、市民的あるいは公的な義務と呼ばれる。
§50.4.18.29Siue autem personalium dumtaxat siue etiam ciuilium munerum immunitas alicui concedatur, neque ab annona neque ab angariis neque a ueredo neque ab hospite recipiendo neque a naue neque capitatione, exceptis militibus et ueteranis, excusari possunt.
ただし、個人的な義務のみについてであれ、あるいは市民的な義務についてもであれ、免除が誰かに与えられるとしても、兵士と退役兵を除いては、兵糧の提供からも、徴発馬車の提供からも、伝馬の提供からも、宿舎の提供(客の受け入れ)からも、船の提供からも、人頭税からも免除され得ない。
§50.4.18.30Magistris, qui ciuilium munerum uacationem habent, item grammaticis et oratoribus et medicis et philosophis, ne hospitem reciperent, a principibus fuisse immunitatem indultam et diuus Uespasianus et diuus Hadrianus rescripserunt.
市民的義務の免除を有する教師たち、同じく文法家、弁論家、医師、および哲学者たちに対して、客を受け入れないですむという免除が皇帝たちから与えられたことを、神君ウェスパシアヌスと神君ハドリアヌスが勅答した。

語釈・文法注

  1. 50.4.18.5emendi frumenti olei — 動形容詞(gerundive)`emendi` は `frumenti` に性・数・格(中性単数属格)で一致しており、`olei` も同様に `emendi` のかかる並列された属格名詞である。全体として名詞 `cura` を修飾する「穀物および油を買い付ける管理(配慮)」を意味する。
  2. 50.4.18.7Irenarchae quoque ... funguntur — 主語として `Irenarchae`(治安官たち)、先行詞を内包する関係代名詞節 `qui ... eligi solent`(道路建設に選ばれる者たち)、および `episcopi`(監督官たち)の3つが並列されており、文末の動詞句 `personalibus muneribus funguntur`(個人的な義務を果たす)がこれらすべてを統括している。
  3. 50.4.18.11hos ... expressum — 対格不定詞構文(AcI)`hos ... uocari nec ... liberari` が、非人称受動表現の接続法完了 `specialiter sit expressum`(特別に規定されている)の主語節として機能している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §50.4.18.pr-50.4.18.30. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:50.4.18.pr-50.4.18.30

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。