Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §50.16.239.pr-50.16.239.9

被後見人や奴隷および都市と領土の定義と語源

9053 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ポンポニウスが、被後見人、奴隷、居住者、公共の役務、デクリオ、都市、町、領土などの法的な語彙の定義と語源、および「自分のもの」という言葉の解釈について論じている。

[POMPONIUS libro singulari enchiridii.
[ポンポニウスの『入門書』単巻本より。
] §50.16.239.prPupillus' est, qui, cum impubes est, desiit in patris potestate esse aut morte aut emancipatione. '
] 「被後見人」とは、未成年であって、死亡または解放によって父権に服さなくなった者のことである。
§50.16.239.1Seruorum' appellatio ex eo fluxit, quod imperatores nostri captiuos uendere ac per hoc seruare nec occidere solent. '
「奴隷」という呼称は、我々の将軍たちが捕虜を売り、これによって生かしておき、殺さないのを常とすることに由来する。
§50.16.239.2Incola' est, qui aliqua regione domicilium suum contulit: quem Graeci πάροικον appellant.
「居住者」とは、ある地方に自らの住所を移した者のことであり、ギリシア人はこれを「パロイコス」と呼ぶ。
nec tantum hi, qui in oppido morantur, incolae sunt, sed etiam qui alicuius oppidi finibus ita agrum habent, ut in eum se quasi in aliquam sedem recipiant. '
町に滞在している者たちだけが居住者なのではなく、ある町の境界内に土地を有し、そこをいわば一つの定住地として身を落ち着ける者たちもまた居住者である。
§50.16.239.3Munus publicum' est officium priuati hominis, ex quo commodum ad singulos uniuersosque ciues remque eorum imperio magistratus extraordinarium peruenit. '
「公共の役務」とは、私人の任務であって、それから政務官の命令により、個々の、あるいは全体の市民および彼らの財産に、特別の便益が至るものである。
§50.16.239.4Aduena' est, quem Graeci ἄποικον appellant. '
「外国人」とは、ギリシア人が「アポイコス」と呼ぶ者のことである。
§50.16.239.5Decuriones' quidam dictos aiunt ex eo, quod initio, cum coloniae deducerentur, decima pars eorum qui ducerentur consilii publici gratia conscribi solita sit. '
「デクリオ(市参事会員)」は、当初、植民市が建設された際に、連れて行かれた者たちの10分の1が、公共の評議会のために登録されるのを常としたことに由来して名付けられたのだと、一部の者は言う。
§50.16.239.6Urbs' ab urbo appellata est: urbare est aratro definire.
「都市」は「ウルブス」から名付けられた。 ウルバーレとは犁で境界を定めることである。
et Uarus ait urbum appellari curuaturam aratri, quod in urbe condenda adhiberi solet. '
そしてウァルスは、都市を建設する際に用いられるのが常である犁の湾曲部が「ウルブム」と呼ばれると言う。
§50.16.239.7Oppidum' ab ope dicitur, quod eius rei causa moenia sint constituta. '
「町」は「オプス(助け)」から言われる。 なぜなら、その(助けの)ために城壁が建設されたからである。
§50.16.239.8Territorium' est uniuersitas agrorum intra fines cuiusque ciuitatis: quod ab eo dictum quidam aiunt, quod magistratus eius loci intra eos fines terrendi, id est summouendi ius habent.
「領土」とは、各市民共同体の境界内にある土地の総体のことである。 これは、その場所の政務官が、それらの境界内において恐怖を与える、すなわち退去させる権利を有していることに由来して言われたのだと、一部の者は言う。
§50.16.239.9Uerbum 'suum' ambiguum est, utrum de toto an de parte significat.
「自分のもの」という言葉は、全体について意味するのか、それとも一部について意味するのか、曖昧である。
et ideo qui iuret suum non esse, adicere debet neque sibi communem esse.
それゆえ、それが自分の(単独の)ものではないと誓う者は、「自分に共有のものでもない」ということを付け加えなければならない。

語釈・文法注

  1. 50.16.239.3extraordinarium — 名詞 commodum(中性単数対格)を修飾する形容詞(中性単数対格)であり、政務官の命令によってもたらされる「特別の便益」を意味する。
  2. 50.16.239.5conscribi solita sit — 動詞 aiunt に続く間接話法内の従属節(quod節)であるため、接続法になっている。
  3. 50.16.239.8terrendi, id est summouendi — 名詞 ius(権利)を修飾する動名詞の属格。territorium(領土)の語源を terrere(恐怖を与える、威嚇する)に結びつける語源俗説を示している。
  4. 50.16.239.9significat — 間接疑問節(utrum... an)において、古典期に標準的であった接続法(significet)の代わりに直説法が用いられており、後古典期や法学ラテン語、あるいは口語的な特徴を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §50.16.239.pr-50.16.239.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:50.16.239.pr-50.16.239.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。