[ULPIANUS libro octauo de omnibus tribunalibus. ] §50.13.1.prPraeses prouinciae de mercedibus ius dicere solet, sed praeceptoribus tantum studiorum liberalium.
[ウルピアヌス、『全法廷について』第8巻] 属州総督は報酬に関して裁判を行うのが常であるが、それは自由学芸の教師に対してのみである。
liberalia autem studia accipimus, quae Graeci ἐλευθέρια appellant: rhetores continebuntur, grammatici, geometrae.
そして自由学芸とは、ギリシア人が「エレウテリア」と呼ぶものと私たちは解する。 それには修辞学者、文法学者、幾何学者が含まれる。
§50.13.1.1Medicorum quoque eadem causa est quae professorum, nisi quod iustior, cum hi salutis hominum, illi studiorum curam agant: et ideo his quoque extra ordinem ius dici debet.
医師たちの立場も教授たちの立場と同様であるが、ただ医師たちの方がより正当な理由がある。 なぜなら、前者は人々の健康を、後者は学術の世話をするからである。 したがって、彼らに対してもまた、特別審理によって裁判が行われるべきである。
§50.13.1.2Sed et obstetricem audiant, quae utique medicinam exhibere uidetur.
しかし、彼らは助産婦の言い分も聞くべきである。 彼女もまた確かに医療を施していると見なされるからである。
§50.13.1.3Medicos fortassis quis accipiet etiam eos, qui alicuius partis corporis uel certi doloris sanitatem pollicentur: ut puta si auricularius, si fistulae uel dentium.
あるいは、身体の特定の部分や特定の痛みの治療を約束する人々、例えば、もし耳の、もし瘻孔の、あるいは歯の治療を行う者であれば、医師として受け入れる者もいるかもしれない。
non tamen si incantauit, si inprecatus est, si, ut uulgari uerbo impostorum utar, si exorcizauit: non sunt ista medicinae genera, tametsi sint, qui hos sibi profuisse cum praedicatione adfirment.
しかし、もし呪文を唱えたり、祈祷したり、あるいは、ペテン師の俗な言葉を使えば、お祓いをしたりした場合はそうではない。 これらは医療の部類ではなく、たとえ彼らが自分に効き目があったと吹聴して主張する人々がいるとしてもである。
§50.13.1.4An et philosophi professorum numero sint? et non putem, non quia non religiosa res est, sed quia hoc primum profiteri eos oportet mercennariam operam spernere.
では、哲学者も教授の数に入るだろうか。 私はそうは思わない。 それは彼らの活動が神聖なものでないからではなく、何よりもまず、彼らが報酬のための労働を軽蔑することを公言すべきだからである。
§50.13.1.5Proinde ne iuris quidem ciuilis professoribus ius dicent: est quidem res sanctissima ciuilis sapientia, sed quae pretio nummario non sit aestimanda nec dehonestanda, dum in iudicio honor petitur, qui in ingressu sacramenti offerri debuit.
同様に、市民法の教授たちに対しても裁判を行うことはない。 市民の英知は実に最も神聖なものであるが、金銭的な価格で評価されるべきではなく、また、入門の際に自発的に捧げられるべきであった謝礼が裁判において請求されることによって、不名誉にされるべきでもないからである。
quaedam enim tametsi honeste accipiantur, inhoneste tamen petuntur.
なぜなら、いくつかの事柄は、受け取ることは名誉なことであっても、請求することは不名誉だからである。
§50.13.1.6Ludi quoque litterarii magistris licet non sint professores, tamen usurpatum est, ut his quoque ius dicatur: iam et librariis et notariis et calculatoribus siue tabulariis.
初等学校の教師たちも、教授ではないけれども、彼らに対しても裁判を行うことが慣行となっている。 今や、写字生、速記者、計算手、あるいは帳簿係に対しても同様である。
§50.13.1.7Sed ceterarum artium opificibus siue artificibus, quae sunt extra litteras uel notas positae, nequaquam extra ordinem ius dicere praeses debebit.
しかし、文字や符号以外の学芸に位置づけられる、その他の諸技術の職人や芸術家に対しては、総督は決して特別審理によって裁判を行うべきではない。
§50.13.1.8Sed et si comites salarium petant, idem iuris est, quod in professoribus placet.
しかし、もし随行員たちが給与を請求する場合も、教授たちについて認められているのと同一の法が適用される。
§50.13.1.9Sed et aduersus ipsos omnes cognoscere praeses debet, quia ut aduersus aduocatos adeantur, diui fratres rescripserunt.
しかし、彼ら全員に対する請求についても総督は審理しなければならない。 なぜなら、弁護士たちに対しても訴訟が提起されうると、神君たる兄弟が勅答したからである。
§50.13.1.10In honorariis aduocatorum ita uersari iudex debet, ut pro modo litis proque aduocati facundia et fori consuetudine et iudicii, in quo erat acturus, aestimationem adhibeat, dummodo licitum honorarium quantitas non egrediatur: ita enim rescripto imperatoris nostri et patris eius continetur.
弁護士の謝礼において、裁判官は、訴訟の規模、弁護士の雄弁さ、法廷の慣行、および彼が活動することになっていた裁判所の評価に応じて決定を下さなければならない。 ただし、その額が合法的な謝礼の限度を超えない限りにおいてである。 私たちの皇帝とその父の勅答にはそのように含まれているからである。
uerba rescripti ita se habent: 'Si Iulius Maternus, quem patronum causae tuae esse uoluisti, fidem susceptam exhibere paratus est, eam dumtaxat pecuniam, quae modum legitimum egressa est, repetere debes'.
勅答の文言は以下の通りである。 「もし、あなたが自分の訴訟の保護者であることを望んだユリウス・マテルヌスが、引き受けた誠実を示す用意があるならば、あなたはただ、法的な限度を超えた金銭のみを返還請求すべきである。
§50.13.1.11Aduocatos accipere debemus omnes omnino, qui causis agendis quoquo studio operantur: non tamen qui pro tractatu, non adfuturi causis, accipere quid solent, aduocatorum numero erunt.
」弁護士とは、どのような従事であれ、訴訟の遂行に携わるすべての人々を私たちは受け取るべきである。 しかし、相談のためにのみ金銭を受け取り、訴訟に立ち会わない者たちは、弁護士の数には入らない。
§50.13.1.12Si cui cautum est honorarium uel si quis de lite pactus est, uideamus, an petere possit.
もし誰かに対して謝礼が約束されているか、あるいは訴訟について合意を結んでいる場合、それを請求できるかどうか見てみよう。
et quidem de pactis ita est rescriptum ab imperatore nostro et diuo patre eius: 'Litis causa malo more pecuniam tibi promissam ipse quoque profiteris.
そして実際、合意に関しては、私たちの皇帝と彼の神君たる父によって次のように勅答されている。 「訴訟を理由として、悪しき慣行によってあなたに金銭が約束されたことを、あなた自身も認めている。
sed hoc ita ius est, si suspensa lite societatem futuri emolumenti cautio pollicetur.
しかし、これが法となるのは、訴訟が未決である間に、将来の利益の分配を約束が保証している場合である。
si uero post causam actam cauta est honoraria summa, peti poterit usque ad probabilem quantitatem, etsi nomine palmarii cautum sit: sic tamen, ut computetur id quod datum est cum eo quod debetur neutrumque compositum licitam quantitatem excedat'.
一方、訴訟が遂行された後に謝礼金が約束されたのであれば、勝訴報酬の名目で約束されたとしても、妥当な額に達するまでは請求することができる。 ただし、既に支払われた額と支払われるべき額とを通算し、両者を合わせたものが合法的な額を超えないようにしなければならない。
Licita autem quantitas intellegitur pro singulis causis usque ad centum aureos.
」そして、合法的な額とは、個々の訴訟につき100アウレウス金貨までと解される。
§50.13.1.13Diuus Seuerus ab heredibus aduocati mortuo eo prohibuit mercedem repeti, quia per ipsum non steterat, quo minus causam ageret.
神君セウェルスは、弁護士が死亡した際、その相続人から報酬を返還請求することを禁止した。 なぜなら、彼が訴訟を遂行できなかったのは彼自身のせいではなかったからである。
§50.13.1.14Ad nutricia quoque officium praesidis uel praetoris deuenit: namque nutrices ob alimoniam infantium apud praesides quod sibi debetur petunt.
養育費に関しても、総督またはプラエトルの職務が及ぶ。 なぜなら、乳母たちは幼児の扶養のために、自分たちに支払われるべきものを総督のもとで請求するからである。
sed nutricia eo usque producemus, quoad infantes uberibus aluntur: ceterum post haec cessant partes praetoris uel praesidis.
しかし、私たちが「養育費」の対象とするのは、乳児が乳房で育てられている期間までに限られる。 これ以降については、プラエトルまたは総督の役割は消滅する。
H §50.13.1.15aec omnia si apud praesides petantur, uideamus an de mutuis petitionibus possunt praesides cognoscere.
これらすべてが総督のもとで請求される場合、総督は相互の請求についても審理できるかどうかを見てみよう。
et putem debere admitti.
そして私は、それが認められるべきであると考える。