Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §49.8.1.pr-49.8.1.4

計算ミスや無効な判決と上訴の要否

8511 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

マケルは、既判力の有無に関する宣告の効力、判決の計算ミスの是正方法、法律自体の否定と事実誤認による判決の差異、不備ある最終呼出に基づく判決の無効、および相互請求における一方的判決への上訴の要不要について論じる。

[MACER libro secundo de appellationibus. ]
[マケル、上訴に関する第2巻] 次のことを記憶しておこう。
§49.8.1.prIllud meminerimus: si quaeratur, iudicatum sit nec ne, et huius quaestionis iudex non esse iudicatum pronuntiauerit: licet fuerit iudicatum, rescinditur, si prouocatum non fuerit.
すなわち、判決が下されたか否かが問われ、この問いの裁判官が判決は下されていないと宣告した場合、たとえ(実際には)判決が下されていたとしても、もし上訴が提起されなかったならば、(その判決は)取り消される。
§49.8.1.1Item si calculi error in sententia esse dicatur, appellare necesse non est: ueluti si iudex ita pronuntiauerit: 'Cum constet Titium Seio ex illa specie quinquaginta, item ex illa specie uiginti quinque debere, idcirco Lucium Titium Seio centum condemno': nam quoniam error computationis est, nec appellare necesse est et citra prouocationem corrigitur.
同様に、もし判決の中に計算の誤りがあると主張されるならば、上訴する必要はない。 例えば、裁判官が次のように宣告した場合である。 「ティティウスがセイウスに対して、かの項目から50、また別のかの項目から25を支払う義務があることが明白であるから、それゆえ私はルキウス・ティティウスに、セイウスに対して100を支払うよう命ずる。 」なぜなら、それは計算の誤りであるから、上訴する必要もなく、かつ上訴なしに是正されるからである。
sed et si huius quaestionis iudex sententiam centum confirmauerit, si quidem ideo, quod quinquaginta et uiginti quinque fieri centum putauerit, adhuc idem error computationis est nec appellare necesse est: si uero ideo, quoniam et alias species uiginti quinque fuisse dixerit, appellationi locus est.
しかし、たとえこの問いの裁判官が100という判決を承認したとしても、それがもし、50と25で100になると考えたという理由によるのであれば、依然として同じ計算の誤りであり、上訴する必要はない。 しかし、もし、他にも25に上る項目があったと(裁判官が)述べたという理由によるのであれば、上訴の余地がある。
§49.8.1.2Item cum contra sacras constitutiones iudicatur, appellationis necessitas remittitur.
同様に、聖なる勅法に反して判決が下されるときは、上訴の必要性は免除される。
contra constitutiones autem iudicatur, cum de iure constitutionis, non de iure litigatoris pronuntiatur.
しかし、勅法に反して判決が下されるとは、勅法自体の法について宣告されるときであって、訴訟当事者の権利について宣告されるときではない。
nam si iudex uolenti se ex cura muneris uel tutelae beneficio liberorum uel aetatis aut priuilegii excusare, dixerit neque filios neque aetatem aut ullum priuilegium ad muneris uel tutelae excusationem prodesse, de iure constituto pronuntiasse intellegitur: quod si de iure suo probantem admiserit, sed idcirco contra eum sententiam dixerit, quod negauerit eum de aetate sua aut de numero liberorum probasse, de iure litigatoris pronuntiasse intellegitur: quo casu appellatio necessaria est.
というのも、もし裁判官が、子供、年齢、あるいは特権の恩恵によって職務または後見から自らを免除しようと望む者に対して、子供も年齢もいかなる特権も、職務または後見の免除には役立たないと述べたならば、彼は制定された法について宣告したと理解される。 これに対して、もし彼が自らの権利について証明しようとする者を受け入れたものの、彼が自らの年齢や子供の数について証明したことを否定したという理由で、彼に不利な判決を下したならば、彼は訴訟当事者の権利について宣告したと理解される。 この場合には、上訴が必要である。
§49.8.1.3Item cum ex edicto peremptorio, quod neque propositum est neque in notitiam peruenit absentis, condemnatio fit, nullius momenti esse sententiam constitutiones demonstrant.
同様に、掲示もされず、また不在者の知るところにもならなかった最終呼出に基づいて有罪判決が下されるとき、その判決は無効であることを諸勅法は示している。
§49.8.1.4Si apud eundem iudicem inuicem petamus, si et mea et tua petitio sine usuris fuit et iudex me priorem tibi condemnauit, quo magis tu prior me condemnatum habeas: non est mihi necesse pro hac causa appellare, quando secundum sacras constitutiones iudicatum a me petere non possis, priusquam de mea quoque petitione iudicetur.
もし私たちが同じ裁判官の前で互いに請求し合い、かつ私とあなたの請求がともに利息なしであり、裁判官が、あなたがまず私に対する有罪判決を得るようにと、私の方を先にあなたに対して有罪とした場合、私はこの件について上訴する必要はない。 なぜなら、聖なる勅法によれば、私の請求についても判決が下されるまでは、あなたは判決されたものを私に請求することができないからである。
sed magis est, ut appellatio interponatur.
しかし、上訴が提起される方がより望ましい。

語釈・文法注

  1. §49.8.1.prlicet fuerit iudicatum, rescinditur, si prouocatum non fuerit — 判決が存在しなかったという宣告に対して上訴がなされなかった(`si prouocatum non fuerit`)場合、たとえ以前に判決が下されていた(`licet fuerit iudicatum`)としても、その当初の判決は取り消される(`rescinditur`)ことを意味する。上訴の懈怠により、新たな無判決の宣言が事実と異なっていても確定し、以前の判決の効力を失わせるという手続き的効果を説明している。
  2. §49.8.1.1sed et si huius quaestionis iudex... — `huius quaestionis iudex`(この問いの裁判官)とは、計算の誤り(`calculi error`)の有無を判断する別の裁判官を指す。この裁判官による承認の根拠が、純粋な算術的勘違い(50+25=100としたこと)に基づくものであるならば依然として「計算の誤り」として上訴は不要だが、それ以外の項目が存在したという新たな事実の認定(`quoniam et alias species uiginti quinque fuisse dixerit`)に基づくものであれば、それは事実認定の判断であり上訴が必要となるという法的な境界線を示している。
  3. §49.8.1.2contra constitutiones autem iudicatur, cum de iure constitutionis, non de iure litigatoris pronuntiatur — 上訴を要さず当然に無効(`remittitur`)となる「勅法に反する判決」と、上訴して是正されなければ有効なままの「不当な判決」の区別。裁判官が法そのものを否定・無視して判決を下した場合は `de iure constitutionis`(勅法自体の法について)に当たり当然無効だが、適用すべき法自体は認めつつ、当事者の要件具備(年齢や子供の数)という事実認定において誤った場合は `de iure litigatoris`(当事者の権利について)に当たり、上訴による取消が必要となる。
  4. §49.8.1.4quo magis tu prior me condemnatum habeas — 目的を表す接続詞 `quo` が、比較級 `magis` および完了分詞 `condemnatum` を伴う `habeas`(接続法現在)と組み合わさった構文。「(裁判官が一方に対して先に有罪判決を下した意図として)あなたがより優先的に私を有罪とされた者として保持するように」という意味を表す。
  5. §49.8.1.4sed magis est, ut appellatio interponatur — 非人称表現 `magis est`(〜するほうがより良い、より妥当である)に `ut` 節が続く構成。実体法上は上訴する義務がない(相手方が請求できないため)としても、実務上の安全や確実性を考慮して「それでも上訴を提起するほうがより望ましい」というマケルによる実際的な解釈を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §49.8.1.pr-49.8.1.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:49.8.1.pr-49.8.1.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。