Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §48.19.9.pr-48.19.9.16

法廷活動の禁止刑と市参事会員への特例

8390 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

総督による弁護士や法廷活動、公文書管理に関わる禁止刑などの職能・法廷関連の刑罰について解説し、さらに地方市参事会員(デクリオ)とその家族、および条件付き自由奴隷に対するこれら重刑の免除や特例について述べる。

[IDEM libro decimo de officio proconsulis. ]
[同じ著者(ウルピアーヌス)『プロコンスルの職務について』第10巻] 総督たちが弁護活動をも禁止することもまた、慣行である。
§48.19.9.prMoris est aduocationibus quoque praesides interdicere. et nonnumquam in perpetuum interdicunt, nonnumquam ad tempus uel annis metiuntur uel etiam tempore quo prouinciam regunt.
そして、ある時には彼らは終身にわたり禁止し、ある時には期限付きで禁止し、それは年数によって、あるいは彼らがその属州を統治する期間によってすら測定される。
§48.19.9.1Nec non ita quoque interdici potest alicui, ne certis personis adsit.
さらに、特定の人物たちを補佐してはならないという方法によって、誰かに禁止することも可能である。
§48.19.9.2Potest et ita interdici cui, ne apud tribunal praesidis postulet, et tamen apud legatum uel procuratorem non prohibetur agere.
また、ある者に対して、総督の裁判席の前で申し立てを行ってはならないと禁止しつつも、それでありながら副官やプロクラトル(皇帝代理官)の前で弁論することは禁止しない、という方法によって禁止することも可能である。
§48.19.9.3Si tamen apud legatum prohibitus fuerit postulare, credo per consequentias ne quidem apud praesidem relictam illi postulandi facultatem.
しかしながら、もし副官の前での申し立てを禁止されたならば、当然の結果として、総督の前で申し立てを行う能力も彼には残されていないと私は確信する。
§48.19.9.4Nonnumquam non aduocationibus cui interdicitur, sed foro.
ある時には、ある者に対して弁護活動が禁止されるのではなく、法廷への出入りが禁止される。
plus est autem foro quam aduocationibus interdicere, si quidem huic omnino forensibus negotiis accommodare se non permittatur.
ところで、弁護活動を禁止するよりも法廷への出入りを禁止することのほうが重い。 なぜなら、この者には法廷の業務に携わることが一切認められないからである。
solet autem ita uel iuris studiosis interdici uel aduocatis uel tabellionibus siue pragmaticis.
そして、このように禁止されるのは、法学の学徒、あるいは弁護士、あるいは公証人や実務的法律顧問であるのが常である。
§48.19.9.5Solet et ita interdici, ne instrumenta omnino forment neue libellos concipiant uel testationes consignent.
また、文書を一切作成してはならず、訴状を起草してはならず、証明書に署名捺印してはならないと禁止することも、やはり常である。
§48.19.9.6Solet et sic, ne eo loci sedeant, quo in publico instrumenta deponuntur, archio forte uel grammatophylacio.
また、公の文書が保管される場所、おそらくは公文書館や記録保管所に居座ってはならないと、このように禁止することも常である。
§48.19.9.7Solet et sic, ut testamenta ne ordinent uel scribant uel signent.
また、遺言書を準備し、執筆し、あるいは署名捺印してはならないと、このように禁止することも常である。
§48.19.9.8Erit et illa poena, ne quis negotiis publicis interueniat: hic enim priuatis quidem interesse poterit, publicis prohibebitur, ut solent quibus sententia praecipitur δημοσίων ἀπέχεσθαι.
いかなる者も公的な業務に介入してはならないというのも、やはりその刑罰となるであろう。 実際、この者は私的な業務には関わることができるが、公的なものからは排除される。 それは、公的な事柄から遠ざかるべしという判決を言い渡される者たちの常である。
§48.19.9.9Sunt autem et aliae poenae: si negotiatione quis abstinere iubeatur uel ad conductionem eorum quae publice locantur accedere, ut ad uectigalia publica.
ところで、他の刑罰も存在する。 すなわち、もしある者が交易を控えるよう命じられるか、あるいは公的に賃貸されるもの、たとえば公の税の賃貸に携わることを禁止される場合である。
§48.19.9.10Interdici autem negotiatione plerumque uel negotiationibus solet: sed damnare, ut quis negotietur, an possit uideamus.
ところで、一般的に、交易または特定の諸交易を禁止されるのが常である。 しかし、ある者に交易を行うよう強制する宣告を下すことができるかどうか、検討してみよう。
et sunt quidem hae poenae, si quis generaliter tractare uelit, inciuiles inuitum hominem iubere facere quod facere non potest: sed si quis specialiter tractauerit, potest esse iusta causa compellendi cuius ad negotiationem: quod si fuerit, sequenda erit sententia.
そして、一般的に扱おうとするならば、不本意な人に対してその者が行うことのできないことを行うよう命じるこれらの刑罰は、市民法に反する不当なものである。 しかし、個別具体的に扱うならば、ある者を交易へと強制する正当な理由が存在しうる。 そして、もしそうであるならば、その判決に従わねばならない。
§48.19.9.11Istae fere sunt poenae quae iniungi solent.
これらが、課されるのが常である主な刑罰である。
sed enim sciendum est discrimina esse poenarum neque omnes eadem poena adfici posse.
しかしながら、刑罰には区別が存在し、すべての者が同じ刑罰に処されうるわけではないことを知っておかねばならない。
nam in primis decuriones in metallum damnari non possunt nec in opus metalli, nec furcae subici uel uiui exuri.
なぜなら、とりわけデクリオ(地方市参事会員)たちは、鉱山刑や鉱山労働刑に処されることはあり得ず、また首枷にかけられることも、生きたまま焼き殺されることもあり得ないからである。
et si forte huiusmodi sententia fuerint affecti, liberandi erunt: sed hoc non potest efficere qui sententiam dixit, uerum referre ad principem debet, ut ex auctoritate eius poena aut permutetur aut liberaretur.
Undもし万一この種の判決に処されたならば、彼らは免除されねばならない。 しかし、判決を下した者がこれを行うことはできず、皇帝の権威によって刑罰が変更されるか、あるいは免除されるよう、皇帝へと報告せねばならない。
§48.19.9.12Parentes quoque et liberi decurionum in eadem causa sunt.
デクリオたちの親および子もまた、同じ状況にある。
§48.19.9.13Liberos non tantum filios accipere debemus, uerum omnes liberos.
「子」という語によって、私たちは単に息子たちだけではなく、すべての卑属たる子孫を理解せねばならない。
§48.19.9.14Sed utrum hi soli, qui post decurionatum suscepti sunt, his poenis non adficiantur, an uero omnes omnino liberi, etiam in plebeia familia suscepti, uidendum est: et magis puto omnibus prodesse debere.
しかし、デクリオの地位を得た後に生まれた者たちだけがこれらの刑罰に処されないのか、それとも実際にすべての、たとえ平民の家庭に生まれた子であっても、およそすべての子が処されないのかは検討されねばならない。 そして、私はすべての者に恩恵が及ぶべきであると考える。
§48.19.9.15Plane si parens decurio esse desierit, si quidem iam decurione fuerit editus, proderit ei, ne adficiatur: enimuero si posteaquam plebeius factus est tunc suscipiat filium, quasi plebeio editus ita erit plectendus.
明らかに、もし親がデクリオであることをやめた場合、もしその子がすでに親がデクリオであったときに生まれていたならば、刑罰に処されないことがその子の利益となるであろう。 しかしながら、親が平民となった後にその子が生まれたならば、平民から生まれた者として同様に処罰されるべきである。
§48.19.9.16Statuliberum quasi liberum iam puniendum diuus Pius Saluio Marciano rescripsit.
神聖なるピウスはサルウィウス・マルキアヌスに対し、条件付き自由身分の奴隷は、すでに自由人であるかのように処罰されるべきであると勅答した。

語釈・文法注

  1. §48.19.9.praduocationibus — 動詞 interdicere(禁止する、排除する)の奪格補語であり、奪格単独で「〜から排除する」という意味を表す。通常、人を対格(または与格)に、禁止する対象を奪格に置くが、ここでは主語 praesides(総督たち)が明示され、排除される対象となる人物(弁護士など)は文脈上省略されている。
  2. §48.19.9.3relictam illi postulandi facultatem — 動詞 credo(私は確信する、信じる)に導かれる対格不定詞構文(対格+不定詞)であり、存在を示す不定詞 esse が省略されている(relictam [esse] facultatem)。postulandi は動名詞 postulare の属格で、名詞 facultatem を修飾している。
  3. §48.19.9.9uel ad conductionem... accedere — abstinere と accedere が uel で並列されているが、abstinere(控える)は否定的意味を持つのに対し、accedere(近づく、携わる)は肯定的意味を持つ。ここでの「公的な賃貸に携わること」は排除される対象(刑罰)であるため、iubeatur に続く対比において、否定のニュアンスが持ち越されているか、または「〜から排除される(prohibeatur)」という動詞の省略(異字同訓・結合による省略)とみなす必要がある。
  4. §48.19.9.10damnare, ut quis negotietur — 動詞 damnare(宣告する、強制する)が、刑罰の内容を示す ut 節(ut +接続法)を伴っている。通常 damnare は不定詞、または属格・奪格の補語を取るが、ここでは「〜するように宣告(強制)する」という目的・結果的な内容を ut 節で表現する稀な構文となっている。
  5. §48.19.9.14utrum hi soli... an uero... — 二重の間接疑問(utrum... an...)の構成であり、文末の uidendum est(検討されねばならない)に係っている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §48.19.9.pr-48.19.9.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:48.19.9.pr-48.19.9.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。