Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §48.19.8.pr-48.19.8.13

死刑の執行方法と自由刑の諸規定

8389 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスが、死刑の執行方法や自由刑(鉱山刑、鉱山労働刑、公共労働、刑罰奴隷など)の具体的規定、投獄の性質と禁止、そして受刑による奴隷の法的地位の変化について詳述している。

[ULPIANUS libro nono de officio proconsulis. ] §48.19.8.praut damnum cum infamia aut dignitatis aliquam depositionem aut alicuius actus prohibitionem.
[ウルピアーヌス『プロコンスルの職務について』第9巻] あるいは不名誉を伴う財産の損失、あるいは地位の何らかの剥奪、あるいは何らかの行為の禁止。
§48.19.8.1Uita adimitur, ut puta si damnatur aliquis, ut gladio in eum animaduertatur.
生命が奪われるのは、たとえば、ある人が剣によって処刑されるように宣告される場合である。
sed animaduerti gladio oportet, non securi uel telo uel fusti uel laqueo uel quo alio modo.
しかし、剣によって処刑されるべきであって、斧、武器、棍棒、投げ縄、あるいは他のいかなる方法によってでもない。
proinde nec liberam mortis facultatem concedendi ius praesides habent.
したがって、総督たちは自由な死を選択する権限を認める権利も持たない。
multo enim uel ueneno necandi.
毒によって殺害することはなおさらである。
diui tamen tres rescripserunt permittentes liberam mortis facultatem.
しかしながら、三人の神聖なる皇帝たちは、自由な死を選択する権限を許容する勅答を下した。
H §48.19.8.2ostes autem, item transfugae ea poena adficiuntur, ut uiui exurantur.
H 他方、敵、および脱走兵は、生きたまま焼き殺されるという刑罰に処される。
§48.19.8.3Nec ea quidem poena damnari quem oportet, ut uerberibus necetur uel uirgis interematur, nec tormentis: quamuis plerique dum torquentur deficere solent.
また、鞭打ちによって殺されるか、あるいは笞刑によって命を奪われるような刑罰に何人かが処されるべきではなく、また拷問を伴う刑罰に処されるべきでもない。 もっとも、多くの者は拷問を受けている間に息絶えるのが常ではあるが。
§48.19.8.4Est poena, quae adimat libertatem: huiusmodi ut puta, si quis in metallum uel in opus metalli damnetur.
自由を奪う刑罰がある。 たとえば、ある人が鉱山刑または鉱山労働刑に宣告される場合である。
metalla autem multa numero sunt et quaedam quidem prouinciae habent, quaedam non habent: sed quae non habent, in eas prouincias mittunt, quae metalla habent.
ところで、鉱山は多数存在し、いくつかの属州はこれらを有しているが、有していない属州もある。 しかし、有していない属州は、鉱山を有している属州に彼らを送る。
§48.19.8.5Praefecto plane urbi specialiter competere ius in metallum damnandi ex epistula diui Seueri ad Fabium Cilonem exprimitur.
明らかに、都市長官に鉱山刑に処す特別な権限が属していることは、神聖なるセウェルスからファビウス・キロへの書簡の中で明記されている。
§48.19.8.6Inter eos autem, qui in metallum et eos, qui in opus metalli damnantur, differentia in uinculis tantum est, quod qui in metallum damnantur, grauioribus uinculis premuntur, qui in opus metalli, leuioribus, quodque refugae ex opere metalli in metallum dantur, ex metallo grauius coercentur.
ところで、鉱山刑に処される者たちと、鉱山労働刑に処される者たちとの違いは、ただ鎖にのみあり、鉱山刑に処される者たちはより重い鎖で拘束され、鉱山労働刑に処される者たちはより軽い鎖で拘束される。 また、鉱山労働刑からの脱走者は鉱山刑に付され、鉱山刑からの脱走者はより厳しく処罰される。
§48.19.8.7Quisquis autem in opus publicum damnatus refugit, duplicato tempore damnari solet: sed duplicare eum id temporis oportet, quod ei cum superesset fugit, scilicet ne illud duplicetur, quo adprehensus in carcere fuit.
他方、公共労働に処されながら脱走した者は誰であれ、刑期を二倍にして宣告されるのが常である。 しかし、彼が脱走した時点で残っていた期間を二倍にすべきであり、それは明らかに、彼が逮捕されて牢獄にいた期間が二倍にされないためである。
et si in decem annos damnatus sit, aut perpetuari ei debet poena aut in opus metalli transmitti.
そして、もし彼が十年の刑を宣告されていたならば、その刑は終身とされるべきか、あるいは鉱山労働刑へと移行されるべきである。
plane si decennio damnatus fuit et initio statim fugit, uidendum est, utrum duplicari ei tempora debeant, an uero perpetuari uel transferri in opus metalli: et magis est, ut transferatur aut perpetuetur.
明らかに、もし彼が十年の刑を宣告され、かつ最初の時点で直ちに脱走した場合、期間が二倍にされるべきか、あるいは実際に終身とされるか、もしくは鉱山労働刑に移行されるべきかが検討されねばならない。 そして、移行されるか終身とされるべきであるという見解のほうがより勝っている。
generaliter enim dicitur, quotiens decennium excessura est duplicatio, non esse tempore poenam artandam.
というのも、一般に、二倍にされた期間が十年を超えることになる場合は、刑期を期間によって限定すべきではないと言われているからである。
§48.19.8.8In ministerium metallicorum feminae in perpetuum uel ad tempus damnari solent.
女性たちは、終身または期限付きで、鉱山労働者の使役に処されるのが常である。
simili modo et in salinas.
同様の方法で塩田刑にも処される。
et si quidem in perpetuum fuerint damnatae, quasi seruae poenae constituuntur: si uero ad tempus damnantur, retinent ciuitatem. §48.19.8.9Solent praesides in carcere continendos damnare aut ut in uinculis contineantur: sed id eos facere non oportet.
et si quidem in perpetuum fuerint damnatae, quasi seruae poenae constituuntur: si uero ad tempus damnantur, retinent ciuitatem. 総督たちは、人々を牢獄に拘留すること、あるいは鎖の中に拘束することを宣告する傾向があるが、彼らがそれを行うことは適切ではない。
nam huiusmodi poenae interdictae sunt: carcer enim ad continendos homines, non ad puniendos haberi debet.
なぜなら、この種の刑罰は禁止されているからである。 実際、牢獄は人々を拘留しておくためのものであり、罰するためのものとみなされてはならないからである。
§48.19.8.10In calcariam quoque uel sulphurariam damnari solent: sed hae poenae metalli magis sunt.
石灰石採掘場または硫黄採掘場にも宣告されるのが常であるが、これらの刑罰はむしろ鉱山刑の類である。
§48.19.8.11Quicumque in ludum uenatorium fuerint damnati, uidendum est, an serui poenae efficiantur: solent enim iuniores hac poena adfici.
獣闘士養成所に送られる刑を宣告された者たちは誰であれ、刑罰奴隷となるかどうかが検討されねばならない。 というのも、通常、若者たちがこの刑に処されるからである。
utrum ergo serui poenae isti efficiantur an retineant libertatem, uidendum est.
したがって、それらの者たちが刑罰奴隷となるのか、それとも自由を保持するのかが検討されねばならない。
et magis est, ut hi quoque serui efficiantur: hoc enim distant a ceteris, quod instituuntur uenatores aut pyrricharii aut aliam quam uoluptatem gesticulandi uel aliter se mouendi gratia.
そして、これらもまた奴隷とされるべきであるという見解のほうがより勝っている。 なぜなら、彼らが他の者たちと異なっているのは、彼らが獣闘士として、あるいはピュリケーの踊り手として、あるいは身振りを交えたり他の方策で動いたりして観客を喜ばせるための他の何者かとして訓練されるという点だからである。
§48.19.8.12Seruos in metallum uel in opus metalli, item in ludum uenatorium dari solere nulla dubitatio est: et si fuerint dati, serui poenae efficiuntur nec ad eum pertinebunt, cuius fuerint antequam damnarentur.
奴隷たちが鉱山刑または鉱山労働刑に、同様に獣闘士養成所に送られるのが常であることには何の疑いもない。 そして、もし送られたならば、彼らは刑罰奴隷となり、彼らが宣告される前に誰の所有であったとしても、その者に属することはない。
denique cum quidam seruus in metallum damnatus beneficio principis esset poena liberatus, imperator Antoninus rectissime rescripsit, quia semel domini esse desierat seruus poenae factus, non esse eum in potestatem domini postea reddendum.
結局のところ、ある奴隷が鉱山刑を宣告され、皇帝の恩赦によって刑を免除された際、皇帝アントニヌスはきわめて正当にも、その奴隷は一度刑罰奴隷となったことで主人の所有であることをやめたのであるから、その後主人の支配へと戻されるべきではない、と勅答した。
§48.19.8.13Sed siue in perpetua uincula fuerit damnatus seruus siue in temporalia, eius remanet, cuius fuit, antequam damnaretur.
しかし、もし奴隷が終身の拘留刑あるいは期限付きの刑に宣告された場合には、宣告される前に彼が属していた者の所有に留まる。

語釈・文法注

  1. §48.19.8.1multo enim uel ueneno necandi — 「毒殺することはなおさら(許されない)」という省略表現。先行文の `ius praesides habent`(総督たちには権限がある)を受けて、その名詞 `ius` に属格の動名詞 `necandi` が掛かっているか、あるいは `multo minus`(なおさら…ない)が省略されていると解釈できる。
  2. §48.19.8.7magis est — 「〜のほうがより勝っている」「〜のほうがより妥当である」という、ローマ法学者が主流あるいは妥当な法解釈を提示する際に用いるラテン語の慣用表現。接続法を伴う名詞節(ここでは `transferatur` および `perpetuetur`)を導く `ut` 節を従える。
  3. §48.19.8.11aliam quam uoluptatem gesticulandi uel aliter se mouendi gratia — 形容詞 `aliam` の後ろに省略された名詞(`uoluptatem` など)を補い、関係代名詞 `quam` の先行詞と見なす。「身振りその他の方法で動くことで快楽を与えるための、その他の[快楽の]ために(訓練される)」という意味になる。あるいは `aliam quam` で「〜以外の別の」と解することも可能だが、その場合は通常の刑罰奴隷との違いという文脈にそぐわない。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §48.19.8.pr-48.19.8.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:48.19.8.pr-48.19.8.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。