Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §48.16.1.pr-48.16.1.14

起訴人の不正行為とトゥルピリアヌス元老院決議

8336 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

起訴人の不正な行為である、誣告(虚偽の起訴)、内通(被告との通謀)、忌避(不当な起訴の断念)の定義と、それらを取り締まるレミウス法およびトゥルピリアヌス元老院決議の適用要件と例外を詳述する。

[MARCIANUS libro singulari ad senatus consultum Turpillianum. ] §48.16.1.prAccusatorum temeritas tribus modis detegitur et tribus poenis subicitur: aut enim calumniantur aut praeuaricantur aut tergiuersantur.
[MARCIANUS libro singulari ad senatus consultum Turpillianum.] 起訴人の軽率さは三つの方法で明らかになり、三つの刑罰に服することになる。 すなわち、彼らは誣告するか、内通するか、あるいは忌避するかのいずれかだからである。
§48.16.1.1Calumniari est falsa crimina intendere, praeuaricari uera crimina abscondere, tergiuersari in uniuersum ab accusatione desistere.
誣告するとは、虚偽の罪を申し立てることであり、内通するとは、真実の罪を隠蔽することであり、忌避するとは、全面的に起訴を断念することである。
§48.16.1.2Calumniatoribus poena lege Remmia irrogatur.
誣告者には、レミウス法によって刑が科される。
§48.16.1.3Sed non utique qui non probat quod intendit protinus calumniari uidetur: nam eius rei inquisitio arbitrio cognoscentis committitur, qui reo absoluto de accusatoris incipit consilio quaerere, qua mente ductus ad accusationem processit, si et quidem iustum eius errorem reppererit, absoluit eum, si uero in euidenti calumnia eum deprehenderit, legitimam poenam ei irrogat.
しかし、自分が申し立てたことを証明しない者がすべて、直ちに誣告したとみなされるわけでは決してない。 なぜなら、その件の審問は裁判官の裁量に委ねられており、裁判官は被告が免訴された後に、どのような意図に導かれて起訴に及んだのか、起訴人の計画について調べ始めるからである。 そして、もし起訴人の誤りが正当なものであると認めた場合には彼を免訴し、他方、明白な誣告において彼を捉えた場合には、彼に法定の刑を科す。
§48.16.1.4Quorum alterutrum ipsis uerbis pronuntiationis manifestatur.
この二つのうちのいずれであるかは、宣告それ自体の言葉によって明らかにされる。
nam si quidem ita pronuntiauerit 'non probasti', pepercit ei: sin autem pronuntiauit 'calumniatus es', condemnauit eum.
なぜなら、もし裁判官が「お前は証明しなかった」と宣告したならば、彼を容赦した(免訴した)のであり、これに対してもし「お前は誣告した」と宣告したならば、彼を有罪としたのである。
et quamuis nihil de poena subiecerit, tamen legis potestas aduersus eum exercebitur: nam, ut Papinianus respondit, facti quidem quaestio in arbitrio est iudicantis, poenae uero persecutio non eius uoluntati mandatur, sed legis auctoritati reseruatur.
そして、たとえ刑罰について何も付言しなかったとしても、やはり法の権能が彼に対して行使される。 なぜなら、パピニアヌスが回答しているように、事実の審問は審判人の裁量にあるが、刑罰の追及は彼の意思に委ねられているのではなく、法の権威に留保されているからである。
§48.16.1.5Quaeri possit, si ita fuerit interlocutus: 'Lucius Titius temere accusasse uidetur', an calumniatorem pronuntiasse uideatur.
もし裁判官が「ルキウス・ティティウスは軽率に起訴したと認められる」と中間判決を下した場合、誣告したと宣告したとみなされるかという点が問われうる。
et Papinianus temeritatem facilitatis ueniam continere et inconsultum calorem calumniae uitio carere et ob id hunc nullam poenam subire oportere.
そしてパピニアヌスは、軽率さは不注意への寛恕を含んでおり、無謀な興奮は誣告の瑕疵を欠いており、それゆえこの者は何らの刑にも服するべきではないと回答している。
§48.16.1.6Praeuaricatorem eum esse ostendimus, qui colludit cum reo et translaticie munere accusandi defungitur, eo quod proprias quidem probationes dissimularet, falsas uero rei excusationes admitteret.
内通者とは、被告と通謀し、自己の有する証拠を隠蔽し、被告の虚偽の弁解を受け入れることによって、形ばかり起訴の職務を果たす者であることを、我々は示している。
§48.16.1.7Si quis autem ab accusatione citra abolitionem destiterit, punitur.
しかし、もし誰かが正式な廃止(公訴取消)を経ずに起訴を断念したならば、処罰される。
§48.16.1.8Abolitio priuatim a praesidibus postulari ac impetrari solet, item pro tribunali, non de plano: nec praesens hanc cognitionem alteri demandare potest.
廃止は、私的に総督らに対して請願され、得られるのが常であり、同様に裁判席においてであって、略式(平地)においてではない。 また、その場にいる総督は、この認知を他人に委ねることはできない。
§48.16.1.9Si plura crimina idem eidem intulit, singulorum debet abolitionem petere: alioquin prout quid admiserit, eius nomine senatus consulti poenam patietur.
もし同じ者が同じ者に対して複数の罪を申し立てたならば、個々の罪について廃止を求めなければならない。 さもなければ、彼がどの罪を放置したかに応じて、その件について元老院決議の刑を被ることになる。
§48.16.1.10Accusationem is intulit, qui praescriptione summoueri poterat, ut quilibet adulterii masculo post quinque annos continuos ex die commissi adulterii uel feminae post sex menses utiles ex die diuortii: an, si destiterit, hoc senatus consulto plecti debet, belle dubitatur.
時効や除斥期間などの抗弁によって排除され得たような起訴(例えば、何らかの姦通罪について、男性に対しては姦通が行われた日から連続した五年の後に、あるいは女性に対しては離婚の日から利用可能な六ヶ月の後に起訴を提起した場合など)を申し立てた者が、もし起訴を断念したならば、この元老院決議によって処罰されるべきか否かについては、大いに議論されるところである。
mouet, quod paene nulla erit accusatio, quam temporis spatium aut personae uitium omnimodo remoueret reoque securitatem timoris ac periculi promitteret.
一方の側の理由としては、時間の経過や当事者の瑕疵によって全面的に排除され、被告に不安や危険からの安全を約束するような起訴は、ほとんど存在しなくなるという点が挙げられる。
contra mouet, quod qualiscumque accusatio illata cognoscentis auctoritate, non accusantis uoluntate aboleri debet maioreque odio dignus existimaretur, qui temere ad tam improbam accusationem processisset.
他方の側の理由としては、どのようなものであれ提起された起訴は、起訴人の意思ではなく裁判官の権威によって廃止されるべきであり、またそのような不当な起訴に軽率に及んだ者は、より大きな憎悪に値するとみなされるべきであるという点が挙げられる。
ergo uerius est eum quoque de quo loquimur in senatus consultum incidere oportere.
したがって、親愛なる者が述べている人物もまた、元老院決議の適用を受けるべきであるとする方がより真実に近い。
adquin Papinianus respondit mulierem, quae idcirco ad falsi accusationem non admitteretur, quod suam suorumue iniuriam non persequeretur, desistentem senatus consulto Turpilliano non plecti.
とはいえ、パピニアヌスは、自身の、あるいは親族の被った不法を追及していないという理由で偽造の起訴を認められなかった女性が、起訴を断念した場合、トゥルピリアヌス元老院決議によって処罰されることはないと回答している。
num ergo et in ceteris idem responsurus sit? quid enim interest, propter sexus infirmitatem an propter status turpitudinem temporisue finem ad accusationem aliquam non admittatur? multoque magis excludendi sunt, quod mulieris quidem accusatio uel propter proprium eius dolorem effectum habere potuit, illorum uero accusatio uoce dumtaxat tenus interuenit.
では、その他の場合でも彼は同じように回答するだろうか。 性別の弱さによるものであれ、身分の不名誉や期間の満了によるものであれ、特定の起訴に認められないことに何の違いがあろうか。 彼らはなおさら排除されるべきである。 なぜなら、女性の起訴は、彼女自身の苦痛のために効果を持ち得たかもしれないが、彼らの起訴は言葉だけにすぎないからである。
adquin idem alias scribit non posse aliquem duos eodem tempore adulterii accusare, marem et feminam, et tamen, si utrique simul denuntiauerit, in utriusque persona abolitionem eum petere debere, ne in hoc senatus consulto incidat.
とはいえ、同じ人物は別の箇所で、同時に二人の者を、すなわち男性と女性を姦通で起訴することはできないと書いているが、それにもかかわらず、もし両名に同時に通告したならば、この元老院決議の適用を受けないために、両名について廃止を求めなければならないとしている。
quid porro refert, propter causas supra scriptas accusatio non ualuerit an propter numerum personarum non tenuerit? an haec intersint, plenam habuerit aliquis accusandi facultatem, sed propter personarum coniunctionem ab accusatione summoueatur, an uero stricta ratione quibusdam accusandi facultas non competat? merito itaque dicendum est omnes excepta muliere et minore nisi abolitionem petierint, in hoc senatus consulto incidere.
さて、上記の理由によって起訴が有効でなかったことと、人数の問題によって起訴が成立しなかったこととの間に、どのような違いがあろうか。 あるいは、起訴する完全な能力を誰かが持っていたが当事者間の関係のために起訴から退けられる場合と、厳格な法理により特定の者たちに起訴の能力が認められない場合とでは、違いがあるのだろうか。 それゆえ、当然ながら、女性と未成年者を除き、すべての者が廃止を求めなければ、この元老院決議の適用を受けると言うべきである。
§48.16.1.11Suspecti tutoris accusatio pro tribunali tantum examinari potest, et nullus alius de huiusmodi quaestione quam praeses pronuntiare potest: et tamen qui ab ea destitit, senatus consulto non tenetur.
疑わしい後見人の告発は裁判席においてのみ審理され得、総督以外の誰もこのような審問について判断を下すことはできない。 しかし、この告発を断念した者は元老院決議によって拘束されない。
§48.16.1.12Item si dicat aliquis in senatus consultum incidisse Turpillianum, praesidis est super ea re notio: et tamen contra desertorem senatus consulti non interuenit coercitio: qui autem dicit quem in hoc senatus consulto incidisse, accusator non est.
同様に、もし誰かが「(あの者は)トゥルピリアヌス元老院決議に該当した」と主張する場合、その件に関する審理(認知)は総督に属する。 しかし、元老院決議を放棄した者(忌避者)に対して強制は行われない。 また、誰かがこの元老院決議に該当したと主張する者は、起訴人ではない。
§48.16.1.13Incidit in hoc senatus consulto et qui accusatorem summittit aut instigat, aut qui mandat alicui et instruit eum ad accusationem capitalem dando probationes, allegando accusationes: et merito: nam diffidendo crimini quod mouet et eximendo se periculo calumniae uel desertionis merito calumniantis et desistentis poenae subdi debuit, nisi subornatus accusator probauerit crimen quod intendere suscepit.
この元老院決議に該当するのは、起訴人を唆したり教唆したりする者、あるいは誰かに委託して証拠を提供したり訴答を主張させたりして死刑に当たる起訴を準備させる者も同様であり、当然のことである。 なぜなら、自分が起こした罪を信用せず、誣告や(起訴の)放棄の危険から身を引きながら、当然ながら誣告者や起訴放棄者の刑に服すべきだからである。 ただし、教唆された起訴人が、引き受けた起訴を証明した場合はこの限りではない。
nec interest, per se mandauit accusationem an per alium: uerum hunc, qui hoc ministerio usus est ad mandandam accusationem, non ex uerbis, sed ex sententia senatus consulti puniri Papinianus respondit.
また、自ら起訴を委託したか、他者を通じて委託したかは問われない。 しかし、この職務を利用して起訴を委託した者を、元老院決議の文言ではなく精神に基づいて処罰すべきだとパピニアヌスは回答している。
summissus enim accusator similiter eodem senatus consulto plectitur, id est propter hoc solum punitur, quod ministerium alieni timoris recepit.
なぜなら、教唆された起訴人も同様に、同じ元老院決議によって処罰される。 すなわち、他者の不安(に対する道具としての)職務を引き受けたというそのことのみによって処罰されるからである。
§48.16.1.14Reus condemnatus prouocauit, deinde accusator destitit: an in hoc senatus consulto incidit? prope est, ut incidisse uideatur, quia prouocationis remedio condemnationis extinguitur pronuntiatio.
被告が有罪判決を受けて控訴し、その後起訴人が(起訴を)断念した。 この場合、彼はこの元老院決議に該当するか。 該当したとみなされるのが極めて近い。 なぜなら、控訴という救済手段によって、有罪判決の宣告が消滅するからである。

語釈・文法注

  1. §48.16.1.3reo absoluto — 脱格独立句(ablative absolute)であり、「被告が免訴された後に」を意味する。直前の `cognoscentis`(審理する者)が主節の主語であり、その裁判官が被告を免訴した後に、起訴人の意図について取り調べを始める時間的関係を示す。
  2. §48.16.1.5temeritatem facilitatis ueniam continere — 動詞 `respondit`(文脈から補われる)に導かれる対格不定詞構文(間接話法)の始まり。`temeritatem`(対格)が主語で `continere`(不定詞)が述語、「軽率さは不注意への寛恕を含んでいる」の意。これに `inconsultum calorem ... carere` と `hunc ... oportere` が並列されている。
  3. §48.16.1.10mouet, quod — 非人称動詞として用いられた `mouet`(心を動かす)に、名詞節を導く `quod` が続く。「…という事実が(判断を特定の方向に)動かす」という議論の対立を示す構文。対比される `contra mouet, quod...` と呼応し、相反する二つの法理の対立を提示している。
  4. §48.16.1.13eodem senatus consulto — 奪格(手段または原因の奪格)であり、受動態 `plectitur`(罰せられる)に係り、「同じ元老院決議によって」を意味する。教唆された起訴人も、教唆した者と同様に、トゥルピリアヌス元老院決議に基づいて処罰されることを示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §48.16.1.pr-48.16.1.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:48.16.1.pr-48.16.1.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。