Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.10.15.21-47.10.15.37

付きまとい・名誉毀損と奴隷への暴行に対する訴権

8015 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

卑猥な言葉や付きまといによる不法行為、名誉毀損を目的とする行為に対する法務官の規制(衣服や歌による侮辱、不当な債務催告など)、および他人の奴隷に対する殴打や拷問への法的対処について論じている。

[ULPIANUS libro septuagensimo septimo ad edictum. ] §47.10.15.21Qui turpibus uerbis utitur, non temptat pudicitiam, sed iniuriarum tenetur.
卑猥な言葉を使う者は、貞操を試みている(=言い寄っている)のではなく、不法行為の責任を負う。
§47.10.15.22Aliud est appellare, aliud adsectari: appellat enim, qui sermone pudicitiam adtemptat, adsectatur, qui tacitus frequenter sequitur: adsiduo enim frequentia quasi praebet nonnullam infamiam.
言い寄ることと付きまとうこととは別である。 というのも、言葉によって貞操を試みる者が言い寄るのであり、沈黙したまま頻繁に後を追う者が付きまとうのである。 なぜなら、絶えず付きまとうことは、いわば何らかの不名誉をもたらすからである。
§47.10.15.23Meminisse autem oportebit non omnem, qui adsectatus est, nec omnem, qui appellauit, hoc edicto conueniri posse (neque enim si quis colludendi, si quis officii honeste faciendi gratia id facit, statim in edictum incidit), sed qui contra bonos mores hoc facit.
しかし、付きまとったすべての者や、言い寄ったすべての者がこの告示によって訴えられ得るわけではないことを覚えておく必要がある(というのも、もしある者が冗談半分で、あるいは敬意を誠実に表すためにそれを行う場合、直ちに告示に該当するわけではないからである)。 そうではなく、良俗に反してこれを行う者が該当するのである。
§47.10.15.24Sponsum quoque ad iniuriarum actionem admittendum puto: etenim spectat ad contumeliam eius iniuria, quaecumque sponsae eius fiat.
婚約者も不法行為訴権を認められるべきだと私は考える。 というのも、彼の婚約者に対してなされるいかなる不法行為も、彼に対する侮辱に関わるからである。
§47.10.15.25Ait praetor: 'ne quid infamandi causa fiat.
政務官は次のように言う。 「名誉を毀損する目的でいかなることもなされてはならない。
si quis aduersus ea fecerit, prout quaeque res erit, 'animaduertam'.
もし誰かがこれに反することを行ったならば、それぞれの事案に応じて、私は処罰する。 」ラベオーは、この告示は余計なものであると言う。
§47.10.15.26Hoc edictum superuacuum esse Labeo ait, quippe cum ex generali iniuriarum agere possumus.
なぜなら、不法行為に関する一般の訴権によって我々は訴えを提起できるからである。
sed uidetur et ipsi Labeoni (et ita se habet) praetorem eandem causam secutum uoluisse etiam specialiter de ea re loqui: ea enim, quae notabiliter fiunt, nisi specialiter notentur, uidentur quasi neclecta.
しかし、ラベオー自身にとっても(そして実際にその通りであるが)、政務官は同じ理由に基づいて、この点についても特に規定することを望んだと思われる。 というのも、目立って行われる行為は、特に言及されない限り、いわば無視されているかのように見えるからである。
§47.10.15.27Generaliter uetuit praetor quid ad infamiam alicuius fieri.
政務官は一般的に、他人の名誉を毀損するようなことがなされるのを禁止した。
proinde quodcumque quis fecerit uel dixerit, ut alium infamet, erit actio iniuriarum.
したがって、他人の名誉を毀損するために誰かが行い、または言ったいかなることも、不法行為訴権の対象となる。
haec autem fere sunt, quae ad infamiam alicuius fiunt: ut puta ad inuidiam alicuius ueste lugubri utitur aut squalida, aut si barbam demittat uel capillos submittat, aut si carmen conscribat uel proponat uel cantet aliquod, quod pudorem alicuius laedat.
ところで、他人の名誉を毀損するためになされるのは主に以下のようなことである。 例えば、他人に悪評をもたらすために喪服や汚れた服を着用すること、あるいは髭を伸ばしたり髪を垂らしたりすること、あるいは誰かの羞恥心を傷つけるような歌を執筆し、掲示し、または歌うことである。
§47.10.15.28Quod ait praetor: 'si quis aduersus ea fecerit, prout quaqua re erit, animaduertam', sic intellegendum est, ut plenior esset praetoris animaduersio, id est ut quodcumque eum mouerit uel in persona eius qui agit iniuriarum actionem uel eius aduersus quem agitur uel etiam in re ipsa, in qualitate iniuriae, non audiat eum qui agit.
政務官が「もし誰かがこれに反することを行ったならば、それぞれの事案に応じて、私は対処する」と言うのは、政務官の審査がより完全なものとなるように、すなわち、不法行為訴権を提起する者の人物、あるいは提起される相手方の人物、あるいは行為自体における不法行為の性質において、何であれ政務官の心を動かすものがある場合には、訴えを提起する者を審理しないことができるように、と理解されるべきである。
§47.10.15.29Si quis libello dato uel principi uel ali cui famam alienam insectatus fuerit, iniuriarum erit agendum: Papinianus ait.
もし誰かが、皇帝または他の誰かに上奏文を提出することによって他人の名誉を攻撃したならば、不法行為として訴えを提起すべきである、とパピニアーヌスは述べている。
§47.10.15.30Idem ait eum, qui euentum sententiae uelut daturus pecuniam uendidit, fustibus a praeside ob hoc castigatum iniuriarum damnatum uideri: utique autem apparet hunc iniuriam ei fecisse, cuius sententiam uenditauit.
同氏は、判決の結末を金銭を渡すかのようにして売り払った者が、このことのために総督によって棍棒で懲らしめられた場合、不法行為で有罪宣告を受けたとみなされると言う。 そして、この者が、その判決を売り物にした相手に対して不法行為を行ったことは確かに明らかである。
§47.10.15.31Si quis bona alicuius uel rem unam per iniuriam occupauerit, iniuriarum actione tenetur.
もし誰かが、他人の財産または単一の物を不法に占有したならば、不法行為訴権によって責任を負う。
§47.10.15.32Item si quis pignus proscripserit uenditurus, tamquam a me acceperit, infamandi mei causa, Seruius ait iniuriarum agi posse.
同じく、もし誰かが私を不名誉にする目的で、私から受け取ったかのようにして、売却するために質物を公示したならば、不法行為として訴えを提起できるとセルウィウスは述べている。
§47.10.15.33Si quis non debitorem quasi debitorem appellauerit iniuriae faciendi causa, iniuriarum tenetur.
もし誰かが、不法行為を行う目的で、債務者ではない者を債務者であるかのようにして要求したならば、不法行為の責任を負う。
§47.10.15.34Praetor ait: 'Qui seruum alienum aduersus bonos mores uerberauisse deue eo iniussu domini quaestionem habuisse dicetur, in eum iudicium dabo.
政務官は言う。 「他人の奴隷を良俗に反して殴打した、あるいは主人の命令なしに彼に対して拷問を行ったと言われる者に対し、私は裁判を与える。
item si quid aliud factum esse dicetur, causa cognita iudicium dabo'.
同じく、他のいかなる行為がなされたと言われる場合にも、事情を審理した上で、私は裁判を与える。
§47.10.15.35Si quis sic fecit iniuriam seruo, ut domino faceret, uideo dominum iniuriarum agere posse suo nomine: si uero non ad suggillationem domini id fecit, ipsi seruo facta iniuria inulta a praetore relinqui non debuit, maxime si uerberibus uel quaestione fieret: hanc enim et seruum sentire palam est.
」もし誰かが、主人に対して行うために奴隷に対して不法行為を行ったならば、主人は自身の名前で不法行為として訴えを提起できると私は考える。 しかし、もし主人の名誉毀損のためにそれを行ったのではないとしても、奴隷自身に対してなされた不法行為が政務官によって処罰されずに放置されるべきではなかった。 特にそれが殴打や拷問によってなされた場合はなおさらである。 なぜなら、奴隷もこれを感じることは明らかだからである。
§47.10.15.36Si communem quis seruum uerberauerit, utique hac actione non tenebitur, cum iure domini id fecerit.
もし誰かが共有の奴隷を殴打したならば、所有者の権利に基づいてそれを行ったのであるから、確かにこの訴権によって責任を負うことはない。
§47.10.15.37Nec si fructuarius id fecerit, dominus cum eo agit, uel si proprietarius fecerit, fructuarius eum conueniet.
また、もし収益権者がそれを行った場合でも、所有者が彼を訴えることはなく、あるいはもし所有者が行った場合でも、収益権者が彼を訴えることはない。

語釈・文法注

  1. §47.10.15.28non audiat eum qui agit — ここでの audire は「訴えを受理する、審理を行う」という法務官の職権行使を意味する。したがって、non audiat は、法務官が具体的な事案(原告・被告の身分や行為の性質など)を考慮して、不当な訴えであると判断した場合には、原告の訴えを却下できる(審理を行わない)という裁量権を表している。
  2. §47.10.15.33appellauerit — ここでの appellare は、20節や22節のように「(貞操を試みるために)言い寄る」という意味ではなく、債務履行を「催告する、要求する」という法的な意味で用いられている。多義語の文脈による使い分けに注意が必要な箇所。
  3. §47.10.15.35ipsi seruo facta iniuria — 奴隷は法的な主体性(人格)を欠くため、通常は不法行為訴権の主体とはなり得ない。しかし、ここでは奴隷自身に向けられた肉体的暴行(殴打や拷問)について、法務官が「放置されるべきではない」として、主人による訴権行使を通じて実質的に奴隷の身体保護を図る構成が示されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.10.15.21-47.10.15.37. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.10.15.21-47.10.15.37

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。