Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §47.10.15.pr-47.10.15.20

精神錯乱の惹起・脅迫・罵声による侮辱訴訟

8014 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

精神錯乱の惹起や脅迫による不法行為、告示における「罵声(コヌィキウム)」の定義と解釈、さらに、女性への執拗な言い寄りや同伴者の引き離しなどの行為に関する不法行為訴権の適用範囲を解説している。

[ULPIANUS libro septuagensimo septimo ad edictum. ] §47.10.15.prItem apud Labeonem quaeritur, si quis mentem alicuius medicamento alioue quo alienauerit, an iniuriarum actio locum haberet.
[ウルピアーヌス、『告示注解』第77巻] 同じくラベオーのもとで、もしある者が薬物その他のもので他人の精神を狂わせた場合、不法行為訴権が成立するかが問われている。
et ait iniuriarum aduersus eum agi posse.
そして彼は、その者に対して不法行為として訴えを提起できると述べている。
§47.10.15.1Si quis pulsatus quidem non est, uerum manus aduersus eum leuatae et saepe territus quasi uapulaturus, non tamen percussit: utili iniuriarum actione tenetur.
もしある者が実際に殴られてはいないが、彼に対して手が上げられ、殴られるかのようにしばしば脅されたが、実際には打たれなかった場合、彼は補充的不法行為訴権によって責任を負う。
§47.10.15.2Ait praetor: 'qui aduersus bonos mores conuicium cui fecisse cuiusue opera factum esse dicetur, quo aduersus bonos mores conuicium fieret: in eum iudicium dabo'.
政務官は次のように言う。 「良俗に反して誰かに罵声を浴びせた者、または良俗に反して罵声が浴びせられるよう仕向けた者と言われる者に対し、私は裁判を与える。
§47.10.15.3Conuicium iniuriam esse Labeo ait.
」ラベオーは、罵声は不法行為であると言う。
§47.10.15.4Conuicium autem dicitur uel a concitatione uel a conuentu, hoc est a collatione uocum.
ところで、罵声とは、扇動または集まり、すなわち声の寄せ集めから名付けられている。
cum enim in unum complures uoces conferuntur, conuicium appellatur quasi conuocium.
というのも、多くの声が一つの場所に集められるとき、いわば共同の声としてコヌィキウムと呼ばれるからである。
§47.10.15.5Sed quod adicitur a praetore 'aduersus bonos mores' ostendit non omnem in unum collatam uociferationem praetorem notare, sed eam, quae bonis moribus improbatur quaeque ad infamiam uel inuidiam alicuius spectaret.
しかし、政務官によって「良俗に反して」と付け加えられていることは、政務官が不名誉や反感を他人に向けさせる目的のもの、すなわち良俗によって非難されるものだけを非難しているのであって、一箇所に集められたすべての怒号を問題にしているのではないことを示している。
§47.10.15.6Idem ait 'aduersus bonos mores' sic accipiendum non eius qui fecit, sed generaliter accipiendum aduersus bonos mores huius ciuitatis.
同氏は、「良俗に反して」とは、これを行った者の良俗ではなく、一般的にこの市民共同体の良俗に反してと解釈されるべきであると言う。
§47.10.15.7Conuicium non tantum praesenti, uerum absenti quoque fieri posse Labeo scribit.
ラベオーは、罵声はそこにいる者に対してだけでなく、不在の者に対しても行われ得ると書いている。
proinde si quis ad domum tuam uenerit te absente, conuicium factum esse dicitur.
したがって、もし誰かがあなたの不在中にあなたの家に来たならば、罵声が行われたと言われる。
idem et si ad stationem uel tabernam uentum sit, probari oportere.
同じことは、公共の立ち番所や店舗に来た場合にも、証明されるべきである。
§47.10.15.8Fecisse conuicium non tantum is uidetur, qui uociferatus est, uerum is quoque, qui concitauit ad uociferationem alios uel qui summissit ut uociferentur.
罵声を浴びせたとみなされるのは、大声を張り上げた者だけでなく、他者を扇動して大声を上げさせた者、または大声を上げるように唆した者も同様である。
§47.10.15.9'Cui' non sine causa adiectum est: nam si incertae personae conuicium fiat, nulla executio est.
「誰かに」と付け加えられているのは理由のないことではない。 なぜなら、不特定多数の人物に対して罵声が行われる場合、いかなる訴権の実行も存在しないからである。
§47.10.15.10Si curauerit quis conuicium alicui fieri, non tamen factum sit, non tenebitur.
もしある者が誰かに罵声が浴びせられるよう手配したが、しかし実際には行われなかった場合、彼は責任を負わない。
§47.10.15.11Ex his apparet non omne maledictum conuicium esse: sed id solum, quod cum uociferatione dictum est, siue unus siue plures dixerint, quod in coetu dictum est,
これらのことから、すべての悪口が罵声であるわけではなく、ただ、一人であれ複数であれ、大声を伴って言われたもの、集会において言われたものだけが、罵声であるということが明らかになる。
§47.10.15.12conuicium est: quod autem non in coetu nec uociferatione dicitur, conuicium non proprie dicitur, sed infamandi causa dictum.
しかし、集会においてでも大声を伴ってでもなく言われるものは、厳密な意味での罵声とは呼ばれず、名誉を毀損する目的で言われたものである。
§47.10.15.13Si quis astrologus uel qui aliquam illicitam diuinationem pollicetur consultus aliquem furem dixisset, qui non erat, iniuriarum cum eo agi non potest, sed constitutiones eos tenent.
もしある占星術師、または何らかの不法な占いを約束する者が、相談を受けて、泥棒ではないある者を泥棒と言った場合、彼に対して不法行為として訴えを提起することはできないが、勅令が彼らを縛る。
§47.10.15.14Iniuriarum, quae ex conuicio nascitur, in heredes non est reddenda: sed nec heredi.
罵声から生じる不法行為(訴権)は、相続人に対して与えられるべきではなく、また相続人にも与えられない。
§47.10.15.15Si quis uirgines appellasset, si tamen ancillari ueste uestitas, minus peccare uidetur: multo minus, si meretricia ueste feminae, non matrum familiarum uestitae fuissent.
もし誰かが乙女たちに言い寄ったとしても、もし彼女たちが女奴隷の衣服を着ていたならば、罪はより小さいとみなされる。 もし女性たちが一家の母の衣服ではなく、娼婦の衣服を着ていたならば、なおさら小さい。
si igitur non matronali habitu femina fuerit et quis eam appellauit uel ei comitem abduxit, iniuriarum tenetur.
したがって、もし女性が既婚婦人の服装をしておらず、ある者が彼女に言い寄るか、または彼女から同伴者を引き離したならば、彼は不法行為の責任を負う。
§47.10.15.16Comitem accipere debemus eum, qui comitetur et sequatur et (ut ait Labeo) siue liberum siue seruum siue masculum siue feminam: et ita comitem Labeo definit 'qui frequentandi cuiusque causa ut sequeretur destinatus in publico priuatoue abductus fuerit'.
同伴者とは、同行し付き従う者と理解すべきであり、(ラベオーが言うように)自由人であれ奴隷であれ、男性であれ女性であれ、同様である。 そしてラベオーは同伴者をこのように定義している。 「誰かに付き添って従うために指定され、公的または私的な場所で引き離された者」。
inter comites utique et paedagogi erunt.
同伴者の中には、当然、指導教師たちも含まれるであろう。
§47.10.15.17Abduxisse uidetur, ut Labeo ait, non qui abducere comitem coepit, sed qui perfecit, ut comes cum eo non esset.
引き離したとみなされるのは、ラベオーが言うように、同伴者を引き離し始めた者ではなく、同伴者がその人と一緒にいなくなるように完了した者である。
§47.10.15.18Abduxisse autem non tantum is uidetur, qui per uim abduxit, uerum is quoque, qui persuasit comiti, ut eam desereret.
しかし、引き離したとみなされるのは、力ずくで引き離した者だけでなく、同伴者にその女性を見捨てるよう説得した者も同様である。
§47.10.15.19Tenetur hoc edicto non tantum qui comitem abduxit, uerum etiam si quis eorum quem appellauisset adsectatusue est.
この告示によって責任を負うのは、同伴者を引き離した者だけでなく、彼女たちの誰かに言い寄った者や、付きまとった者も同様である。
§47.10.15.20Appellare est blanda oratione alterius pudicitiam adtemptare: hoc enim non est conuicium, sed aduersus bonos mores adtemptare.
言い寄るとは、甘い言葉で他人の貞操を試みることである。 というのも、これは罵声ではなく、良俗に反して試みることだからである。

語釈・文法注

  1. 47.10.15.1utili — 形容詞 utilis(準じた、類推的な)の女性単数奪格であり、同じく奪格の名詞句 iniuriarum actione(不法行為訴権)を修飾する。本来の法的要件に直接該当しないものの、法務官がその法理を類推適用して認める「準不法行為訴権(actio utilis)」を指す。
  2. 47.10.15.2quo aduersus bonos mores conuicium fieret — 接続詞 quo は、通常比較級を伴う目的節を導くが、ここでは結果または目的を表す従属節を導き、接続法(fieret)を伴っている。「その結果として良俗に反する罵声が行われるように」という状況を説明する。
  3. 47.10.15.13iniuriarum cum eo agi non potest — 動詞 ago の非人称受動態表現であり、訴訟対象となる罪状を示す属格(iniuriarum)と、訴訟の相手方(被告)を示す前置詞句(cum eo)を伴う。「彼を被告として不法行為訴権を提起することはできない」の意。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §47.10.15.pr-47.10.15.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:47.10.15.pr-47.10.15.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。